൫. കച്ചാനഗോത്തസുത്തവണ്ണനാ

൧൫. പഞ്ചമേ സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാദിട്ഠീതി യം പണ്ഡിതാ ദേവമനുസ്സാ തേസു തേസു ഠാനേസു സമ്മാദസ്സനം വദന്തി, സബ്ബമ്പി തം ദ്വീഹി പദേഹി സങ്ഖിപിത്വാ പുച്ഛതി. ദ്വയനിസ്സിതോതി ദ്വേ കോട്ഠാസേ നിസ്സിതോ. യേഭുയ്യേനാതി ഇമിനാ ഠപേത്വാ അരിയപുഗ്ഗലേ സേസമഹാജനം ദസ്സേതി. അത്ഥിതന്തി സസ്സതം. നത്ഥിതന്തി ഉച്ഛേദം. ലോകസമുദയന്തി ലോകോ നാമ സങ്ഖാരലോകോ, തസ്സ നിബ്ബത്തി. സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോതി സമ്മാപഞ്ഞാ നാമ സവിപസ്സനാ മഗ്ഗപഞ്ഞാ, തായ പസ്സന്തസ്സാതി അത്ഥോ. യാ ലോകേ നത്ഥിതാതി സങ്ഖാരലോകേ നിബ്ബത്തേസു ധമ്മേസു പഞ്ഞായന്തേസ്വേവ യാ നത്ഥീതി ഉച്ഛേദദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യ, സാ ന ഹോതീതി അത്ഥോ. ലോകനിരോധന്തി സങ്ഖാരാനം ഭങ്ഗം. യാ ലോകേ അത്ഥിതാതി സങ്ഖാരലോകേ ഭിജ്ജമാനേസു ധമ്മേസു പഞ്ഞായന്തേസ്വേവ യാ അത്ഥീതി സസ്സതദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യ, സാ ന ഹോതീതി അത്ഥോ.

അപിച ലോകസമുദയന്തി അനുലോമപച്ചയാകാരം. ലോകനിരോധന്തി പടിലോമപച്ചയാകാരം. ലോകനിസ്സയേ പസ്സന്തസ്സാപി ഹി പച്ചയാനം അനുച്ഛേദേന പച്ചയുപ്പന്നസ്സ അനുച്ഛേദം പസ്സതോ യാ നത്ഥീതി ഉച്ഛേദദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യ, സാ ന ഹോതി. പച്ചയനിരോധം പസ്സന്തസ്സാപി പച്ചയനിരോധേന പച്ചയുപ്പന്നനിരോധം പസ്സതോ യാ അത്ഥീതി സസ്സതദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യ, സാ ന ഹോതീതി അയമ്പേത്ഥ അത്ഥോ.

ഉപയുപാദാനാഭിനിവേസവിനിബന്ധോതി ഉപയേഹി ച ഉപാദാനേഹി ച അഭിനിവേസേഹി ച വിനിബന്ധോ. തത്ഥ ഉപയാതി ദ്വേ ഉപയാ തണ്ഹുപയോ ച ദിട്ഠുപയോ ച. ഉപാദാനാദീസുപി ഏസേവ നയോ. തണ്ഹാദിട്ഠിയോ ഹി യസ്മാ അഹം മമന്തിആദീഹി ആകാരേഹി തേഭൂമകധമ്മേ ഉപേന്തി ഉപഗച്ഛന്തി, തസ്മാ ഉപയാതി വുച്ചന്തി. യസ്മാ പന തേ ധമ്മേ ഉപാദിയന്തി ചേവ അഭിനിവിസന്തി ച, തസ്മാ ഉപാദാനാതി ച അഭിനിവേസാതി ച വുച്ചന്തി. താഹി ചായം ലോകോ വിനിബന്ധോ. തേനാഹ ‘‘ഉപയുപാദാനാഭിനിവേസവിനിബന്ധോ’’തി.

തഞ്ചായന്തി തഞ്ച ഉപയുപാദാനം അയം അരിയസാവകോ. ചേതസോ അധിട്ഠാനന്തി ചിത്തസ്സ പതിട്ഠാനഭൂതം. അഭിനിവേസാനുസയന്തി അഭിനിവേസഭൂതഞ്ച അനുസയഭൂതഞ്ച. തണ്ഹാദിട്ഠീസു ഹി അകുസലചിത്തം പതിട്ഠാതി, താ ച തസ്മിം അഭിനിവിസന്തി ചേവ അനുസേന്തി ച, തസ്മാ തദുഭയം ചേതസോ അധിട്ഠാനം അഭിനിവേസാനുസയന്തി ച ആഹ. ന ഉപേതീതി ന ഉപഗച്ഛതി. ന ഉപാദിയതീതി ന ഗണ്ഹാതി. നാധിട്ഠാതീതി ന അധിട്ഠാതി, കിന്തി? അത്താ മേതി. ദുക്ഖമേവാതി പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധമത്തമേവ. ന കങ്ഖതീതി ‘‘ദുക്ഖമേവ ഉപ്പജ്ജതി, ദുക്ഖം നിരുജ്ഝതി, ന അഞ്ഞോ ഏത്ഥ സത്തോ നാമ അത്ഥീ’’തി കങ്ഖം ന കരോതി. ന വിചികിച്ഛതീതി ന വിചികിച്ഛം ഉപ്പാദേതി.

അപരപ്പച്ചയാതി ന പരപ്പച്ചയേന, അഞ്ഞസ്സ അപത്തിയായേത്വാ അത്തപച്ചക്ഖഞാണമേവസ്സ ഏത്ഥ ഹോതീതി. ഏത്താവതാ ഖോ, കച്ചാന, സമ്മാദിട്ഠി ഹോതീതി ഏവം സത്തസഞ്ഞായ പഹീനത്താ ഏത്തകേന സമ്മാദസ്സനം നാമ ഹോതീതി മിസ്സകസമ്മാദിട്ഠിം ആഹ. അയമേകോ അന്തോതി ഏസ ഏകോ നികൂടന്തോ ലാമകന്തോ പഠമകം സസ്സതം. അയം ദുതിയോതി ഏസ ദുതിയോ സബ്ബം നത്ഥീതി ഉപ്പജ്ജനകദിട്ഠിസങ്ഖാതോ നികൂടന്തോ ലാമകന്തോ ദുതിയകോ ഉച്ഛേദോതി അത്ഥോ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവാതി. പഞ്ചമം.