൪. സത്തവസ്സാനുബന്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൦. ചതുത്ഥേ സത്ത വസ്സാനീതി പുരേ ബോധിയാ ഛബ്ബസ്സാനി, ബോധിതോ പച്ഛാ ഏകം വസ്സം. ഓതാരാപേക്ഖോതി ‘‘സചേ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ കായദ്വാരാദീസു കിഞ്ചിദേവ അനനുച്ഛവികം പസ്സാമി, ചോദേസ്സാമി ന’’ന്തി ഏവം വിവരം അപേക്ഖമാനോ. അലഭമാനോതി രഥരേണുമത്തമ്പി അവക്ഖലിതം അപസ്സന്തോ. തേനാഹ –

‘‘സത്ത വസ്സാനി ഭഗവന്തം, അനുബന്ധിം പദാപദം;

ഓതാരം നാധിഗച്ഛിസ്സം, സമ്ബുദ്ധസ്സ സതീമതോ’’തി. (സു. നി. ൪൪൮);

ഉപസങ്കമീതി ‘‘അജ്ജ സമണം ഗോതമം അതിഗഹേത്വാ ഗമിസ്സാമീ’’തി ഉപസങ്കമി.

ഝായസീതി ഝായന്തോ അവജ്ഝായന്തോ നിസിന്നോസീതി വദതി. വിത്തം നു ജീനോതി സതം വാ സഹസ്സം വാ ജിതോസി നു. ആഗും നു ഗാമസ്മിന്തി, കിം നു അന്തോഗാമേ പമാണാതിക്കന്തം പാപകമ്മം അകാസി, യേന അഞ്ഞേസം മുഖം ഓലോകേതും അവിസഹന്തോ അരഞ്ഞേ വിചരസി? സക്ഖിന്തി മിത്തഭാവം.

പലിഖായാതി ഖണിത്വാ. ഭവലോഭജപ്പന്തി ഭവലോഭസങ്ഖാതം തണ്ഹം. അനാസവോ ഝായാമീതി നിത്തണ്ഹോ ഹുത്വാ ദ്വീഹി ഝാനേഹി ഝായാമി. പമത്തബന്ധൂതി മാരം ആലപതി. സോ ഹി യേകേചി ലോകേ പമത്താ, തേസം ബന്ധു.

സചേ മഗ്ഗം അനുബുദ്ധന്തി യദി തയാ മഗ്ഗോ അനുബുദ്ധോ. അപേഹീതി അപയാഹി. അമച്ചുധേയ്യന്തി മച്ചുനോ അനോകാസഭൂതം നിബ്ബാനം. പാരഗാമിനോതി യേപി പാരം ഗതാ, തേപി പാരഗാമിനോ. യേപി പാരം ഗച്ഛിസ്സന്തി, യേപി പാരം ഗന്തുകാമാ, തേപി പാരഗാമിനോ.

വിസൂകായികാനീതി മാരവിസൂകാനി. വിസേവിതാനീതി വിരുദ്ധസേവിതാനി, ‘‘അപ്പമായു മനുസ്സാനം, അച്ചയന്തി അഹോരത്താ’’തി വുത്തേ. ‘‘ദീഘമായു മനുസ്സാനം, നാച്ചയന്തി അഹോരത്താ’’തിആദീനി പടിലോമകാരണാനി. വിപ്ഫന്ദിതാനീതി, തമ്ഹി തമ്ഹി കാലേ ഹത്ഥിരാജവണ്ണസപ്പവണ്ണാദിദസ്സനാനി. നിബ്ബേജനീയാതി ഉക്കണ്ഠനീയാ.

അനുപരിയഗാതിആദീസു കിഞ്ചാപി അതീതവചനം കതം, അത്ഥോ പന വികപ്പവസേന വേദിതബ്ബോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ മേദവണ്ണം പാസാണം വായസോ ദിസ്വാ – ‘‘അപി നാമേത്ഥ മുദും വിന്ദേയ്യാമ, അപി അസ്സാദോ സിയാ’’തി അനുപരിഗച്ഛേയ്യ, അഥ സോ തത്ഥ അസ്സാദം അലഭിത്വാവ വായസോ ഏത്തോ അപക്കമേയ്യ, തതോ പാസാണാ അപഗച്ഛേയ്യ, ഏവം മയമ്പി സോ കാകോ വിയ സേലം ഗോതമം ആസജ്ജ അസ്സാദം വാ സന്ഥവം വാ അലഭന്താ ഗോതമാ നിബ്ബിന്ദിത്വാ അപഗച്ഛാമ. ചതുത്ഥം.