൯. യഞ്ഞസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൦. നവമേ ഥൂണൂപനീതാനീതി ഥൂണം ഉപനീതാനി, ഥൂണായ ബദ്ധാനി ഹോന്തി. പരികമ്മാനി കരോന്തീതി ഏത്താവതാ തേഹി ഭിക്ഖൂഹി രഞ്ഞോ ആരദ്ധയഞ്ഞോ തഥാഗതസ്സ ആരോചിതോ. കസ്മാ പന രഞ്ഞാ അയം യഞ്ഞോ ആരദ്ധോ? ദുസ്സുപിനപടിഘാതായ. ഏകദിവസം കിര രാജാ സബ്ബാലങ്കാരപ്പടിമണ്ഡിതോ ഹത്ഥിക്ഖന്ധവരഗതോ നഗരം അനുസഞ്ചരന്തോ വാതപാനം വിവരിത്വാ ഓലോകയമാനം ഏകം ഇത്ഥിം ദിസ്വാ തസ്സാ പടിബദ്ധചിത്തോ തതോവ പടിനിവത്തിത്വാ അന്തേപുരം പവിസിത്വാ ഏകസ്സ പുരിസസ്സ തമത്ഥം ആരോചേത്വാ ‘‘ഗച്ഛ തസ്സാ സസ്സാമികഭാവം വാ അസ്സാമികഭാവം വാ ജാനാഹീ’’തി പേസേസി. സോ ഗന്ത്വാ പുച്ഛി. സാ ‘‘ഏസോ മേ സാമികോ ആപണേ നിസിന്നോ’’തി ദസ്സേസി. രാജപുരിസോ രഞ്ഞോ തമത്ഥം ആചിക്ഖി. രാജാ തം പുരിസം പക്കോസാപേത്വാ ‘‘മം ഉപട്ഠഹാ’’തി ആഹ. ‘‘നാഹം, ദേവ, ഉപട്ഠഹിതും ജാനാമീ’’തി ച വുത്തേ ‘‘ഉപട്ഠാനം നാമ ന ആചരിയസ്സ സന്തികേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി ബലക്കാരേന ആവുധഫലകം ഗാഹാപേത്വാ ഉപട്ഠാകം അകാസി. ഉപട്ഠഹിത്വാ ഗേഹം ഗതമത്തമേവ ച നം പുന പക്കോസാപേത്വാ ‘‘ഉപട്ഠാകേന നാമ രഞ്ഞോ വചനം കത്തബ്ബം, ഗച്ഛ ഇതോ യോജനമത്തേ അമ്ഹാകം സീസധോവനപോക്ഖരണീ അത്ഥി, തതോ അരുണമത്തികഞ്ച ലോഹിതുപ്പലമാലഞ്ച ഗണ്ഹിത്വാ ഏഹി. സചേ അജ്ജേവ നാഗച്ഛസി, രാജദണ്ഡം കരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ പേസേസി. സോ രാജഭയേന നിക്ഖമിത്വാ ഗതോ.

രാജാപി തസ്മിം ഗതേ ദോവാരികം പക്കോസാപേത്വാ, ‘‘അജ്ജ സായന്ഹേയേവ ദ്വാരം പിദഹിത്വാ ‘അഹം രാജദൂതോ’തി വാ ‘ഉപരാജദൂതോ’തി വാ ഭണന്താനമ്പി മാ വിവരീ’’തി ആഹ. സോ പുരിസോ മത്തികഞ്ച ഉപ്പലാനി ച ഗഹേത്വാ ദ്വാരേ പിഹിതമത്തേ ആഗന്ത്വാ ബഹും വദന്തോപി ദ്വാരം അലഭിത്വാ പരിസ്സയഭയേന ജേതവനം ഗതോ. രാജാപി രാഗപരിളാഹേന അഭിഭൂതോ കാലേ നിസീദതി, കാലേ തിട്ഠതി, കാലേ നിപജ്ജതി, സന്നിട്ഠാനം അലഭന്തോ യത്ഥ കത്ഥചി നിസിന്നകോവ മക്കടനിദ്ദായ നിദ്ദായതി.

പുബ്ബേ ച തസ്മിംയേവ നഗരേ ചത്താരോ സേട്ഠിപുത്താ പരദാരികകമ്മം കത്വാ നന്ദോപനന്ദായ നാമ ലോഹകുമ്ഭിയാ നിബ്ബത്തിംസു. തേ ഫേണുദ്ദേഹകം പച്ചമാനാ തിംസവസ്സസഹസ്സാനി ഹേട്ഠാ ഗച്ഛന്താ കുമ്ഭിയാ തലം പാപുണന്തി, തിംസവസ്സസഹസ്സാനി ഉപരി ഗച്ഛന്താ മത്ഥകം പാപുണന്തി. തേ തം ദിവസം ആലോകം ഓലോകേത്വാ അത്തനോ ദുക്കടഭയേന ഏകേകം ഗാഥം വത്തുകാമാ വത്തും അസക്കോന്താ ഏകേകം അക്ഖരമേവ ആഹംസു. ഏകോ സ-കാരം, ഏകോ സോ-കാരം, ഏകോ ന-കാരം, ഏകോ ദു-കാരം ആഹ. രാജാ തേസം നേരയികസത്താനം സദ്ദം സുതകാലതോ പട്ഠായ സുഖം അവിന്ദമാനോവ തംരത്താവസേസം വീതിനാമേസി.

അരുണേ ഉട്ഠിതേ പുരോഹിതോ ആഗന്ത്വാ തം സുഖസേയ്യം പുച്ഛി. സോ ‘‘കുതോ മേ, ആചരിയ, സുഖ’’ന്തി? വത്വാ, ‘‘സുപിനേ ഏവരൂപേ സദ്ദേ അസ്സോസി’’ന്തി ആചിക്ഖി. ബ്രാഹ്മണോ – ‘‘ഇമസ്സ രഞ്ഞോ ഇമിനാ സുപിനേന വുഡ്ഢി വാ ഹാനി വാ നത്ഥി, അപിച ഖോ പന യം ഇമസ്സ ഗേഹേ അത്ഥി, തം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഹോതി, ഗോതമസാവകാനം ഹോതി, ബ്രാഹ്മണാ കിഞ്ചി ന ലഭന്തി, ബ്രാഹ്മണാനം ഭിക്ഖം ഉപ്പാദേസ്സാമീ’’തി, ‘‘ഭാരിയോ അയം, മഹാരാജ, സുപിനോ തീസു ജാനീസു ഏകാ പഞ്ഞായതി, രജ്ജന്തരായോ വാ ഭവിസ്സതി ജീവിതന്തരായോ വാ, ദേവോ വാ ന വസ്സിസ്സതീ’’തി ആഹ. കഥം സോത്ഥി ഭവേയ്യ ആചരിയാതി? ‘‘മന്തേത്വാ ഞാതും സക്കാ, മഹാരാജാതി. ഗച്ഛഥ ആചരിയേഹി സദ്ധിം മന്തേത്വാ അമ്ഹാകം സോത്ഥിം കരോഥാ’’തി.

സോ സിവികസാലായം ബ്രാഹ്മണേ സന്നിപാതേത്വാ തമത്ഥം ആരോചേത്വാ, ‘‘വിസും വിസും ഗന്ത്വാ ഏവം വദഥാ’’തി തയോ വഗ്ഗേ അകാസി. ബ്രാഹ്മണാ പവിസിത്വാ രാജാനം സുഖസേയ്യം പുച്ഛിംസു. രാജാ പുരോഹിതസ്സ കഥിതനിയാമേനേവ കഥേത്വാ ‘‘കഥം സോത്ഥി ഭവേയ്യാ’’തി പുച്ഛി. മഹാബ്രാഹ്മണാ – ‘‘സബ്ബപഞ്ചസതം യഞ്ഞം യജിത്വാ ഏതസ്സ കമ്മസ്സ സോത്ഥി ഭവേയ്യ, ഏവം, മഹാരാജ, ആചരിയാ കഥേന്തീ’’തി ആഹംസു. രാജാ തേസം സുത്വാ അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ തുണ്ഹീ അഹോസി. അഥ ദുതിയവഗ്ഗബ്രാഹ്മണാപി ആഗന്ത്വാ തത്ഥേവ കഥേസും. തഥാ തതിയവഗ്ഗബ്രാഹ്മണാപി. അഥ രാജാ ‘‘യഞ്ഞം കരോന്തൂ’’തി ആണാപേസി. തതോ പട്ഠായ ബ്രാഹ്മണാ ഉസഭാദയോ പാണേ ആഹരാപേസും. നഗരേ മഹാസദ്ദോ ഉദപാദി. തം പവത്തിം ഞത്വാ മല്ലികാ രാജാനം തഥാഗതസ്സ സന്തികം പേസേസി. സോ ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. അഥ നം ഭഗവാ – ‘‘ഹന്ദ കുതോ നു ത്വം, മഹാരാജ, ആഗച്ഛസി ദിവാദിവസ്സാ’’തി ആഹ. രാജാ – ‘‘അജ്ജ മേ, ഭന്തേ, സുപിനകേ ചത്താരോ സദ്ദാ സുതാ, സോഹം ബ്രാഹ്മണേ പുച്ഛിം. ബ്രാഹ്മണാ ‘ഭാരിയോ, മഹാരാജ, സുപിനോ, സബ്ബപഞ്ചസതം യഞ്ഞം യജിത്വാ പടികമ്മം കരോമാതി ആരദ്ധാ’’’തി ആഹ. കിന്തി തേ, മഹാരാജ, സദ്ദാ സുതാതി. സോ യഥാസുതം ആരോചേസി. അഥ നം ഭഗവാ ആഹ – പുബ്ബേ, മഹാരാജ, ഇമസ്മിംയേവ നഗരേ ചത്താരോ സേട്ഠിപുത്താ പരദാരികാ ഹുത്വാ നന്ദോപനന്ദായ ലോഹകുമ്ഭിയാ നിബ്ബത്താ സട്ഠിവസ്സസഹസ്സമത്ഥകേ ഉഗ്ഗച്ഛിംസു.

തത്ഥ ഏകോ –

‘‘സട്ഠിവസ്സസഹസ്സാനി, പരിപുണ്ണാനി സബ്ബസോ;

നിരയേ പച്ചമാനാനം, കദാ അന്തോ ഭവിസ്സതീ’’തി.(പേ. വ. ൮൦൨; ജാ. ൧.൪.൫൪) –

ഇമം ഗാഥം വത്ഥുകാമോ അഹോസി. ദുതിയോ –

‘‘സോഹം നൂന ഇതോ ഗന്ത്വാ, യോനിം ലദ്ധാന മാനുസിം;

വദഞ്ഞൂ സീലസമ്പന്നോ, കാഹാമി കുസലം ബഹു’’ന്തി. (പേ. വ. ൮൦൫; ജാ. ൧.൪.൫൬) –

ഇമം ഗാഥം വത്ഥുകാമോ അഹോസി. തതിയോ –

‘‘നത്ഥി അന്തോ കുതോ അന്തോ, ന അന്തോ പടിദിസ്സതി;

തദാ ഹി പകതം പാപം, മമ തുയ്ഹഞ്ച മാരിസാ’’തി. (പേ. വ. ൮൦൩; ജാ. ൧.൪.൫൫) –

ഇമം ഗാഥം വത്ഥുകാമോ അഹോസി. ചതുത്ഥോ –

‘‘ദുജ്ജീവിതമജീവിമ്ഹാ, യേ സന്തേ ന ദദമ്ഹസേ;

വിജ്ജമാനേസു ഭോഗേസു, ദീപം നാകമ്ഹ അത്തനോ’’തി. (പേ. വ. ൮൦൪; ജാ. ൧.൪.൫൩) –

ഇമം. തേ ഇമാ ഗാഥാ വത്തും അസക്കോന്താ ഏകേകം അക്ഖരം വത്വാ തത്ഥേവ നിമുഗ്ഗാ. ഇതി, മഹാരാജ, തേ നേരയികസത്താ യഥാകമ്മേന വിരവിംസു. തസ്സ സദ്ദസ്സ സുതപച്ചയാ തുയ്ഹം ഹാനി വാ വുഡ്ഢി വാ നത്ഥി. ഏത്തകാനം പന പസൂനം ഘാതനകമ്മം നാമ ഭാരിയന്തി നിരയഭയേന തജ്ജേത്വാ ധമ്മകഥം കഥേസി. രാജാ ദസബലേ പസീദിത്വാ, ‘‘മുഞ്ചാമി, നേസം ജീവിതം ദദാമി, ഹരിതാനി ചേവ തിണാനി ഖാദന്തു, സീതലാനി ച പാനീയാനി പിവന്തു, സീതോ ച നേസം വാതോ ഉപവായതൂ’’തി വത്വാ, ‘‘ഗച്ഛഥ ഹാരേഥാ’’തി മനുസ്സേ ആണാപേസി. തേ ഗന്ത്വാ ബ്രാഹ്മണേ പലാപേത്വാ തം പാണസങ്ഘം ബന്ധനതോ മോചേത്വാ നഗരേ ധമ്മഭേരിം ചരാപേസും.

അഥ രാജാ ദസബലസ്സ സന്തികേ നിസിന്നോ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, ഏകരത്തി നാമ തിയാമാ ഹോതി, മയ്ഹം പന അജ്ജ ദ്വേ രത്തിയോ ഏകതോ ഘടിതാ വിയ അഹേസു’’ന്തി. സോപി പുരിസോ തത്ഥേവ നിസിന്നോ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, യോജനം നാമ ചതുഗാവുതം ഹോതി, മയ്ഹം പന അജ്ജ ദ്വേ യോജനാനി ഏകതോ കതാനി വിയ അഹേസു’’ന്തി. അഥ ഭഗവാ – ‘‘ജാഗരസ്സ താവ രത്തിയാ ദീഘഭാവോ പാകടോ, സന്തസ്സ യോജനസ്സ ദീഘഭാവോ പാകടോ, വട്ടപതിതസ്സ പന ബാലപുഥുജ്ജനസ്സ അനമതഗ്ഗസംസാരവട്ടം ഏകന്തദീഘമേവാ’’തി രാജാനഞ്ച തഞ്ച പുരിസം നേരയികസത്തേ ച ആരബ്ഭ ധമ്മപദേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘ദീഘാ ജാഗരതോ രത്തി, ദീഘം സന്തസ്സ യോജനം;

ദീഘോ ബാലാനം സംസാരോ, സദ്ധമ്മം അവിജാനത’’ന്തി. (ധ. പ. ൬൦);

ഗാഥാപരിയോസാനേ സോ ഇത്ഥിസാമികോ പുരിസോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം കാരണം ജാനിത്വാ.

അസ്സമേധന്തിആദീസു – പോരാണരാജകാലേ കിര സസ്സമേധം പുരിസമേധം സമ്മാപാസം വാചാപേയ്യന്തി ചത്താരി സങ്ഗഹവത്ഥൂനി അഹേസും, യേഹി രാജാനോ ലോകം സങ്ഗണ്ഹിംസു. തത്ഥ നിപ്ഫന്നസസ്സതോ ദസമഭാഗഗ്ഗഹണം സസ്സമേധം നാമ, സസ്സസമ്പാദനേ മേധാവിതാതി അത്ഥോ. മഹായോധാനം ഛമാസികം ഭത്ത-വേതനാനുപ്പദാനം പുരിസമേധം നാമ, പുരിസസങ്ഗണ്ഹനേ മേധാവിതാതി അത്ഥോ. ദലിദ്ദമനുസ്സാനം ഹത്ഥതോ ലേഖം ഗഹേത്വാ തീണി വസ്സാനി വിനാവ വഡ്ഢിയാ സഹസ്സദ്വിസഹസ്സമത്തധനാനുപ്പദാനം സമ്മാപാസം നാമ. തഞ്ഹി സമ്മാ മനുസ്സേ പാസേതി, ഹദയേ ബന്ധിത്വാ വിയ ഠപേതി, തസ്മാ സമ്മാപാസന്തി വുച്ചതി. ‘‘താത മാതുലാ’’തിആദിനാ നയേന സണ്ഹവാചാഭണനം വാചാപേയ്യം നാമ, പിയവാചാതി അത്ഥോ. ഏവം ചതൂഹി സങ്ഗഹവത്ഥൂഹി സങ്ഗഹിതം രട്ഠം ഇദ്ധഞ്ചേവ ഹോതി ഫീതഞ്ച പഹൂതഅന്നപാനം ഖേമം നിരബ്ബുദം. മനുസ്സാ മുദാ മോദമാനാ ഉരേ പുത്തേ നച്ചേന്താ അപാരുതഘരദ്വാരാ വിഹരന്തി. ഇദം ഘരദ്വാരേസു അഗ്ഗളാനം അഭാവതോ നിരഗ്ഗളന്തി വുച്ചതി. അയം പോരാണികാ പവേണീ.

അപരഭാഗേ പന ഓക്കാകരാജകാലേ ബ്രാഹ്മണാ ഇമാനി ചത്താരി സങ്ഗഹവത്ഥൂനി ഇമഞ്ച രട്ഠസമ്പത്തിം പരിവത്തേത്വാ ഉദ്ധംമൂലകം കത്വാ അസ്സമേധം പുരിസമേധന്തി ആദികേ പഞ്ച യഞ്ഞേ നാമ അകംസു. തേസു അസ്സമേത്ഥ മേധന്തി വധന്തീതി അസ്സമേധോ. ദ്വീഹി പരിയഞ്ഞേഹി യജിതബ്ബസ്സ ഏകവീസതിയൂപസ്സ ഏകസ്മിം മജ്ഝിമദിവസേയേവ സത്തനവുതിപഞ്ചപസുസതഘാതഭിംസനസ്സ ഠപേത്വാ ഭൂമിഞ്ച പുരിസേ ച അവസേസസബ്ബവിഭവദക്ഖിണസ്സ യഞ്ഞസ്സേതം അധിവചനം. പുരിസമേത്ഥ മേധന്തീതി പുരിസമേധോ. ചതൂഹി പരിയഞ്ഞേഹി യജിതബ്ബസ്സ സദ്ധിം ഭൂമിയാ അസ്സമേധേ വുത്തവിഭവദക്ഖിണസ്സ യഞ്ഞസ്സേതം അധിവചനം. സമ്മമേത്ഥ പാസേന്തീതി സമ്മാപാസോ. ദിവസേ ദിവസേ സമ്മം ഖിപിത്വാ തസ്സ പതിതോകാസേ വേദിം കത്വാ സംഹാരിമേഹി യൂപാദീഹി സരസ്സതിനദിയാ നിമുഗ്ഗോകാസതോ പഭുതി പടിലോമം ഗച്ഛന്തേന യജിതബ്ബസ്സ സത്രയാഗസ്സേതം അധിവചനം. വാജമേത്ഥ പിവന്തീതി വാജപേയ്യോ. ഏകേന പരിയഞ്ഞേന സത്തരസഹി പസൂഹി യജിതബ്ബസ്സ ബേലുവയൂപസ്സ സത്തരസകദക്ഖിണസ്സ യഞ്ഞസ്സേതം അധിവചനം. നത്ഥി ഏത്ഥ അഗ്ഗളാതി നിരഗ്ഗളോ. നവഹി പരിയഞ്ഞേഹി യജിതബ്ബസ്സ സദ്ധിം ഭൂമിയാ ച പുരിസേഹി ച അസ്സമേധേ വുത്തവിഭവദക്ഖിണസ്സ സബ്ബമേധപരിയായനാമസ്സ അസ്സമേധവികപ്പസ്സേവേതം അധിവചനം. മഹാരമ്ഭാതി മഹാകിച്ചാ മഹാകരണീയാ. സമ്മഗ്ഗതാതി സമ്മാ പടിപന്നാ ബുദ്ധാദയോ. നിരാരമ്ഭാതി അപ്പത്ഥാ അപ്പകിച്ചാ. യജന്തി അനുകുലന്തി അനുകുലേസു യജന്തി, യം നിച്ചഭത്താദി പുബ്ബപുരിസേഹി പട്ഠപിതം, തം അപരാപരം അനുപച്ഛിന്നത്താ മനുസ്സാ ദദന്തീതി അത്ഥോ. നവമം.