൫. സുഭാസിതസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൩. പഞ്ചമേ അങ്ഗേഹീതി കാരണേഹി, അവയവേഹി വാ. മുസാവാദാവേരമണിആദീനി ഹി ചത്താരി സുഭാസിതവാചായ കാരണാനി, സച്ചവചനാദയോ ചത്താരോ അവയവാ. കാരണത്ഥേ ച അങ്ഗസദ്ദേ ‘‘ചതൂഹീ’’തി നിസ്സക്കവചനം ഹോതി, അവയവത്ഥേ കരണവചനം. സമന്നാഗതാതി സമനുആഗതാ പവത്താ യുത്താ ച. വാചാതി സമുല്ലപനവാചാ, യാ ‘‘വാചാ ഗിരാ ബ്യപ്പഥോ’’തി (ധ. സ. ൬൩൬) ച, ‘‘നേലാ കണ്ണസുഖാ’’തി (ദീ. നി. ൧.൯) ച ആഗതാ. ‘‘യാ പന വാചായ ചേ കതം കമ്മ’’ന്തി ഏവം വിഞ്ഞത്തി ച ‘‘യാ ചതൂഹി വചീദുച്ചരിതേഹി ആരതി…പേ… അയം വുച്ചതി സമ്മാവാചാ’’തി (വിഭ. ൨൦൬) ഏവം വിരതി ച, ‘‘ഫരുസവാചാ, ഭിക്ഖവേ, ആസേവിതാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ നിരയസംവത്തനികാ ഹോതീ’’തി (അ. നി. ൮.൪൦) ഏവം ചേതനാ ച വാചാതി ആഗതാ, ന സാ ഇധ അധിപ്പേതാ. കസ്മാ? അഭാസിതബ്ബതോ. സുഭാസിതാതി സുട്ഠു ഭാസിതാ. തേനസ്സാ അത്ഥാവഹതം ദീപേതി. നോ ദുബ്ഭാസിതാതി ന ദുട്ഠു ഭാസിതാ. തേനസ്സാ അനത്ഥാവഹനപഹാനതം ദീപേതി. അനവജ്ജാതി രാഗാദിവജ്ജരഹിതാ. ഇമിനാസ്സാ കാരണസുദ്ധിം ചതുദോസാഭാവഞ്ച ദീപേതി. അനനുവജ്ജാതി അനുവാദവിമുത്താ. ഇമിനാസ്സാ സബ്ബാകാരസമ്പത്തിം ദീപേതി. വിഞ്ഞൂനന്തി പണ്ഡിതാനം. തേന നിന്ദാപസംസാസു ബാലാ അപ്പമാണാതി ദീപേതി.

സുഭാസിതംയേവ ഭാസതീതി പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനായ ദേസനായ ചതൂസു വാചങ്ഗേസു അഞ്ഞതരനിദ്ദോസവചനമേതം. നോ ദുബ്ഭാസിതന്തി തസ്സേവ വാചങ്ഗസ്സ പടിപക്ഖഭാസനനിവാരണം. നോ ദുബ്ഭാസിതന്തി ഇമിനാ മിച്ഛാവാചപ്പഹാനം ദീപേതി. സുഭാസിതന്തി ഇമിനാ പഹീനമിച്ഛാവാചേന ഭാസിതബ്ബവചനലക്ഖണം. അങ്ഗപരിദീപനത്ഥം പനേത്ഥ അഭാസിതബ്ബം പുബ്ബേ അവത്വാ ഭാസിതബ്ബമേവാഹ. ഏസ നയോ ധമ്മംയേവാതിആദീസുപി. ഏത്ഥ ച പഠമേന പിസുണദോസരഹിതം സമഗ്ഗകരണം വചനം വുത്തം, ദുതിയേന സമ്ഫപ്പലാപദോസരഹിതം ധമ്മതോ അനപേതം മന്താവചനം, ഇതരേഹി ദ്വീഹി ഫരുസാലികരഹിതാനി പിയസച്ചവചനാനി. ഇമേഹി ഖോതി ആദിനാ താനി അങ്ഗാനി പച്ചക്ഖതോ ദസ്സേന്തോ തം വാചം നിഗമേതി. യഞ്ച അഞ്ഞേ പടിഞ്ഞാദീഹി അവയവേഹി, നാമാദീഹി പദേഹി, ലിങ്ഗവചനവിഭത്തികാലകാരകസമ്പത്തീഹി ച സമന്നാഗതം മുസാവാദാദിവാചമ്പി സുഭാസിതന്തി മഞ്ഞന്തി, തം പടിസേധേതി. അവയവാദിസമന്നാഗതാപി ഹി തഥാരൂപീ വാചാ ദുബ്ഭാസിതാവ ഹോതി അത്തനോ ച പരേസഞ്ച അനത്ഥാവഹത്താ. ഇമേഹി പന ചതൂഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതാ സചേപി മിലക്ഖുഭാസാപരിയാപന്നാ ഘടചേടികാഗീതികപരിയാപന്നാപി ഹോതി, തഥാപി സുഭാസിതാവ ലോകിയലോകുത്തരഹിതസുഖാവഹത്താ. തഥാ ഹി മഗ്ഗപസ്സേ സസ്സം രക്ഖന്തിയാ സീഹളചേടികായ സീഹളകേനേവ ജാതിജരാമരണയുത്തം ഗീതികം ഗായന്തിയാ സദ്ദം സുത്വാ മഗ്ഗം ഗച്ഛന്താ സട്ഠിമത്താ വിപസ്സകാ ഭിക്ഖൂ അരഹത്തം പാപുണിംസു. തഥാ തിസ്സോ നാമ ആരദ്ധവിപസ്സകോ ഭിക്ഖു പദുമസരസമീപേന ഗച്ഛന്തോ പദുമസരേ പദുമാനി ഭഞ്ജിത്വാ –

‘‘പാതോവ ഫുല്ലിതകോകനദം, സൂരിയാലോകേന ഭിജ്ജിയതേ;

ഏവം മനുസ്സത്തം ഗതാ സത്താ, ജരാഭിവേഗേന മദ്ദിയന്തീ’’തി. –

ഇമം ഗീതികം ഗായന്തിയാ ചേടികായ സുത്വാ അരഹത്തം പത്തോ.

ബുദ്ധന്തരേപി അഞ്ഞതരോ പുരിസോ സത്തഹി പുത്തേഹി സദ്ധിം അടവിതോ ആഗമ്മ അഞ്ഞതരായ ഇത്ഥിയാ മുസലേന തണ്ഡുലേ കോട്ടേന്തിയാ –

‘‘ജരായ പരിമദ്ദിതം ഏതം, മിലാതഛവിചമ്മനിസ്സിതം;

മരണേന ഭിജ്ജതി ഏതം, മച്ചുസ്സ ഘാസമാമിസം.

‘‘കിമീനം ആലയം ഏതം, നാനാകുണപേന പൂരിതം;

അസുചിസ്സ ഭാജനം ഏതം, കദലിക്ഖന്ധസമം ഇദ’’ന്തി. –

ഇമം ഗീതികം സുത്വാ പച്ചവേക്ഖന്തോ സഹ പുത്തേഹി പച്ചേകബോധിം പത്തോ. ഏവം ഇമേഹി ചതൂഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതാ വാചാ സചേപി മിലക്ഖുഭാസാപരിയാപന്നാ ഘടചേടികാഗീതികപരിയാപന്നാപി ഹോതി, തഥാപി സുഭാസിതാതി വേദിതബ്ബാ. സുഭാസിതത്താ ഏവ ച അനവജ്ജാ ച അനനുവജ്ജാ ച വിഞ്ഞൂനം അത്ഥത്ഥികാനം അത്ഥപടിസരണാനം, നോ ബ്യഞ്ജനപടിസരണാനന്തി.

സാരുപ്പാഹീതി അനുച്ഛവികാഹി. അഭിത്ഥവീതി പസംസി. ന താപയേതി വിപ്പടിസാരേന ന താപേയ്യ ന വിബാധേയ്യ. പരേതി പരേഹി ഭിന്ദന്തോ നാഭിഭവേയ്യ ന ബാധേയ്യ. ഇതി ഇമായ ഗാഥായ അപിസുണവാചാവസേന ഭഗവന്തം ഥോമേതി. പടിനന്ദിതാതി പിയായിതാ. യം അനാദായാതി യം വാചം ഭാസന്തോ പരേസം പാപാനി അപ്പിയാനി ഫരുസവചനാനി അനാദായ അത്ഥബ്യഞ്ജനമധുരം പിയമേവ ഭാസതി, തം വാചം ഭാസേയ്യാതി പിയവാചാവസേന അഭിത്ഥവി.

അമതാതി സാധുഭാവേന അമതസദിസാ. വുത്തമ്പി ഹേതം – ‘‘സച്ചം ഹവേ സാദുതരം രസാന’’ന്തി (സം. നി. ൧.൨൪൬) നിബ്ബാനാമതപച്ചയത്താ വാ അമതാ. ഏസ ധമ്മോ സനന്തനോതി യാ അയം സച്ചവാചാ നാമ, ഏസ പോരാണോ ധമ്മോ ചരിയാ പവേണീ. ഇദമേവ ഹി പോരാണാനം ആചിണ്ണം, ന തേ അലികം ഭാസിംസു. തേനേവാഹ – സച്ചേ അത്ഥേ ച ധമ്മേ ച, ആഹു സന്തോ പതിട്ഠിതാതി.

തത്ഥ സച്ചേ പതിട്ഠിതത്താവ അത്തനോ ച പരേസഞ്ച അത്ഥേ പതിട്ഠിതാ, അത്ഥേ പതിട്ഠിതത്താ ഏവ ധമ്മേ പതിട്ഠിതാ ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാ. സച്ചവിസേസനമേവ വാ ഏതം. ഇദം ഹി വുത്തം ഹോതി – സച്ചേ പതിട്ഠിതാ, കീദിസേ? അത്ഥേ ച ധമ്മേ ച, യം പരേസം അത്ഥതോ അനപേതത്താ അത്ഥം അനുപരോധകരം, ധമ്മതോ അനപേതത്താ ധമ്മം ധമ്മികമേവ അത്ഥം സാധേതീതി. ഇതി ഇമായ ഗാഥായ സച്ചവചനവസേന അഭിത്ഥവി.

ഖേമന്തി അഭയം നിരുപദ്ദവം. കേന കാരണേനാതി ചേ. നിബ്ബാനപത്തിയാ ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയായ, യസ്മാ കിലേസനിബ്ബാനം പാപേതി, വട്ടദുക്ഖസ്സ ച അന്തകിരിയായ സംവത്തതീതി അത്ഥോ. അഥ വാ യം ബുദ്ധോ നിബ്ബാനപത്തിയാ ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയായാതി ദ്വിന്നം നിബ്ബാനധാതൂനം അത്ഥായ ഖേമമഗ്ഗപ്പകാസനതോ ഖേമം വാചം ഭാസതി, സാ വേ വാചാനമുത്തമാതി സാ വാചാ സബ്ബവാചാനം സേട്ഠാതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഇതി ഇമായ ഗാഥായ മന്താവചനവസേന ഭഗവന്തം അഭിത്ഥവന്തോ അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠപേസീതി. പഞ്ചമം.