൯. മാനകാമസുത്തവണ്ണനാ

൯. നവമേ മാനകാമസ്സാതി മാനം കാമേന്തസ്സ ഇച്ഛന്തസ്സ. ദമോതി ഏവരൂപസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സമാധിപക്ഖികോ ദമോ നത്ഥീതി വദതി. ‘‘സച്ചേന ദന്തോ ദമസാ ഉപേതോ, വേദന്തഗൂ വുസിതബ്രഹ്മചരിയോ’’തി (സം. നി. ൧.൧൯൫) ഏത്ഥ ഹി ഇന്ദ്രിയസംവരോ ദമോതി വുത്തോ. ‘‘യദി സച്ചാ ദമാ ചാഗാ, ഖന്ത്യാ ഭിയ്യോധ വിജ്ജതീ’’തി (സം. നി. ൧.൨൪൬; സു. നി. ൧൯൧) ഏത്ഥ പഞ്ഞാ. ‘‘ദാനേന ദമേന സംയമേന സച്ചവജ്ജേന അത്ഥി പുഞ്ഞം, അത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ’’തി (സം. നി. ൪.൩൬൫) ഏത്ഥ ഉപോസഥകമ്മം. ‘‘സക്ഖിസ്സസി ഖോ ത്വം, പുണ്ണ, ഇമിനാ ദമൂപസമേന സമന്നാഗതോ സുനാപരന്തസ്മിം ജനപദേ വിഹരിതു’’ന്തി (സം. നി. ൪.൮൮; മ. നി. ൩.൩൯൬) ഏത്ഥ അധിവാസനഖന്തി. ഇമസ്മിം പന സുത്തേ ദമോതി സമാധിപക്ഖികധമ്മാനം ഏതം നാമം. തേനേവാഹ – ‘‘ന മോനമത്ഥി അസമാഹിതസ്സാ’’തി. തത്ഥ മോനന്തി ചതുമഗ്ഗഞാണം, തഞ്ഹി മുനാതീതി മോനം, ചതുസച്ചധമ്മേ ജാനാതീതി അത്ഥോ. മച്ചുധേയ്യസ്സാതി തേഭൂമകവട്ടസ്സ. തഞ്ഹി മച്ചുനോ പതിട്ഠാനട്ഠേന മച്ചുധേയ്യന്തി വുച്ചതി. പാരന്തി തസ്സേവ പാരം നിബ്ബാനം. തരേയ്യാതി പടിവിജ്ഝേയ്യ പാപുണേയ്യ വാ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ഏകോ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ പമത്തോ പുഗ്ഗലോ മച്ചുധേയ്യസ്സ പാരം ന തരേയ്യ ന പടിവിജ്ഝേയ്യ ന പാപുണേയ്യാതി.

മാനം പഹായാതി അരഹത്തമഗ്ഗേന നവവിധമാനം പജഹിത്വാ. സുസമാഹിതത്തോതി ഉപചാരപ്പനാസമാധീഹി സുട്ഠു സമാഹിതത്തോ. സുചേതസോതി ഞാണസമ്പയുത്തതായ സുന്ദരചിത്തോ. ഞാണവിപ്പയുത്തചിത്തേന ഹി സുചേതസോതി ന വുച്ചതി, തസ്മാ ഞാണസമ്പയുത്തേന സുചേതസോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. സബ്ബധി വിപ്പമുത്തോതി സബ്ബേസു ഖന്ധായതനാദീസു വിപ്പമുത്തോ ഹുത്വാ. തരേയ്യാതി ഏത്ഥ തേഭൂമകവട്ടം സമതിക്കമന്തോ നിബ്ബാനം പടിവിജ്ഝന്തോ തരതീതി പടിവേധതരണം നാമ വുത്തം. ഇതി ഇമായ ഗാഥായ തിസ്സോ സിക്ഖാ കഥിതാ ഹോന്തി. കഥം – മാനോ നാമായം സീലഭേദനോ, തസ്മാ ‘‘മാനം പഹായാ’’തി ഇമിനാ അധിസീലസിക്ഖാ കഥിതാ ഹോതി. ‘‘സുസമാഹിതത്തോ’’തി ഇമിനാ അധിചിത്തസിക്ഖാ. ‘‘സുചേതസോ’’തി ഏത്ഥ ചിത്തേന പഞ്ഞാ ദസ്സിതാ, തസ്മാ ഇമിനാ അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ കഥിതാ. അധിസീലഞ്ച നാമ സീലേ സതി ഹോതി, അധിചിത്തം ചിത്തേ സതി, അധിപഞ്ഞാ പഞ്ഞായ സതി. തസ്മാ സീലം നാമ പഞ്ചപി ദസപി സീലാനി, പാതിമോക്ഖസംവരോ അധിസീലം നാമാതി വേദിതബ്ബം. അട്ഠ സമാപത്തിയോ ചിത്തം, വിപസ്സനാപാദകജ്ഝാനം അധിചിത്തം. കമ്മസ്സകതഞാണം പഞ്ഞാ, വിപസ്സനാ അധിപഞ്ഞാ. അനുപ്പന്നേപി ഹി ബുദ്ധുപ്പാദേ പവത്തതീതി പഞ്ചസീലം ദസസീലം സീലമേവ, പാതിമോക്ഖസംവരസീലം ബുദ്ധുപ്പാദേയേവ പവത്തതീതി അധിസീലം. ചിത്തപഞ്ഞാസുപി ഏസേവ നയോ. അപിച നിബ്ബാനം പത്ഥയന്തേന സമാദിന്നം പഞ്ചസീലമ്പി ദസസീലമ്പി അധിസീലമേവ. സമാപന്നാ അട്ഠ സമാപത്തിയോപി അധിചിത്തമേവ. സബ്ബമ്പി വാ ലോകിയസീലം സീലമേവ, ലോകുത്തരം അധിസീലം. ചിത്തപഞ്ഞാസുപി ഏസേവ നയോതി. ഇതി ഇമായ ഗാഥായ സമോധാനേത്വാ തിസ്സോ സിക്ഖാ സകലസാസനം കഥിതം ഹോതീതി.

മാനകാമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.