൧൨. വങ്ഗീസസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൦. ദ്വാദസമേ ആയസ്മാതി പിയവചനം. വങ്ഗീസോതി തസ്സ ഥേരസ്സ നാമം. സോ കിര പുബ്ബേ പദുമുത്തരകാലേ പടിഭാനസമ്പന്നം സാവകം ദിസ്വാ ദാനം ദത്വാ പത്ഥനം കത്വാ കപ്പസതസഹസ്സം പാരമിയോ പൂരേത്വാ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ സകലജമ്ബുദീപേ വാദകാമതായ ജമ്ബുസാഖം പരിഹരിത്വാ ഏകേന പരിബ്ബാജകേന സദ്ധിം വാദം കത്വാ വാദേ ജയപരാജയാനുഭാവേന തേനേവ പരിബ്ബാജകേന സദ്ധിം സംവാസം കപ്പേത്വാ വസമാനായ ഏകിസ്സാ പരിബ്ബാജികായ കുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തോ വയം ആഗമ്മ മാതിതോ പഞ്ചവാദസതാനി, പിതിതോ പഞ്ചവാദസതാനീതി വാദസഹസ്സം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ വിചരതി. ഏകഞ്ച വിജ്ജം ജാനാതി, യം വിജ്ജം പരിജപ്പിത്വാ മതാനം സീസം അങ്ഗുലിയാ പഹരിത്വാ – ‘‘അസുകട്ഠാനേ നിബ്ബത്തോ’’തി ജാനാതി. സോ അനുപുബ്ബേന ഗാമനിഗമാദീസു വിചരന്തോ പഞ്ചഹി മാണവകസതേഹി സദ്ധിം സാവത്ഥിം അനുപ്പത്തോ നഗരദ്വാരേ സാലായ നിസീദതി.

തദാ ച നഗരവാസിനോ പുരേഭത്തം ദാനം ദത്വാ പച്ഛാഭത്തം സുദ്ധുത്തരാസങ്ഗാ ഗന്ധമാലാദിഹത്ഥാ ധമ്മസ്സവനായ വിഹാരം ഗച്ഛന്തി. മാണവോ ദിസ്വാ, ‘‘കഹം ഗച്ഛഥാ’’തി? പുച്ഛി. തേ ‘‘ദസബലസ്സ സന്തികം ധമ്മസ്സവനായാ’’തി ആഹംസു. സോപി സപരിവാരോ തേഹി സദ്ധിം ഗന്ത്വാ പടിസന്ഥാരം കത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. അഥ നം ഭഗവാ ആഹ – ‘‘വങ്ഗീസ, ഭദ്ദകം കിര സിപ്പം ജാനാസീ’’തി. ‘‘ഭോ ഗോതമ, അഹം ബഹുസിപ്പം ജാനാമി. തുമ്ഹേ കതരം സന്ധായ വദഥാ’’തി? ഛവദൂസകസിപ്പന്തി. ആമ, ഭോ ഗോതമാതി. അഥസ്സ ഭഗവാ അത്തനോ ആനുഭാവേന നിരയേ നിബ്ബത്തസ്സ സീസം ദസ്സേത്വാ, ‘‘വങ്ഗീസ, അയം കഹം നിബ്ബത്തോ’’തി പുച്ഛി. സോ മന്തം ജപ്പിത്വാ അങ്ഗുലിയാ പഹരിത്വാ ‘‘നിരയേ’’തി ആഹ. ‘‘സാധു, വങ്ഗീസ, സുകഥിത’’ന്തി ദേവലോകേ നിബ്ബത്തസ്സ സീസം ദസ്സേസി. തമ്പി സോ തഥേവ ബ്യാകാസി. അഥസ്സ ഖീണാസവസ്സ സീസം ദസ്സേസി. സോ പുനപ്പുനം മന്തം പരിവത്തേത്വാപി അങ്ഗുലിയാ പഹരിത്വാപി നിബ്ബത്തട്ഠാനം ന പസ്സതി.

അഥ നം ഭഗവാ ‘‘കിലമസി, വങ്ഗീസാ’’തി ആഹ? ആമ ഭോ, ഗോതമാതി. പുനപ്പുനം ഉപധാരേഹീതി. തഥാ കരോന്തോപി അദിസ്വാ, ‘‘തുമ്ഹേ, ഭോ ഗോതമ, ജാനാഥാ’’തി ആഹ. ആമ, വങ്ഗീസ, മം നിസ്സായ ചേസ ഗതോ, അഹമസ്സ ഗതിം ജാനാമീതി. മന്തേന ജാനാസി, ഭോ ഗോതമാതി? ആമ, വങ്ഗീസ, ഏകേന മന്തേനേവ ജാനാമീതി. ഭോ ഗോതമ, മയ്ഹം മന്തേന ഇമം മന്തം ദേഥാതി. അമൂലികോ, വങ്ഗീസ, മയ്ഹം മന്തോതി. ദേഥ, ഭോ ഗോതമാതി. ന സക്കാ മയ്ഹം സന്തികേ അപബ്ബജിതസ്സ ദാതുന്തി. സോ അന്തേവാസികേ ആമന്തേസി – ‘‘താതാ സമണോ ഗോതമോ അതിരേകസിപ്പം ജാനാതി, അഹം ഇമസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ സിപ്പം ഗണ്ഹാമി, തതോ സകലജമ്ബുദീപേ അമ്ഹേഹി ബഹുതരം ജാനന്തോ നാമ ന ഭവിസ്സതി. തുമ്ഹേ യാവ അഹം ആഗച്ഛാമി, താവ അനുക്കണ്ഠിത്വാ വിചരഥാ’’തി തേ ഉയ്യോജേത്വാ ‘‘പബ്ബാജേഥ മ’’ന്തി ആഹ. സത്ഥാ നിഗ്രോധകപ്പസ്സ പടിപാദേസി. ഥേരോ തം അത്തനോ വസനട്ഠാനം നേത്വാ പബ്ബാജേസി. സോ പബ്ബജിത്വാ സത്ഥു സന്തികം ആഗമ്മ വന്ദിത്വാ ഠിതോ ‘‘സിപ്പം ദേഥാ’’തി യാചി. വങ്ഗീസ, തുമ്ഹേ സിപ്പം ഗണ്ഹന്താ അലോണഭോജനഥണ്ഡിലസേയ്യാദീഹി പരികമ്മം കത്വാ ഗണ്ഹഥ, ഇമസ്സാപി സിപ്പസ്സ പരികമ്മം അത്ഥി, തം താവ കരോഹീതി. സാധു, ഭന്തേതി. അഥസ്സ സത്ഥാ ദ്വത്തിംസാകാരകമ്മട്ഠാനം ആചിക്ഖി. സോ തം അനുലോമപടിലോമം മനസികരോന്തോ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അനുക്കമേന അരഹത്തം പാപുണി.

വിമുത്തിസുഖം പടിസംവേദീതി ഏവം അരഹത്തം പത്വാ വിമുത്തിസുഖം പടിസംവേദേന്തോ. കാവേയ്യമത്താതി കാവേയ്യേന കബ്ബകരണേന മത്താ. ഖന്ധായതനധാതുയോതി ഇമാനി ഖന്ധാദീനി പകാസേന്തോ ധമ്മം ദേസേസി. യേ നിയാമഗതദ്ദസാതി യേ നിയാമഗതാ ചേവ നിയാമദസ്സാതി ച. സ്വാഗതന്തി സുആഗമനം. ഇദ്ധിപത്തോമ്ഹീതി ഇമിനാ ഇദ്ധിവിധഞാണം ഗഹിതം. ചേതോപരിയായകോവിദോതി ഇമിനാ ചേതോപരിയഞാണം. ദിബ്ബസോതം പന അവുത്തമ്പി ഗഹിതമേവ ഹോതി. ഏവം ഛ അഭിഞ്ഞാപത്തോ ഏസോ മഹാസാവകോതി വേദിതബ്ബോ. ദ്വാദസമം.

ഇതി സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ

സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

വങ്ഗീസസംയുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.