൮. ഉദ്ദേസവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ

൩൧൩. ഏവം മേ സുതന്തി ഉദ്ദേസവിഭങ്ഗസുത്തം. തത്ഥ ഉദ്ദേസവിഭങ്ഗന്തി ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച, മാതികഞ്ച വിഭജനഞ്ചാതി അത്ഥോ. ഉപപരിക്ഖേയ്യാതി തുലേയ്യ തീരേയ്യ പരിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ പരിച്ഛിന്ദേയ്യ. ബഹിദ്ധാതി ബഹിദ്ധാആരമ്മണേസു. അവിക്ഖിത്തം അവിസടന്തി നികന്തിവസേന ആരമ്മണേ തിട്ഠമാനം വിക്ഖിത്തം വിസടം നാമ ഹോതി, തം പടിസേധേന്തോ ഏവമാഹ. അജ്ഝത്തം അസണ്ഠിതന്തി ഗോചരജ്ഝത്തേ നികന്തിവസേന അസണ്ഠിതം. അനുപാദായ ന പരിതസ്സേയ്യാതി അനുപാദിയിത്വാ അഗ്ഗഹേത്വാ തം വിഞ്ഞാണം ന പരിതസ്സേയ്യ. യഥാ വിഞ്ഞാണം ബഹിദ്ധാ അവിക്ഖിത്തം അവിസടം, അജ്ഝത്തം അസണ്ഠിതം അനുപാദായ ന പരിതസ്സേയ്യ, ഏവം ഭിക്ഖു ഉപപരിക്ഖേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. ജാതിജരാമരണദുക്ഖസമുദയസമ്ഭവോതി ജാതിജരാമരണസ്സ ചേവ അവസേസസ്സ ച ദുക്ഖസ്സ നിബ്ബത്തി ന ഹോതീതി അത്ഥോ.

൩൧൬. രൂപനിമിത്താനുസാരീതി രൂപനിമിത്തം അനുസ്സരതി അനുധാവതീതി രൂപനിമിത്താനുസാരീ.

൩൧൮. ഏവം ഖോ, ആവുസോ, അജ്ഝത്തം അസണ്ഠിതന്തി നികന്തിവസേന അസണ്ഠിതം. നികന്തിവസേന ഹി അതിട്ഠമാനം ഹാനഭാഗിയം ന ഹോതി, വിസേസഭാഗിയമേവ ഹോതി.

൩൨൦. അനുപാദാ പരിതസ്സനാതി സത്ഥാരാ ഖന്ധിയവഗ്ഗേ ‘‘ഉപാദാപരിതസ്സനഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി അനുപാദാഅപരിതസ്സനഞ്ചാ’’തി (സം. നി. ൩.൭) ഏവം ഗഹേത്വാ പരിതസ്സനാ, അഗ്ഗഹേത്വാവ അപരിതസ്സനാ ച കഥിതാ, തം മഹാഥേരോ ഉപാദാപരിതസ്സനമേവ അനുപാദാപരിതസ്സനന്തി കത്വാ ദസ്സേന്തോ ഏവമാഹ. കഥം പനേസാ അനുപാദാപരിതസ്സനാ ഹോതീതി. ഉപാദാതബ്ബസ്സ അഭാവതോ. യദി ഹി കോചി സങ്ഖാരോ നിച്ചോ വാ ധുവോ വാ അത്താ വാ അത്തനിയോ വാതി ഗഹേതബ്ബയുത്തകോ അഭവിസ്സ, അയം പരിതസ്സനാ ഉപാദാപരിതസ്സനാവ അസ്സ. യസ്മാ പന ഏവം ഉപാദാതബ്ബോ സങ്ഖാരോ നാമ നത്ഥി, തസ്മാ രൂപം അത്താതിആദിനാ നയേന രൂപാദയോ ഉപാദിന്നാപി അനുപാദിന്നാവ ഹോന്തി. ഏവമേസാ ദിട്ഠിവസേന ഉപാദാപരിതസ്സനാപി സമാനാ അത്ഥതോ അനുപാദാപരിതസ്സനായേവ നാമ ഹോതീതി വേദിതബ്ബാ.

അഞ്ഞഥാ ഹോതീതി പരിവത്തതി പകതിജഹനേന നസ്സതി, രൂപവിപരിണാമാനുപരിവത്തീതി ‘‘മമ രൂപം വിപരിണത’’ന്തി വാ, ‘‘യം അഹു, തം വത മേ നത്ഥീ’’തി വാ ആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൪൨) നയേന കമ്മവിഞ്ഞാണം രൂപസ്സ ഭേദാനുപരിവത്തി ഹോതി. വിപരിണാമാനുപരിവത്തജാതി വിപരിണാമസ്സ അനുപരിവത്തനതോ വിപരിണാമാരമ്മണചിത്തതോ ജാതാ. പരിതസ്സനാ ധമ്മസമുപ്പാദാതി തണ്ഹാപരിതസ്സനാ ച അകുസലധമ്മസമുപ്പാദാ ച. ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തീതി കുസലചിത്തം പരിയാദിയിത്വാ ഗഹേത്വാ ഖേപേത്വാ തിട്ഠന്തി. ഉത്താസവാതി ഭയതാസേനപി സഉത്താസോ തണ്ഹാതാസേനപി സഉത്താസോ. വിഘാതവാതി സവിഘാതോ സദുക്ഖോ. അപേക്ഖവാതി സാലയോ സസിനേഹോ. ഏവം ഖോ, ആവുസോ, അനുപാദാ പരിതസ്സനാ ഹോതീതി ഏവം മണികരണ്ഡകസഞ്ഞായ തുച്ഛകരണ്ഡകം ഗഹേത്വാ തസ്മിം നട്ഠേ പച്ഛാ വിഘാതം ആപജ്ജന്തസ്സ വിയ പച്ഛാ അഗ്ഗഹേത്വാ പരിതസ്സനാ ഹോതി.

൩൨൧. ന ച രൂപവിപരിണാമാനുപരിവത്തീതി ഖീണാസവസ്സ കമ്മവിഞ്ഞാണമേവ നത്ഥി, തസ്മാ രൂപഭേദാനുപരിവത്തി ന ഹോതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ഉദ്ദേസവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.