൮. ചേതനാസുത്തവണ്ണനാ

൩൮. അട്ഠമേ യഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചേതേതീതി യം ചേതനം ചേതേതി, പവത്തേതീതി അത്ഥോ. യഞ്ച പകപ്പേതീതി യം പകപ്പനം പകപ്പേതി, പവത്തേതിച്ചേവ അത്ഥോ. യഞ്ച അനുസേതീതി യഞ്ച അനുസയം അനുസേതി, പവത്തേതിച്ചേവ അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച ചേതേതീതി തേഭൂമകകുസലാകുസലചേതനാ ഗഹിതാ, പകപ്പേതീതി അട്ഠസു ലോഭസഹഗതചിത്തേസു തണ്ഹാദിട്ഠികപ്പാ ഗഹിതാ, അനുസേതീതി ദ്വാദസന്നം ചേതനാനം സഹജാതകോടിയാ ചേവ ഉപനിസ്സയകോടിയാ ച അനുസയോ ഗഹിതോ. ആരമ്മണമേതം ഹോതീതി (ചേതനാദിധമ്മജാതേ സതി കമ്മവിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പത്തിയാ അവാരിതത്താ) ഏതം ചേതനാദിധമ്മജാതം പച്ചയോ ഹോതി. പച്ചയോ ഹി ഇധ ആരമ്മണന്തി അധിപ്പേതാ. വിഞ്ഞാണസ്സ ഠിതിയാതി കമ്മവിഞ്ഞാണസ്സ ഠിതത്ഥം. ആരമ്മണേ സതീതി തസ്മിം പച്ചയേ സതി. പതിട്ഠാ വിഞ്ഞാണസ്സ ഹോതീതി തസ്സ കമ്മവിഞ്ഞാണസ്സ പതിട്ഠാ ഹോതി. തസ്മിം പതിട്ഠിതേ വിഞ്ഞാണേതി തസ്മിം കമ്മവിഞ്ഞാണേ പതിട്ഠിതേ. വിരൂള്ഹേതി കമ്മം ജവാപേത്വാ പടിസന്ധിആകഡ്ഢനസമത്ഥതായ നിബ്ബത്തമൂലേ ജാതേ. പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തീതി പുനബ്ഭവസങ്ഖാതാ അഭിനിബ്ബത്തി.

നോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതേതീതി ഇമിനാ തേഭൂമകചേതനായ അപ്പവത്തനക്ഖണോ വുത്തോ. നോ ചേ പകപ്പേതീതി ഇമിനാ തണ്ഹാദിട്ഠികപ്പാനം അപ്പവത്തനക്ഖണോ. അഥ ചേ അനുസേതീതി ഇമിനാ തേഭൂമകവിപാകേസു പരിത്തകിരിയാസു രൂപേതി ഏത്ഥ അപ്പഹീനകോടിയാ അനുസയോ ഗഹിതോ. ആരമ്മണമേതം ഹോതീതി അനുസയേ സതി കമ്മവിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പത്തിയാ അവാരിതത്താ ഏതം അനുസയജാതം പച്ചയോവ ഹോതി.

നോ ചേവ ചേതേതീതിആദീസു പഠമപദേ തേഭൂമകകുസലാകുസലചേതനാ നിവത്താ, ദുതിയപദേ അട്ഠസു ചിത്തേസു തണ്ഹാദിട്ഠിയോ, തതിയപദേ വുത്തപ്പകാരേസു ധമ്മേസു യോ അപ്പഹീനകോടിയാ അനുസയിതോ അനുസയോ, സോ നിവത്തോ.

അപിചേത്ഥ അസമ്മോഹത്ഥം ചേതേതി പകപ്പേതി അനുസേതി, ചേതേതി ന പകപ്പേതി അനുസേതി, ന ചേതേതി ന പകപ്പേതി അനുസേതി, ന ചേതേതി ന പകപ്പേതി ന അനുസേതീതി ഇദമ്പി ചതുക്കം വേദിതബ്ബം. തത്ഥ പഠമനയേ ധമ്മപരിച്ഛേദോ ദസ്സിതോ. ദുതിയനയേ ചേതേതീതി തേഭൂമകകുസലചേതനാ ചേവ ചതസ്സോ ച അകുസലചേതനാ ഗഹിതാ. ന പകപ്പേതീതി അട്ഠസു ചിത്തേസു തണ്ഹാദിട്ഠിയോ നിവത്താ. അനുസേതീതി തേഭൂമകകുസലേ ഉപനിസ്സയകോടിയാ, ചതൂസു അകുസലചേതനാസു സഹജാതകോടിയാ ചേവ ഉപനിസ്സയകോടിയാ ച അനുസയോ ഗഹിതോ. തതിയനയേ ന ചേതേതീതി തേഭൂമകകുസലാകുസലം നിവത്തം, ന പകപ്പേതീതി അട്ഠസു ചിത്തേസു തണ്ഹാദിട്ഠിയോ നിവത്താ, അനുസേതീതി സുത്തേ ആഗതം വാരേത്വാ തേഭൂമകകുസലാകുസലവിപാകകിരിയാരൂപേസു അപ്പഹീനകോടിയാ ഉപനിസ്സയോ ഗഹിതോ. ചതുത്ഥനയോ പുരിമസദിസോവ.

തദപ്പതിട്ഠിതേതി തസ്മിം അപ്പതിട്ഠിതേ. അവിരൂള്ഹേതി കമ്മം ജവാപേത്വാ പടിസന്ധിആകഡ്ഢനസമത്ഥതായ അനിബ്ബത്തമൂലേ. ഏത്ഥ പന കിം കഥിതന്തി? അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ കിച്ചം, ഖീണാസവസ്സ കിച്ചകരണന്തിപി നവലോകുത്തരധമ്മാതിപി വത്തും വട്ടതി. ഏത്ഥ ച വിഞ്ഞാണസ്സ ചേവ ആയതിം പുനബ്ഭവസ്സ ച അന്തരേ ഏകോ സന്ധി, വേദനാതണ്ഹാനമന്തരേ ഏകോ, ഭവജാതീനമന്തരേ ഏകോതി. അട്ഠമം.