൧൦. സുസിമസുത്തവണ്ണനാ

൭൦. ദസമേ ഗരുകതോതി സബ്ബേഹി ദേവമനുസ്സേഹി പാസാണച്ഛത്തം വിയ ചിത്തേന ഗരുകതോ. മാനിതോതി മനേന പിയായിതോ. പൂജിതോതി ചതുപച്ചയപൂജായ പൂജിതോ. അപചിതോതി നീചവുത്തികരണേന അപചിതോ. സത്ഥാരഞ്ഹി ദിസ്വാ മനുസ്സാ ഹത്ഥിക്ഖന്ധാദീഹി ഓതരന്തി മഗ്ഗം ദേന്തി, അംസകൂടതോ സാടകം അപനേന്തി, ആസനതോ വുട്ഠഹന്തി വന്ദന്തി. ഏവം സോ തേഹി അപചിതോ നാമ ഹോതി. സുസിമോതി ഏവംനാമകോ വേദങ്ഗേസു കുസലോ പണ്ഡിതപരിബ്ബാജകോ. ഏഹി ത്വന്തി തേസം കിര ഏതദഹോസി – ‘‘സമണോ ഗോതമോ ന ജാതിഗോത്താദീനി ആഗമ്മ ലാഭഗ്ഗപ്പത്തോ ജാതോ, കവിസേട്ഠോ പനേസ ഉത്തമകവിതായ സാവകാനം ഗന്ഥം ബന്ധിത്വാ ദേതി, തം തേ ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ഉപട്ഠാകാനം ഉപനിസിന്നകഥമ്പി അനുമോദനമ്പി സരഭഞ്ഞമ്പീതി ഏവമാദീനി കഥേന്തി, തേ തേസം പസന്നാ ലാഭം ഉപസംഹരന്തി. സചേ മയം യം സമണോ ഗോതമോ ജാനാതി, തതോ ഥോകം ജാനേയ്യാമ, അത്തനോ സമയം തത്ഥ പക്ഖിപിത്വാ മയമ്പി ഉപട്ഠാകാനം കഥേയ്യാമ, തതോ ഏതേഹി ലാഭിതരാ ഭവേയ്യാമ. കോ നു ഖോ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ഖിപ്പമേവ ഉഗ്ഗണ്ഹിതും സക്ഖിസ്സതീ’’തി. തേ ഏവം ചിന്തേത്വാ ‘‘സുസിമോ പടിബലോ’’തി ദിസ്വാ തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹംസു.

യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമീതി കസ്മാ ഉപസങ്കമി? ഏവം കിരസ്സ അഹോസി, ‘‘കസ്സ നു ഖോ സന്തികം ഗന്ത്വാ അഹം ഇമം ധമ്മം ഖിപ്പം ലദ്ധും സക്ഖിസ്സാമീ’’തി? തതോ ചിന്തേസി – ‘‘സമണോ ഗോതമോ ഗരു തേജുസ്സദോ നിയമമനുയുത്തോ, ന സക്കാ അകാലേ ഉപസങ്കമിതും, അഞ്ഞേപി ബഹൂ ഖത്തിയാദയോ സമണം ഗോതമം ഉപസങ്കമന്തി, തസ്മിമ്പി സമയേ ന സക്കാ ഉപസങ്കമിതും. സാവകേസുപിസ്സ സാരിപുത്തോ മഹാപഞ്ഞോ വിപസ്സനാലക്ഖണമ്ഹി ഏതദഗ്ഗേ ഠപിതോ, മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ സമാധിലക്ഖണസ്മിം ഏതദഗ്ഗേ ഠപിതോ, മഹാകസ്സപോ ധുതങ്ഗധരേസു അനുരുദ്ധോ ദിബ്ബചക്ഖുകേസു, പുണ്ണോ മന്താണിപുത്തോ ധമ്മകഥികേസു, ഉപാലിത്ഥേരോ വിനയധരേസു ഏതദഗ്ഗേ ഠപിതോ, അയം പന ആനന്ദോ ബഹുസ്സുതോ തിപിടകധരോ, സത്ഥാപിസ്സ തത്ഥ തത്ഥ കഥിതം ധമ്മം ആഹരിത്വാ കഥേതി, പഞ്ചസു ഠാനേസു ഏതദഗ്ഗേ ഠപിതോ, അട്ഠന്നം വരാനം ലാഭീ, ചതൂഹി അച്ഛരിയബ്ഭുതധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ, തസ്സ സമീപം ഗതോ ഖിപ്പം ധമ്മം ലദ്ധും സക്ഖിസ്സാമീ’’തി. തസ്മാ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി.

യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമീതി കസ്മാ സയം അപബ്ബാജേത്വാ ഉപസങ്കമി? ഏവം കിരസ്സ അഹോസി – ‘‘അയം തിത്ഥിയസമയേ പാടിയേക്കോ ‘അഹം സത്ഥാ’തി പടിജാനന്തോ ചരതി, പബ്ബജിത്വാ സാസനസ്സ അലാഭായപി പരിസക്കേയ്യ. ന ഖോ പനസ്സാഹം അജ്ഝാസയം ആജാനാമി, സത്ഥാ ജാനിസ്സതീ’’തി. തസ്മാ തം ആദായ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി. തേനഹാനന്ദ, സുസിമം പബ്ബാജേഥാതി സത്ഥാ കിര ചിന്തേസി – ‘‘അയം പരിബ്ബാജകോ തിത്ഥിയസമയേ ‘അഹം പാടിയേക്കോ സത്ഥാ’തി പടിജാനമാനോ ചരതി, ‘ഇധ മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും ഇച്ഛാമീ’തി കിര വദതി. കിം നു ഖോ മയി പസന്നോ, ഉദാഹു മയ്ഹം സാവകേസു, ഉദാഹു മയ്ഹം വാ മമ സാവകാനം വാ ധമ്മകഥായ പസന്നോ’’തി? അഥസ്സ ഏകട്ഠാനേപി പസാദാഭാവം ഞത്വാ, ‘‘അയം മമ സാസനേ ധമ്മം ഥേനേസ്സാമീതി പബ്ബജതി. ഇതിസ്സ ആഗമനം അപരിസുദ്ധം; നിപ്ഫത്തി നു ഖോ കീദിസാ’’തി? ഓലോകേന്തോ ‘‘കിഞ്ചാപി ‘ധമ്മം ഥേനേസ്സാമീ’തി പബ്ബജതി, കതിപാഹേനേവ പന ഘടേത്വാ അരഹത്തം ഗണ്ഹിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ ‘‘തേനഹാനന്ദ, സുസിമം പബ്ബാജേഥാ’’തി ആഹ.

അഞ്ഞാ ബ്യാകതാ ഹോതീതി തേ കിര ഭിക്ഖൂ സത്ഥു സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ തേമാസം വസ്സം വസന്താ തസ്മിംയേവ അന്തോതേമാസേ ഘടേന്താ വായമന്താ അരഹത്തം പടിലഭിംസു. തേ ‘‘പടിലദ്ധഗുണം സത്ഥു ആരോചേസ്സാമാ’’തി പവാരിതപവാരണാ സേനാസനം സംസാമേത്വാ സത്ഥു സന്തികം ആഗന്ത്വാ അത്തനോ പടിലദ്ധഗുണം ആരോചേസും. തം സന്ധായേതം വുത്തം. അഞ്ഞാതി അരഹത്തസ്സ നാമം. ബ്യാകതാതി ആരോചിതാ. അസ്സോസീതി സോ കിര ഓഹിതസോതോ ഹുത്വാ തേസം തേസം ഭിക്ഖൂനം ഠിതട്ഠാനം ഗച്ഛതി തം തം കഥം സുണിതുകാമോ. യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമീതി കസ്മാ ഉപസങ്കമി? തം കിരസ്സ പവത്തിം സുത്വാ ഏതദഹോസി – ‘‘അഞ്ഞാ നാമ ഇമസ്മിം സാസനേ പരമപ്പമാണം സാരഭൂതാ ആചരിയമുട്ഠി മഞ്ഞേ ഭവിസ്സതി, പുച്ഛിത്വാ നം ജാനിസ്സാമീ’’തി. തസ്മാ ഉപസങ്കമി.

അനേകവിഹിതന്തി അനേകവിധം. ഇദ്ധിവിധന്തി ഇദ്ധികോട്ഠാസം. ആവിഭാവം തിരോഭാവന്തി ആവിഭാവം ഗഹേത്വാ തിരോഭാവം, തിരോഭാവം ഗഹേത്വാ ആവിഭാവം കാതും സക്കോഥാതി പുച്ഛതി. തിരോകുട്ടന്തി പരകുട്ടം. ഇതരപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഉമ്മുജ്ജനിമുജ്ജന്തി ഉമ്മുജ്ജനഞ്ച നിമുജ്ജനഞ്ച. പല്ലങ്കേനാതി പല്ലങ്കബന്ധനേന. കമഥാതി നിസീദിതും വാ ഗന്തും വാ സക്കോഥാതി പുച്ഛതി? പക്ഖീ സകുണോതി പക്ഖയുത്തോ സകുണോ. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരതോ പന ഇമസ്സ ഇദ്ധിവിധസ്സ, ഇതോ പരേസം ദിബ്ബസോതാദീനഞ്ച വണ്ണനാനയോ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോതി.

സന്താ വിമോക്ഖാതി അങ്ഗസന്തതായ ചേവ ആരമ്മണസന്തതായ ച സന്താ ആരുപ്പവിമോക്ഖാ. കായേന ഫുസിത്വാതി നാമകായേന ഫുസിത്വാ പടിലഭിത്വാ. പഞ്ഞാവിമുത്താ ഖോ മയം, ആവുസോതി, ആവുസോ, മയം നിജ്ഝാനകാ സുക്ഖവിപസ്സകാ പഞ്ഞാമത്തേനേവ വിമുത്താതി ദസ്സേതി. ആജാനേയ്യാസി വാ ത്വം, ആവുസോ സുസിമ, ന വാ ത്വം ആജാനേയ്യാസീതി കസ്മാ ഏവമാഹംസു? ഏവം കിര നേസം അഹോസി – ‘‘മയം ഇമസ്സ അജ്ഝാസയം ഗഹേത്വാ കഥേതും ന സക്ഖിസ്സാമ, ദസബലം പന പുച്ഛിത്വാ നിക്കങ്ഖോ ഭവിസ്സതീ’’തി. ധമ്മട്ഠിതിഞാണന്തി വിപസ്സനാഞാണം, തം പഠമതരം ഉപ്പജ്ജതി. നിബ്ബാനേ ഞാണന്തി വിപസ്സനായ ചിണ്ണന്തേ പവത്തമഗ്ഗഞാണം, തം പച്ഛാ ഉപ്പജ്ജതി. തസ്മാ ഭഗവാ ഏവമാഹ.

ആജാനേയ്യാസി വാതിആദി കസ്മാ വുത്തം? വിനാപി സമാധിം ഏവം ഞാണുപ്പത്തിദസ്സനത്ഥം. ഇദഞ്ഹി വുത്തം ഹോതി – സുസിമ, മഗ്ഗോ വാ ഫലം വാ ന സമാധിനിസ്സന്ദോ, ന സമാധിആനിസംസോ, ന സമാധിസ്സ നിപ്ഫത്തി, വിപസ്സനായ പനേസോ നിസ്സന്ദോ, വിപസ്സനായ ആനിസംസോ, വിപസ്സനായ നിപ്ഫത്തി, തസ്മാ ജാനേയ്യാസി വാ ത്വം, ന വാ ത്വം ജാനേയ്യാസി, അഥ ഖോ ധമ്മട്ഠിതിഞാണം പുബ്ബേ, പച്ഛാ നിബ്ബാനേ ഞാണന്തി.

ഇദാനിസ്സ പടിവേധഭബ്ബതം ഞത്വാ തേപരിവട്ടം ധമ്മദേസനം ദേസേന്തോ തം കിം മഞ്ഞസി, സുസിമ? രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാതിആദിമാഹ? തേ പരിവട്ടദേസനാവസാനേ പന ഥേരോ അരഹത്തം പത്തോ. ഇദാനിസ്സ അനുയോഗം ആരോപേന്തോ ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണന്തി, സുസിമ, പസ്സസീതിആദിമാഹ. അപി പന ത്വം, സുസിമാതി ഇദം കസ്മാ ആരഭി? നിജ്ഝാനകാനം സുക്ഖവിപസ്സകഭിക്ഖൂനം പാകടകരണത്ഥം. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ – ന കേവലം ത്വമേവ നിജ്ഝാനകോ സുക്ഖവിപസ്സകോ, ഏതേപി ഭിക്ഖൂ ഏവരൂപായേവാതി. സേസം സബ്ബത്ഥ പാകടമേവാതി. ദസമം.

മഹാവഗ്ഗോ സത്തമോ.