൩. ഉപനിസസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. തതിയേ ‘‘ജാനതോ അഹ’’ന്തിആദീസു ജാനതോതി ജാനന്തസ്സ. പസ്സതോതി പസ്സന്തസ്സ. ദ്വേപി പദാനി ഏകത്ഥാനി, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനം. ഏവം സന്തേപി ‘‘ജാനതോ’’തി ഞാണലക്ഖണം ഉപാദായ പുഗ്ഗലം നിദ്ദിസതി. ജാനനലക്ഖണഞ്ഹി ഞാണം. ‘‘പസ്സതോ’’തി ഞാണപ്പഭാവം ഉപാദായ. പസ്സനപ്പഭാവഞ്ഹി ഞാണം, ഞാണസമങ്ഗീപുഗ്ഗലോ ചക്ഖുമാ വിയ ചക്ഖുനാ രൂപാനി, ഞാണേന വിവടേ ധമ്മേ പസ്സതി. ആസവാനം ഖയന്തി ഏത്ഥ ആസവാനം പഹാനം അസമുപ്പാദോ ഖീണാകാരോ നത്ഥിഭാവോതി അയമ്പി ആസവക്ഖയോതി വുച്ചതി, ഭങ്ഗോപി മഗ്ഗഫലനിബ്ബാനാനിപി. ‘‘ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തി’’ന്തിആദീസു (മ. നി. ൧.൪൩൮; വിഭ. ൮൩൧) ഹി ഖീണാകാരോ ആസവക്ഖയോതി വുച്ചതി. ‘‘യോ ആസവാനം ഖയോ വയോ ഭേദോ പരിഭേദോ അനിച്ചതാ അന്തരധാന’’ന്തി (വിഭ. ൩൫൪) ഏത്ഥ ഭങ്ഗോ.

‘‘സേക്ഖസ്സ സിക്ഖമാനസ്സ, ഉജുമഗ്ഗാനുസാരിനോ;

ഖയസ്മിം പഠമം ഞാണം, തതോ അഞ്ഞാ അനന്തരാ’’തി. (ഇതിവു. ൬൨); –

ഏത്ഥ മഗ്ഗോ. സോ ഹി ആസവേ ഖേപേന്തോ വൂപസമേന്തോ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ ആസവാനം ഖയോതി വുത്തോ. ‘‘ആസവാനം ഖയാ സമണോ ഹോതീ’’തി ഏത്ഥ ഫലം. തഞ്ഹി ആസവാനം ഖീണന്തേ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ ആസവാനം ഖയോതി വുത്തം.

‘‘ആസവാ തസ്സ വഡ്ഢന്തി, ആരാ സോ ആസവക്ഖയാ’’തി; (ധ. പ. ൨൫൩) –

ഏത്ഥ നിബ്ബാനം. തഞ്ഹി ആഗമ്മ ആസവാ ഖീയന്തി, തസ്മാ ആസവാനം ഖയോതി വുത്തം. ഇധ പന മഗ്ഗഫലാനി അധിപ്പേതാനി. നോ അജാനതോ നോ അപസ്സതോതി യോ പന ന ജാനാതി ന പസ്സതി, തസ്സ നോ വദാമീതി അത്ഥോ. ഏതേന യേ അജാനതോ അപസ്സതോപി സംസാരാദീഹിയേവ സുദ്ധിം വദന്തി, തേ പടിക്ഖിത്താ ഹോന്തി. പുരിമേന പദദ്വയേന ഉപായോ വുത്തോ, ഇമിനാ അനുപായം പടിസേധേതി.

ഇദാനി യം ജാനതോ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി, തം ദസ്സേതുകാമോ കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോതി പുച്ഛം ആരഭി. തത്ഥ ജാനനാ ബഹുവിധാ. ദബ്ബജാതികോ ഏവ ഹി കോചി ഭിക്ഖു ഛത്തം കാതും ജാനാതി, കോചി ചീവരാദീനം അഞ്ഞതരം, തസ്സ ഈദിസാനി കമ്മാനി വത്തസീസേ ഠത്വാ കരോന്തസ്സ സാ ജാനനാ സഗ്ഗമഗ്ഗഫലാനം പദട്ഠാനം ന ഹോതീതി ന വത്തബ്ബം. യോ പന സാസനേ പബ്ബജിത്വാ വേജ്ജകമ്മാദീനി കാതും ജാനാതി, തസ്സേവം ജാനതോ ആസവാ വഡ്ഢന്തിയേവ. തസ്മാ യം ജാനതോ പസ്സതോ ച ആസവാനം ഖയോ ഹോതി, തദേവ ദസ്സേന്തോ ഇതി രൂപന്തിആദിമാഹ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോതി ഏവം പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം ജാനന്തസ്സ. ആസവാനം ഖയോ ഹോതീതി ആസവാനം ഖയന്തേ ജാതത്താ ‘‘ആസവാനം ഖയോ’’തി ലദ്ധനാമം അരഹത്തം ഹോതി.

ഏവം അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠപേത്വാ ഇദാനി ഖീണാസവസ്സ ആഗമനീയം പുബ്ബഭാഗപടിപദം ദസ്സേതും യമ്പിസ്സ തം, ഭിക്ഖവേതിആദിമാഹ. തത്ഥ ഖയസ്മിം ഖയേഞാണന്തി ആസവക്ഖയസങ്ഖാതേ അരഹത്തഫലേ പടിലദ്ധേ സതി പച്ചവേക്ഖണഞാണം. തഞ്ഹി അരഹത്തഫലസങ്ഖാതേ ഖയസ്മിം പഠമവാരം ഉപ്പന്നേ പച്ഛാ ഉപ്പന്നത്താ ഖയേഞാണന്തി വുച്ചതി. സഉപനിസന്തി സകാരണം സപ്പച്ചയം. വിമുത്തീതി അരഹത്തഫലവിമുത്തി. സാ ഹിസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ ഹോതി. ഏവം ഇതോ പരേസുപി ലബ്ഭമാനവസേന പച്ചയഭാവോ വേദിതബ്ബോ.

വിരാഗോതി മഗ്ഗോ. സോ ഹി കിലേസേ വിരാജേന്തോ ഖേപേന്തോ ഉപ്പന്നോ, തസ്മാ വിരാഗോതി വുച്ചതി. നിബ്ബിദാതി നിബ്ബിദാഞാണം. ഏതേന ബലവവിപസ്സനം ദസ്സേതി. ബലവവിപസ്സനാതി ഭയതൂപട്ഠാനേ ഞാണം ആദീനവാനുപസ്സനേ ഞാണം മുഞ്ചിതുകമ്യതാഞാണം സങ്ഖാരുപേക്ഖാഞാണന്തി ചതുന്നം ഞാണാനം അധിവചനം. യഥാഭൂതഞാണദസ്സനന്തി യഥാസഭാവജാനനസങ്ഖാതം ദസ്സനം. ഏതേന തരുണവിപസ്സനം ദസ്സേതി. തരുണവിപസ്സനാ ഹി ബലവവിപസ്സനായ പച്ചയോ ഹോതി. തരുണവിപസ്സനാതി സങ്ഖാരപരിച്ഛേദേ ഞാണം കങ്ഖാവിതരണേ ഞാണം സമ്മസനേ ഞാണം മഗ്ഗാമഗ്ഗേ ഞാണന്തി ചതുന്നം ഞാണാനം അധിവചനം. സമാധീതി പാദകജ്ഝാനസമാധി. സോ ഹി തരുണവിപസ്സനായ പച്ചയോ ഹോതി. സുഖന്തി അപ്പനായ പുബ്ബഭാഗസുഖം. തഞ്ഹി പാദകജ്ഝാനസ്സ പച്ചയോ ഹോതി. പസ്സദ്ധീതി ദരഥപടിപ്പസ്സദ്ധി. സാ ഹി അപ്പനാപുബ്ബഭാഗസ്സ സുഖസ്സ പച്ചയോ ഹോതി. പീതീതി ബലവപീതി. സാ ഹി ദരഥപടിപ്പസ്സദ്ധിയാ പച്ചയോ ഹോതി. പാമോജ്ജന്തി ദുബ്ബലപീതി. സാ ഹി ബലവപീതിയാ പച്ചയോ ഹോതി. സദ്ധാതി അപരാപരം ഉപ്പജ്ജനസദ്ധാ. സാ ഹി ദുബ്ബലപീതിയാ പച്ചയോ ഹോതി. ദുക്ഖന്തി വട്ടദുക്ഖം. തഞ്ഹി അപരാപരസദ്ധായ പച്ചയോ ഹോതി. ജാതീതി സവികാരാ ഖന്ധജാതി. സാ ഹി വട്ടദുക്ഖസ്സ പച്ചയോ ഹോതി. ഭവോതി കമ്മഭവോ. (സോ ഹി സവികാരായ ജാതിയാ പച്ചയോ ഹോതി.) ഏതേനുപായേന സേസപദാനിപി വേദിതബ്ബാനി.

ഥുല്ലഫുസിതകേതി മഹാഫുസിതകേ. പബ്ബതകന്ദരപദരസാഖാതി ഏത്ഥ കന്ദരം നാമ ‘ക’ന്തിലദ്ധനാമേന ഉദകേന ദാരിതോ ഉദകഭിന്നോ പബ്ബതപദേസോ, യോ ‘‘നിതമ്ബോ’’തിപി ‘‘നദീകുഞ്ഛോ’’തിപി വുച്ചതി. പദരം നാമ അട്ഠമാസേ ദേവേ അവസ്സന്തേ ഫലിതോ ഭൂമിപ്പദേസോ. സാഖാതി കുസുമ്ഭഗാമിനിയോ ഖുദ്ദകമാതികായോ. കുസോബ്ഭാതി ഖുദ്ദകആവാടാ. മഹാസോബ്ഭാതി മഹാആവാടാ. കുന്നദിയോതി ഖുദ്ദകനദിയോ. മഹാനദിയോതി ഗങ്ഗായമുനാദികാ മഹാസരിതാ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജൂപനിസാ സങ്ഖാരാതിആദീസു അവിജ്ജാ പബ്ബതോതി ദട്ഠബ്ബാ. അഭിസങ്ഖാരാ മേഘോതി, വിഞ്ഞാണാദിവട്ടം കന്ദരാദയോതി, വിമുത്തി സാഗരോതി.

യഥാ പബ്ബതമത്ഥകേ ദേവോ വസ്സിത്വാ പബ്ബതകന്ദരാദീനി പൂരേന്തോ അനുപുബ്ബേന മഹാസമുദ്ദം സാഗരം പൂരേതി, ഏവം അവിജ്ജാപബ്ബതമത്ഥകേ താവ അഭിസങ്ഖാരമേഘസ്സ വസ്സനം വേദിതബ്ബം. അസ്സുതവാ ഹി ബാലപുഥുജ്ജനോ അവിജ്ജായ അഞ്ഞാണീ ഹുത്വാ തണ്ഹായ അഭിലാസം കത്വാ കുസലാകുസലകമ്മം ആയൂഹതി, തം കുസലാകുസലകമ്മം പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയോ ഹോതി, പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണാദീനി നാമരൂപാദീനം. ഇതി പബ്ബതമത്ഥകേ വുട്ഠദേവസ്സ കന്ദരാദയോ പൂരേത്വാ മഹാസമുദ്ദം ആഹച്ച ഠിതകാലോ വിയ അവിജ്ജാപബ്ബതമത്ഥകേ വുട്ഠസ്സ അഭിസങ്ഖാരമേഘസ്സ പരമ്പരപച്ചയതായ അനുപുബ്ബേന വിഞ്ഞാണാദിവട്ടം പൂരേത്വാ ഠിതകാലോ. ബുദ്ധവചനം പന പാളിയം അഗഹിതമ്പി ‘‘ഇധ തഥാഗതോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജതി, അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതീ’’തി ഇമായ പാളിയാ വസേന ഗഹിതമേവാതി വേദിതബ്ബം. യാ ഹി തസ്സ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തി, സാ കമ്മഭവപച്ചയാ സവികാരാ ജാതി നാമ. സോ ബുദ്ധാനം വാ ബുദ്ധസാവകാനം വാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗമ്മ വട്ടദോസദീപകം ലക്ഖണാഹടം ധമ്മകഥം സുത്വാ വട്ടവസേന പീളിതോ ഹോതി, ഏവമസ്സ സവികാരാ ഖന്ധജാതി വട്ടദുക്ഖസ്സ പച്ചയോ ഹോതി. സോ വട്ടദുക്ഖേന പീളിതോ അപരാപരം സദ്ധം ജനേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി, ഏവമസ്സ വട്ടദുക്ഖം അപരാപരസദ്ധായ പച്ചയോ ഹോതി. സോ പബ്ബജ്ജാമത്തേനേവ അസന്തുട്ഠോ ഊനപഞ്ചവസ്സകാലേ നിസ്സയം ഗഹേത്വാ വത്തപടിപത്തിം പൂരേന്തോ ദ്വേമാതികാ പഗുണം കത്വാ കമ്മാകമ്മം ഉഗ്ഗഹേത്വാ യാവ അരഹത്താ നിജ്ജടം കത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ വസന്തോ പഥവീകസിണാദീസു കമ്മം ആരഭതി, തസ്സ കമ്മട്ഠാനം നിസ്സായ ദുബ്ബലപീതി ഉപ്പജ്ജതി. തദസ്സ സദ്ധൂപനിസം പാമോജ്ജം, തം ബലവപീതിയാ പച്ചയോ ഹോതി. ബലവപീതി ദരഥപടിപ്പസ്സദ്ധിയാ, സാ അപ്പനാപുബ്ബഭാഗസുഖസ്സ, തം സുഖം പാദകജ്ഝാനസമാധിസ്സ. സോ സമാധിനാ ചിത്തകല്ലതം ജനേത്വാ തരുണവിപസ്സനായ കമ്മം കരോതി. ഇച്ചസ്സ പാദകജ്ഝാനസമാധി തരുണവിപസ്സനായ പച്ചയോ ഹോതി, തരുണവിപസ്സനാ ബലവവിപസ്സനായ, ബലവവിപസ്സനാ മഗ്ഗസ്സ, മഗ്ഗോ ഫലവിമുത്തിയാ, ഫലവിമുത്തി പച്ചവേക്ഖണഞാണസ്സാതി. ഏവം ദേവസ്സ അനുപുബ്ബേന സാഗരം പൂരേത്വാ ഠിതകാലോ വിയ ഖീണാസവസ്സ വിമുത്തിസാഗരം പൂരേത്വാ ഠിതകാലോ വേദിതബ്ബോതി. തതിയം.