൬. ജരാവഗ്ഗോ

൧. ജരാസുത്തവണ്ണനാ

൫൧. ജരാവഗ്ഗസ്സ പഠമേ സാധൂതി ലദ്ധകം ഭദ്ദകം. സീലം യാവ ജരാതി ഇമിനാ ഇദം ദസ്സേതി – യഥാ മുത്താമണിരത്തവത്ഥാദീനി ആഭരണാനി തരുണകാലേയേവ സോഭന്തി, ജരാജിണ്ണകാലേ താനി ധാരേന്തോ ‘‘അയം അജ്ജാപി ബാലഭാവം പത്ഥേതി, ഉമ്മത്തകോ മഞ്ഞേ’’തി വത്തബ്ബതം ആപജ്ജതി, ന ഏവം സീലം. സീലഞ്ഹി നിച്ചകാലം സോഭതി. ബാലകാലേപി ഹി സീലം രക്ഖന്തം ‘‘കിം ഇമസ്സ സീലേനാ’’തി? വത്താരോ നത്ഥി. മജ്ഝിമകാലേപി മഹല്ലകകാലേപീതി.

സദ്ധാ സാധു പതിട്ഠിതാതി ഹത്ഥാളവകചിത്തഗഹപതിആദീനം വിയ മഗ്ഗേന ആഗതാ പതിട്ഠിതസദ്ധാ നാമ സാധു. പഞ്ഞാ നരാനം രതനന്തി ഏത്ഥ ചിത്തീകതട്ഠാദീഹി രതനം വേദിതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘യദി ചിത്തീകതന്തി രതനം, നനു ഭഗവാ ചിത്തീകതോ പുരിസസീഹോ, യേ ച ലോകേ ചിത്തീകതാ, തേസം ചിത്തീകതോ ഭഗവാ. യദി രതികരന്തി രതനം, നനു ഭഗവാ രതികരോ പുരിസസീഹോ, തസ്സ വചനേന ചരന്താ ഝാനരതിസുഖേന അഭിരമന്തി. യദി അതുല്യന്തി രതനം, നനു ഭഗവാ അതുലോ പുരിസസീഹോ. ന ഹി സക്കാ തുലേതും ഗുണേഹി ഗുണപാരമിം ഗതോ. യദി ദുല്ലഭന്തി രതനം, നനു ഭഗവാ ദുല്ലഭോ പുരിസസീഹോ. യദി അനോമസത്തപരിഭോഗന്തി രതനം, നനു ഭഗവാ അനോമോ സീലേന സമാധിനാ പഞ്ഞായ വിമുത്തിയാ വിമുത്തിഞാണദസ്സനേനാ’’തി.

ഇധ പന ദുല്ലഭപാതുഭാവട്ഠേന പഞ്ഞാ ‘‘രതന’’ന്തി വുത്തം. പുഞ്ഞന്തി പുഞ്ഞചേതനാ, സാ ഹി അരൂപത്താ പരിഹരിതും ന സക്കാതി. പഠമം.

൨. അജരസാസുത്തവണ്ണനാ

൫൨. ദുതിയേ അജരസാതി അജീരണേന, അവിപത്തിയാതി അത്ഥോ. സീലഞ്ഹി അവിപന്നമേവ സാധു ഹോതി, വിപന്നസീലം ആചരിയുപജ്ഝായാദയോപി ന സങ്ഗണ്ഹന്തി, ഗതഗതട്ഠാനേ നിദ്ധമിതബ്ബോവ ഹോതീതി. ദുതിയം.

൩. മിത്തസുത്തവണ്ണനാ

൫൩. തതിയേ സത്ഥോതി സദ്ധിംചരോ, ജങ്ഘസത്ഥോ വാ സകടസത്ഥോ വാ. മിത്തന്തി രോഗേ ഉപ്പന്നേ പാടങ്കിയാ വാ അഞ്ഞേന വാ യാനേന ഹരിത്വാ ഖേമന്തസമ്പാപനേന മിത്തം. സകേ ഘരേതി അത്തനോ ഗേഹേ. തഥാരൂപേ രോഗേ ജാതേ പുത്തഭരിയാദയോ ജിഗുച്ഛന്തി, മാതാ പന അസുചിമ്പി ചന്ദനം വിയ മഞ്ഞതി. തസ്മാ സാ സകേ ഘരേ മിത്തം. സഹായോ അത്ഥജാതസ്സാതി ഉപ്പന്നകിച്ചസ്സ യോ തം കിച്ചം വഹതി നിത്ഥരതി, സോ കിച്ചേസു സഹ അയനഭാവേന സഹായോ മിത്തം, സുരാപാനാദിസഹായാ പന ന മിത്താ. സമ്പരായികന്തി സമ്പരായഹിതം. തതിയം.

൪. വത്ഥുസുത്തവണ്ണനാ

൫൪. ചതുത്ഥേ പുത്താ വത്ഥൂതി മഹല്ലകകാലേ പടിജഗ്ഗനട്ഠേന പുത്താ പതിട്ഠാ. പരമോതി അഞ്ഞേസം അകഥേതബ്ബസ്സപി ഗുയ്ഹസ്സ കഥേതബ്ബയുത്തതായ ഭരിയാ പരമോ സഖാ നാമ. ചതുത്ഥം.

൫-൭. പഠമജനസുത്താദിവണ്ണനാ

൫൫. പഞ്ചമേ വിധാവതീതി പരസമുദ്ദാദിഗമനവസേന ഇതോ ചിതോ ച വിധാവതി. പഞ്ചമം.

൫൬. ഛട്ഠേ ദുക്ഖാതി വട്ടദുക്ഖതോ. ഛട്ഠം.

൫൭. സത്തമേ പരായണന്തി നിപ്ഫത്തി അവസ്സയോ. സത്തമം.

൮. ഉപ്പഥസുത്തവണ്ണനാ

൫൮. അട്ഠമേ രാഗോ ഉപ്പഥോതി സുഗതിഞ്ച നിബ്ബാനഞ്ച ഗച്ഛന്തസ്സ അമഗ്ഗോ. രത്തിന്ദിവക്ഖയോതി രത്തിദിവേഹി, രത്തിദിവേസു വാ ഖീയതി. ഇത്ഥീ മലന്തി സേസം ബാഹിരമലം ഭസ്മഖാരാദീഹി ധോവിത്വാ സക്കാ സോധേതും, മാതുഗാമമലേന ദുട്ഠോ പന ന സക്കാ സുദ്ധോ നാമ കാതുന്തി ഇത്ഥീ ‘‘മല’’ന്തി വുത്താ. ഏത്ഥാതി ഏത്ഥ ഇത്ഥിയം പജാ സജ്ജതി. തപോതി ഇന്ദ്രിയസംവരധുതങ്ഗഗുണവീരിയദുക്കരകാരികാനം നാമം, ഇധ പന ഠപേത്വാ ദുക്കരകാരികം സബ്ബാപി കിലേസസന്താപികാ പടിപദാ വട്ടതി. ബ്രഹ്മചരിയന്തി മേഥുനവിരതി. അട്ഠമം.

൯. ദുതിയസുത്തവണ്ണനാ

൫൯. നവമേ കിസ്സ ചാഭിരതോതി കിസ്മിം അഭിരതോ. ദുതിയാതി സുഗതിഞ്ചേവ നിബ്ബാനഞ്ച ഗച്ഛന്തസ്സ ദുതിയികാ. പഞ്ഞാ ചേനം പസാസതീതി പഞ്ഞാ ഏതം പുരിസം ‘‘ഇദം കരോഹി, ഇദം മാകരീ’’തി അനുസാസതി. നവമം.

൧൦. കവിസുത്തവണ്ണനാ

൬൦. ദസമേ ഛന്ദോ നിദാനന്തി ഗായത്തിആദികോ ഛന്ദോ ഗാഥാനം നിദാനം. പുബ്ബപട്ഠാപനഗാഥാ ആരഭന്തോ ഹി ‘‘കതരച്ഛന്ദേന ഹോതൂ’’തി ആരഭതി. വിയഞ്ജനന്തി ജനനം. അക്ഖരം ഹി പദം ജനേതി, പദം ഗാഥം ജനേതി, ഗാഥാ അത്ഥം പകാസേതീതി. നാമസന്നിസ്സിതാതി സമുദ്ദാദിപണ്ണത്തിനിസ്സിതാ. ഗാഥാ ആരഭന്തോ ഹി സമുദ്ദം വാ പഥവിം വാ യം കിഞ്ചി നാമം നിസ്സയിത്വാവ ആരഭതി. ആസയോതി പതിട്ഠാ. കവിതോ ഹി ഗാഥാ പവത്തന്തി. സോ താസം പതിട്ഠാ ഹോതീതി. ദസമം.

ജരാവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.