൧൦. കോകാലികസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൧. ദസമേ കോകാലികോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമീതി, കോ അയം കോകാലികോ, കസ്മാ ച ഉപസങ്കമി? അയം കിര കോകാലികരട്ഠേ കോകാലികനഗരേ കോകാലികസേട്ഠിസ്സ പുത്തോ പബ്ബജിത്വാ പിതരാ കാരാപിതേ വിഹാരേ പടിവസതി ചൂളകോകാലികോതി നാമേന, ന ദേവദത്തസ്സ സിസ്സോ. സോ ഹി ബ്രാഹ്മണപുത്തോ മഹാകോകാലികോ നാമ. ഭഗവതി പന സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാ പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം ജനപദചാരികം ചരമാനാ ഉപകട്ഠായ വസ്സൂപനായികായ വിവേകാവാസം വസിതുകാമാ തേ ഭിക്ഖൂ ഉയ്യോജേത്വാ അത്തനോ പത്തചീവരമാദായ തസ്മിം ജനപദേ തം നഗരം പത്വാ തം വിഹാരം അഗമംസു. തത്ഥ നേസം കോകാലികോ വത്തം ദസ്സേസി. തേ തേന സദ്ധിം സമ്മോദിത്വാ, ‘‘ആവുസോ, മയം ഇധ തേമാസം വസിസ്സാമ, മാ കസ്സചി ആരോചേഹീ’’തി പടിഞ്ഞം ഗഹേത്വാ വസിംസു. വസിത്വാ പവാരണാദിവസേ പവാരേത്വാ, ‘‘ഗച്ഛാമ മയം, ആവുസോ’’തി കോകാലികം ആപുച്ഛിംസു. കോകാലികോ ‘‘അജ്ജേകദിവസം, ആവുസോ, വസിത്വാ സ്വേ ഗമിസ്സഥാ’’തി വത്വാ ദുതിയദിവസേ നഗരം പവിസിത്വാ മനുസ്സേ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ, തുമ്ഹേ അഗ്ഗസാവകേ ഇധാഗന്ത്വാ വസമാനേപി ന ജാനാഥ, ന നേ കോചി പച്ചയേനാപി നിമന്തേതീ’’തി. നഗരവാസിനോ, ‘‘കഹം, ഭന്തേ, ഥേരാ, കസ്മാ നോ ന ആരോചയിത്ഥാ’’തി? കിം ആവുസോ ആരോചിതേന, കിം ന പസ്സഥ ദ്വേ ഭിക്ഖൂ ഥേരാസനേ നിസീദന്തേ, ഏതേ അഗ്ഗസാവകാതി. തേ ഖിപ്പം സന്നിപതിത്വാ സപ്പിഫാണിതാദീനി ചേവ ചീവരദുസ്സാനി ച സംഹരിംസു.

കോകാലികോ ചിന്തേസി – ‘‘പരമപ്പിച്ഛാ അഗ്ഗസാവകാ പയുത്തവാചായ ഉപ്പന്നം ലാഭം ന സാദിയിസ്സന്തി, അസാദിയന്താ ‘ആവാസികസ്സ ദേഥാ’തി വക്ഖന്തീ’’തി. തം തം ലാഭം ഗാഹാപേത്വാ ഥേരാനം സന്തികം അഗമാസി. ഥേരാ ദിസ്വാവ ‘‘ഇമേ പച്ചയാ നേവ അമ്ഹാകം, ന കോകാലികസ്സ കപ്പന്തീ’’തി പടിക്ഖിപിത്വാ പക്കമിംസു. കോകാലികോ ‘‘കഥം ഹി നാമ അത്തനാ അഗണ്ഹന്താ മയ്ഹമ്പി അദാപേത്വാ പക്കമിസ്സന്തീ’’തി? ആഘാതം ഉപ്പാദേസി. തേപി ഭഗവതോ സന്തികം ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ പുന അത്തനോ പരിസം ആദായ ജനപദചാരികം ചരന്താ അനുപുബ്ബേന തസ്മിം രട്ഠേ തമേവ നഗരം പച്ചാഗമിംസു. നാഗരാ ഥേരേ സഞ്ജാനിത്വാ സഹ പരിക്ഖാരേഹി ദാനം സജ്ജിത്വാ നഗരമജ്ഝേ മണ്ഡപം കത്വാ ദാനം അദംസു, ഥേരാനഞ്ച പരിക്ഖാരേ ഉപനാമേസും. ഥേരാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിയ്യാദയിംസു. തം ദിസ്വാ കോകാലികോ ചിന്തേസി – ‘‘ഇമേ പുബ്ബേ അപ്പിച്ഛാ അഹേസും, ഇദാനി പാപിച്ഛാ ജാതാ, പുബ്ബേപി അപ്പിച്ഛസന്തുട്ഠപവിവിത്തസദിസാ മഞ്ഞേ’’തി ഥേരേ ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘ആവുസോ, തുമ്ഹേ പുബ്ബേ അപ്പിച്ഛാ വിയ, ഇദാനി പന പാപഭിക്ഖൂ ജാതാ’’തി വത്വാ ‘‘മൂലട്ഠാനേയേവ നേസം പതിട്ഠം ഭിന്ദിസ്സാമീ’’തി തരമാനരൂപോ നിക്ഖമിത്വാ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി. അയമേവ കോകാലികോ ഇമിനാ ച കാരണേന ഉപസങ്കമീതി വേദിതബ്ബോ.

ഭഗവാ തം തുരിതതുരിതം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാവ ആവജ്ജേന്തോ അഞ്ഞാസി – ‘‘അയം അഗ്ഗസാവകേ അക്കോസിതുകാമോ ആഗതോ’’തി. ‘‘സക്കാ നു ഖോ പടിസേധേതു’’ന്തി ച ആവജ്ജേന്തോ, ‘‘ന സക്കാ പടിസേധേതും, ഥേരേസു അപരജ്ഝിത്വാ കാലങ്കതോ ഏകംസേന പദുമനിരയേ നിബ്ബത്തിസ്സതീ’’തി ദിസ്വാ, ‘‘സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേപി നാമ ഗരഹന്തം സുത്വാ ന നിസേധേതീ’’തി വാദമോചനത്ഥം അരിയൂപവാദസ്സ ച മഹാസാവജ്ജഭാവദസ്സനത്ഥം മാ ഹേവന്തി തിക്ഖത്തും പടിസേധേസി. തത്ഥ മാ ഹേവന്തി മാ ഏവം അഭണി. സദ്ധായികോതി സദ്ധായ ആകരോ പസാദാവഹോ സദ്ധാതബ്ബവചനോ വാ. പച്ചയികോതി പത്തിയായിതബ്ബവചനോ.

പക്കാമീതി കമ്മാനുഭാവേന ചോദിയമാനോ പക്കാമി. ഓകാസകതം ഹി കമ്മം ന സക്കാ പടിബാഹിതും, തം തസ്സ തത്ഥ ഠാതും ന അദാസി. അചിരപക്കന്തസ്സാതി പക്കന്തസ്സ സതോ ന ചിരേനേവ. സബ്ബോ കായോ ഫുടോ അഹോസീതി കേസഗ്ഗമത്തമ്പി ഓകാസം ആവജ്ജേത്വാ സകലസരീരം അട്ഠീനി ഭിന്ദിത്വാ ഉഗ്ഗതാഹി പീളകാഹി അജ്ഝോത്ഥടം അഹോസി. യസ്മാ പന ബുദ്ധാനുഭാവേന തഥാരൂപം കമ്മം ബുദ്ധാനം സമ്മുഖീഭാവേ വിപാകം ന ദേതി, ദസ്സനൂപചാരേ വിജഹിതമത്തേ ദേതി, തസ്മാ തസ്സ അചിരപക്കന്തസ്സ പീളകാ ഉട്ഠഹിംസു. കലായമത്തിയോതി ചണകമത്തിയോ. ബേലുവസലാടുകമത്തിയോതി തരുണബേലുവമത്തിയോ. (ബില്ലമത്തിയോതി മഹാബേലുവമത്തിയോ.) പഭിജ്ജിംസൂതി ഭിജ്ജിംസു. താസു ഭിന്നാസു സകലസരീരം പനസപക്കം വിയ അഹോസി. സോ പക്കേന ഗത്തേന ജേതവനദ്വാരകോട്ഠകേ വിസഗിലിതോ മച്ഛോ വിയ കദലിപത്തേസു സയി. അഥ ധമ്മസവനത്ഥം ആഗതാഗതാ മനുസ്സാ – ‘‘ധി കോകാലിക, ധി കോകാലിക, അയുത്തമകാസി, അത്തനോയേവ മുഖം നിസ്സായ അനയബ്യസനം പത്തോ’’തി ആഹംസു. തേസം സുത്വാ ആരക്ഖദേവതാ ധി-കാരം അകംസു. ആരക്ഖകദേവതാനം ആകാസദേവതാതി ഇമിനാ ഉപായേന യാവ അകനിട്ഠഭവനാ ഏകധികാരോ ഉദപാദി. അഥസ്സ ഉപജ്ഝായോ ആഗന്ത്വാ ഓവാദം അഗണ്ഹന്തം ഞത്വാ ഗരഹിത്വാ പക്കാമി.

കാലമകാസീതി ഉപജ്ഝായേ പക്കന്തേ കാലമകാസി. പദുമം നിരയന്തി പാടിയേക്കോ പദുമനിരയോ നാമ നത്ഥി, അവീചിമഹാനിരയമ്ഹിയേവ പന പദുമഗണനായ പച്ചിതബ്ബേ ഏകസ്മിം ഠാനേ നിബ്ബത്തി.

വീസതിഖാരികോതി മാഗധകേന പത്ഥേന ചത്താരോ പത്ഥാ കോസലരട്ഠേ ഏകപത്ഥോ ഹോതി, തേന പത്ഥേന ചത്താരോ പത്ഥാ ആള്ഹകം, ചത്താരി ആള്ഹകാനി ദോണം, ചതുദോണാ മാനികാ, ചതുമാനികാ ഖാരീ, തായ ഖാരിയാ വീസതിഖാരികോ. തിലവാഹോതി മാഗധകാനം സുഖുമതിലാനം തിലസകടം. അബ്ബുദോ നിരയോതി അബ്ബുദോ നാമ പാടിയേക്കോ നിരയോ നത്ഥി. അവീചിമ്ഹിയേവ പന അബ്ബുദഗണനായ പച്ചിതബ്ബട്ഠാനസ്സേതം നാമം. നിരബ്ബുദാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

വസ്സഗണനാപി പനേത്ഥ ഏവം വേദിതബ്ബാ – യഥേവ ഹി സതം സതസഹസ്സാനി കോടി ഹോതി, ഏവം സതം സതസഹസ്സകോടിയോ പകോടി നാമ ഹോതി, സതം സതസഹസ്സപകോടിയോ കോടിപകോടി നാമ, സതം സതസഹസ്സകോടിപകോടിയോ നഹുതം, സതം സതസഹസ്സനഹുതാനി നിന്നഹുതം, സതം സതസഹസ്സനിന്നഹുതാനി ഏകം അബ്ബുദം, തതോ വീസതിഗുണം നിരബ്ബുദം. ഏസേവ നയോ സബ്ബത്ഥാതി. ദസമം.

പഠമോ വഗ്ഗോ.