൩. ഗോധികസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൯. തതിയേ ഇസിഗിലിപസ്സേതി ഇസിഗിലിസ്സ നാമ പബ്ബതസ്സ പസ്സേ. കാളസിലായന്തി കാളവണ്ണായ സിലായം. സാമയികം ചേതോവിമുത്തിന്തി അപ്പിതപ്പിതക്ഖണേ പച്ചനീകധമ്മേഹി വിമുച്ചതി, ആരമ്മണേ ച അധിമുച്ചതീതി ലോകിയസമാപത്തി സാമയികാ ചേതോവിമുത്തി നാമ. ഫുസീതി പടിലഭി. പരിഹായീതി കസ്മാ യാവ ഛട്ഠം പരിഹായി? സാബാധത്താ. ഥേരസ്സ കിര വാതപിത്തസേമ്ഹവസേന അനുസായികോ ആബാധോ അത്ഥി, തേന സമാധിസ്സ സപ്പായേ ഉപകാരകധമ്മേ പൂരേതും ന സക്കോതി, അപ്പിതപ്പിതായ സമാപത്തിയാ പരിഹായതി.

യംനൂനാഹം സത്ഥം ആഹരേയ്യന്തി സോ കിര ചിന്തേസി, യസ്മാ പരിഹീനജ്ഝാനസ്സ കാലങ്കരോതോ അനിബദ്ധാ ഗതി ഹോതി, അപരിഹീനജ്ഝാനസ്സ നിബദ്ധാ ഗതി ഹോതി, ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തതി, തസ്മാ സത്ഥം ആഹരിതുകാമോ അഹോസി. ഉപസങ്കമീതി – ‘‘അയം സമണോ സത്ഥം ആഹരിതുകാമോ, സത്ഥാഹരണഞ്ച നാമേതം കായേ ച ജീവിതേ ച അനപേക്ഖസ്സ ഹോതി. യോ ഏവം കായേ ച ജീവിതേ ച അനപേക്ഖോ ഹോതി, സോ മൂലകമ്മട്ഠാനം സമ്മസിത്വാ അരഹത്തമ്പി ഗഹേതും സമത്ഥോ ഹോതി, മയാ പന പടിബാഹിതോപി ഏസ ന ഓരമിസ്സതി, സത്ഥാരാ പടിബാഹിതോ ഓരമിസ്സതീ’’തി ഥേരസ്സ അത്ഥകാമോ വിയ ഹുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി.

ജലാതി ജലമാനാ. പാദേ വന്ദാമി ചക്ഖുമാതി പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമാ തവ പാദേ വന്ദാമി. ജുതിന്ധരാതി ആനുഭാവധരാ. അപ്പത്തമാനസോതി അപ്പത്തഅരഹത്തോ. സേഖോതി സീലാദീനി സിക്ഖമാനോ സകരണീയോ. ജനേ സുതാതി ജനേ വിസ്സുതാ. സത്ഥം ആഹരിതം ഹോതീതി ഥേരോ കിര ‘‘കിം മയ്ഹം ഇമിനാ ജീവിതേനാ’’തി? ഉത്താനോ നിപജ്ജിത്വാ സത്ഥേന ഗലനാളിം ഛിന്ദി, ദുക്ഖാ വേദനാ ഉപ്പജ്ജിംസു. ഥേരോ വേദനം വിക്ഖമ്ഭേത്വാ തംയേവ വേദനം പരിഗ്ഗഹേത്വാ സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ മൂലകമ്മട്ഠാനം സമ്മസന്തോ അരഹത്തം പത്വാ സമസീസീ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബായി. സമസീസീ നാമ തിവിധോ ഹോതി ഇരിയാപഥസമസീസീ, രോഗസമസീസീ, ജീവിതസമസീസീതി.

തത്ഥ യോ ഠാനാദീസു ഇരിയാപഥേസു അഞ്ഞതരം അധിട്ഠായ – ‘‘ഇമം അകോപേത്വാവ അരഹത്തം പാപുണിസ്സാമീ’’തി വിപസ്സനം പട്ഠപേതി, അഥസ്സ അരഹത്തപ്പത്തി ച ഇരിയാപഥകോപനഞ്ച ഏകപ്പഹാരേനേവ ഹോതി. അയം ഇരിയാപഥസമസീസീ നാമ. യോ പന ചക്ഖുരോഗാദീസു അഞ്ഞതരസ്മിം സതി – ‘‘ഇതോ അനുട്ഠിതോവ അരഹത്തം പാപുണിസ്സാമീ’’തി വിപസ്സനം പട്ഠപേതി, അഥസ്സ അരഹത്തപ്പത്തി ച രോഗതോ വുട്ഠാനഞ്ച ഏകപ്പഹാരേനേവ ഹോതി. അയം രോഗസമസീസീ നാമ. കേചി പന തസ്മിംയേവ ഇരിയാപഥേ തസ്മിഞ്ച രോഗേ പരിനിബ്ബാനവസേനേത്ഥ സമസീസിതം പഞ്ഞാപേന്തി. യസ്സ പന ആസവക്ഖയോ ച ജീവിതക്ഖയോ ച ഏകപ്പഹാരേനേവ ഹോതി. അയം ജീവിതസമസീസീ നാമ. വുത്തമ്പി ചേതം – ‘‘യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അപുബ്ബം അചരിമം ആസവപരിയാദാനഞ്ച ഹോതി ജീവിതപരിയാദാനഞ്ച, അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ സമസീസീ’’തി (പു. പ. ൧൬).

ഏത്ഥ ച പവത്തിസീസം കിലേസസീസന്തി ദ്വേ സീസാനി. തത്ഥ പവത്തിസീസം നാമ ജീവിതിന്ദ്രിയം, കിലേസസീസം നാമ അവിജ്ജാ. തേസു ജീവിതിന്ദ്രിയം ചുതിചിത്തം ഖേപേതി, അവിജ്ജാ മഗ്ഗചിത്തം. ദ്വിന്നം ചിത്താനം ഏകതോ ഉപ്പാദോ നത്ഥി. മഗ്ഗാനന്തരം പന ഫലം, ഫലാനന്തരം ഭവങ്ഗം, ഭവങ്ഗതോ വുട്ഠായ പച്ചവേക്ഖണം, തം പരിപുണ്ണം വാ ഹോതി അപരിപുണ്ണം വാ. തിഖിണേന അസിനാ സീസേ ഛിജ്ജന്തേപി ഹി ഏകോ വാ ദ്വേ വാ പച്ചവേക്ഖണവാരാ അവസ്സം ഉപ്പജ്ജന്തിയേവ, ചിത്താനം പന ലഹുപരിവത്തിതായ ആസവക്ഖയോ ച ജീവിതപരിയാദാനഞ്ച ഏകക്ഖണേ വിയ പഞ്ഞായതി.

സമൂലം തണ്ഹമബ്ബുയ്ഹാതി അവിജ്ജാമൂലേന സമൂലകം തണ്ഹം അരഹത്തമഗ്ഗേന ഉപ്പാടേത്വാ. പരിനിബ്ബുതോതി അനുപാദിസേസനിബ്ബാനേന പരിനിബ്ബുതോ.

വിവത്തക്ഖന്ധന്തി പരിവത്തക്ഖന്ധം. സേമാനന്തി ഉത്താനം ഹുത്വാ സയിതം ഹോതി. ഥേരോ പന കിഞ്ചാപി ഉത്താനകോ സയിതോ, തഥാപിസ്സ ദക്ഖിണേന പസ്സേന പരിചിതസയനത്താ സീസം ദക്ഖിണതോവ പരിവത്തിത്വാ ഠിതം. ധൂമായിതത്തന്തി ധൂമായിതഭാവം. തസ്മിം ഹി ഖണേ ധൂമവലാഹകാ വിയ തിമിരവലാഹകാ വിയ ച ഉട്ഠഹിംസു. വിഞ്ഞാണം സമന്വേസതീതി പടിസന്ധിചിത്തം പരിയേസതി. അപ്പതിട്ഠിതേനാതി പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണേന അപ്പതിട്ഠിതേന, അപ്പതിട്ഠിതകാരണാതി അത്ഥോ. ബേലുവപണ്ഡുവീണന്തി ബേലുവപക്കം വിയ പണ്ഡുവണ്ണം സുവണ്ണമഹാവീണം. ആദായാതി കച്ഛേ ഠപേത്വാ. ഉപസങ്കമീതി ‘‘ഗോധികത്ഥേരസ്സ നിബ്ബത്തട്ഠാനം ന ജാനാമി, സമണം ഗോതമം പുച്ഛിത്വാ നിക്കങ്ഖോ ഭവിസ്സാമീ’’തി ഖുദ്ദകദാരകവണ്ണീ ഹുത്വാ ഉപസങ്കമി. നാധിഗച്ഛാമീതി ന പസ്സാമി. സോകപരേതസ്സാതി സോകേന ഫുട്ഠസ്സ. അഭസ്സഥാതി പാദപിട്ഠിയം പതിതാ. തതിയം.