൫. ചൂളകമ്മവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ

൨൮൯. ഏവം മേ സുതന്തി ചൂളകമ്മവിഭങ്ഗസുത്തം. തത്ഥ സുഭോതി സോ കിര ദസ്സനീയോ അഹോസി പാസാദികോ, തേനസ്സ അങ്ഗസുഭതായ സുഭോത്വേവ നാമം അകംസു. മാണവോതി പന തം തരുണകാലേ വോഹരിംസു, സോ മഹല്ലകകാലേപി തേനേവ വോഹാരേന വോഹരിയതി. തോദേയ്യപുത്തോതി തോദേയ്യസ്സ നാമ പസേനദിരഞ്ഞോ പുരോഹിതബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ. സോ കിര സാവത്ഥിയാ അവിദൂരേ തുദിഗാമോ നാമ അത്ഥി, തസ്സ അധിപതിത്താ തോദേയ്യോതി സങ്ഖം ഗതോ. മഹാധനോ പന ഹോതി സത്താസീതികോടിവിഭവോ പരമമച്ഛരീ, ‘‘ദദതോ ഭോഗാനം അപരിക്ഖയോ നാമ നത്ഥീ’’തി ചിന്തേത്വാ കസ്സചി കിഞ്ചി ന ദേതി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘അഞ്ജനാനം ഖയം ദിസ്വാ, വമ്മികാനഞ്ച സഞ്ചയം;

മധൂനഞ്ച സമാഹാരം, പണ്ഡിതോ ഘരമാവസേ’’തി.

ഏവം അദാനമേവ സിക്ഖാപേസി. ധുരവിഹാരേ വസതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ യാഗുഉളുങ്ഗമത്തം വാ ഭത്തകടച്ഛുമത്തം വാ അദത്വാ ധനലോഭേന കാലം കത്വാ തസ്മിംയേവ ഘരേ സുനഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ. സുഭോ തം സുനഖം അതിവിയ പിയായതി, അത്തനോ ഭുഞ്ജനകഭത്തംയേവ ഭോജേതി, ഉക്ഖിപിത്വാ വരസയനേ സയാപേതി. അഥ ഭഗവാ ഏകദിവസം പച്ചൂസസമയേ ലോകം വോലോകേന്തോ തം സുനഖം ദിസ്വാ – ‘‘തോദേയ്യബ്രാഹ്മണോ ധനലോഭേന അത്തനോവ ഘരേ സുനഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ, അജ്ജ മയി സുഭസ്സ ഘരം ഗതേ മം ദിസ്വാ സുനഖോ ഭുക്കാരം കരിസ്സതി, അഥസ്സാഹം ഏകം വചനം വക്ഖാമി, സോ ‘ജാനാതി മം സമണോ ഗോതമോ’തി ഗന്ത്വാ ഉദ്ധനട്ഠാനേ നിപജ്ജിസ്സതി. തതോനിദാനം സുഭസ്സ മയാ സദ്ധിം ഏകോ കഥാസല്ലാപോ ഭവിസ്സതി, സോ ധമ്മം സുത്വാ സരണേസു പതിട്ഠഹിസ്സതി, സുനഖോ പന കാലം കത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തിസ്സതീ’’തി ഇമം മാണവസ്സ സരണേസു പതിട്ഠാനഭാവം ഞത്വാ ഭഗവാ തം ദിവസം സരീരപടിജഗ്ഗനം കത്വാ ഏകകോവ ഗാമം പവിസിത്വാ നിക്ഖന്തേ മാണവേ തം ഘരം പിണ്ഡായ പാവിസി.

സുനഖോ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ ഭുക്കാരം കരോന്തോ ഭഗവതോ സമീപം ഗതോ. തതോ നം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘തോദേയ്യ ത്വം പുബ്ബേപി മം ഭോ ഭോതി പരിഭവിത്വാ സുനഖോ ജാതോ, ഇദാനിപി ഭുക്കാരം കത്വാ അവീചിം ഗമിസ്സസീ’’തി. സുനഖോ തം സുത്വാ – ‘‘ജാനാതി മം സമണോ ഗോതമോ’’തി വിപ്പടിസാരീ ഹുത്വാ ഗീവം ഓനാമേത്വാ ഉദ്ധനന്തരേ ഛാരികായം നിപന്നോ. മനുസ്സാ ഉക്ഖിപിത്വാ സയനേ സയാപേതും നാസക്ഖിംസു. സുഭോ ആഗന്ത്വാ – ‘‘കേനായം സുനഖോ സയനാ ഓരോപിതോ’’തി ആഹ. മനുസ്സാ ന കേനചീതി വത്വാ തം പവത്തിം ആരോചേസും. മാണവോ സുത്വാ – ‘‘മമ പിതാ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തോ, തോദേയ്യോ നാമ സുനഖോ നത്ഥി. സമണോ പന ഗോതമോ പിതരം സുനഖം കരോതി, യംകിഞ്ചി ഏസ മുഖാരുള്ഹം ഭാസതീ’’തി കുജ്ഝിത്വാ ഭഗവന്തം മുസാവാദേന നിഗ്ഗഹേതുകാമോ വിഹാരം ഗന്ത്വാ തം പവത്തിം പുച്ഛി.

ഭഗവാപി തസ്സ തഥേവ വത്വാ അവിസംവാദനത്ഥം ആഹ – ‘‘അത്ഥി പന തേ മാണവ പിതരാ അനക്ഖാതം ധന’’ന്തി. അത്ഥി, ഭോ ഗോതമ, സതസഹസ്സഗ്ഘനികാ സുവണ്ണമാലാ സതസഹസ്സഗ്ഘനികാ സുവണ്ണപാദുകാ സതസഹസ്സഗ്ഘനികാ സുവണ്ണപാതി സതസഹസ്സഞ്ച കഹാപണന്തി. ഗച്ഛ തം സുനഖം അപ്പോദകപായാസം ഭോജാപേത്വാ സയനേ ആരോപേത്വാ ഈസകം നിദ്ദം ഓക്കന്തകാലേ പുച്ഛ, സബ്ബം തേ ആചിക്ഖിസ്സതി. അഥ നം ജാനേയ്യാസി ‘‘പിതാ മേ ഏസോ’’തി. മാണവോ – ‘‘സചേ സച്ചം ഭവിസ്സതി, ധനം ലച്ഛാമി, നോ ചേ, സമണം ഗോതമം മുസാവാദേന നിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി ദ്വീഹിപി കാരണേഹി തുട്ഠോ ഗന്ത്വാ തഥാ അകാസി. സുനഖോ – ‘‘ഞാതോമ്ഹി ഇമിനാ’’തി രോദിത്വാ ഹും ഹുന്തി കരോന്തോ ധനനിധാനട്ഠാനം ഗന്ത്വാ പാദേന പഥവിം ഖണിത്വാ സഞ്ഞം അദാസി, മാണവോ ധനം ഗഹേത്വാ – ‘‘ഭവപടിച്ഛന്നം നാമ ഏവം സുഖുമം പടിസന്ധിഅന്തരം പാകടം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ, അദ്ധാ ഏസ സബ്ബഞ്ഞൂ’’തി ഭഗവതി പസന്നചിത്തോ ചുദ്ദസ പഞ്ഹേ അഭിസങ്ഖരി. അങ്ഗവിജ്ജാപാഠകോ കിരേസ, തേനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇദം ധമ്മപണ്ണാകാരം ഗഹേത്വാ സമണം ഗോതമം പഞ്ഹേ പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി ദുതിയഗമനേന യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, തേന പുട്ഠപഞ്ഹേ പന ഭഗവാ ഏകപ്പഹാരേനേവ വിസ്സജ്ജേന്തോ കമ്മസ്സകാതിആദിമാഹ.

തത്ഥ കമ്മം ഏതേസം സകം അത്തനോ ഭണ്ഡകന്തി കമ്മസ്സകാ. കമ്മസ്സ ദായാദാതി കമ്മദായാദാ, കമ്മം ഏതേസം ദായജ്ജം ഭണ്ഡകന്തി അത്ഥോ. കമ്മം ഏതേസം യോനി കാരണന്തി കമ്മയോനീ. കമ്മം ഏതേസം ബന്ധൂതി കമ്മബന്ധൂ, കമ്മഞാതകാതി അത്ഥോ. കമ്മം ഏതേസം പടിസരണം പതിട്ഠാതി കമ്മപടിസരണാ. യദിദം ഹീനപ്പണീതതായാതി യം ഇദം ‘‘ത്വം ഹീനോ ഭവ, ത്വം പണീതോ, ത്വം അപ്പായുകോ, ത്വം ദീഘായുകോ…പേ… ത്വം ദുപ്പഞ്ഞോ ഭവ, ത്വം പഞ്ഞവാ’’തി ഏവം ഹീനപ്പണീതതായ വിഭജനം, തം ന അഞ്ഞോ കോചി കരോതി, കമ്മമേവ ഏവം സത്തേ വിഭജതീതി അത്ഥോ. ന മാണവോ കഥിതസ്സ അത്ഥം സഞ്ജാനാസി, ഘനദുസ്സപട്ടേനസ്സ മുഖം ബന്ധിത്വാ മധുരം പുരതോ ഠപിതം വിയ അഹോസി. മാനനിസ്സിതോ കിരേസ പണ്ഡിതമാനീ, അത്തനാ സമം ന പസ്സതി. അഥസ്സ ‘‘കിം സമണോ ഗോതമോ കഥേതി, യമഹം ജാനാമി, തദേവ കഥേതീതി അയം മാനോ മാ അഹോസീ’’തി മാനഭഞ്ജനത്ഥം ഭഗവാ ‘‘ആദിതോവ ദുപ്പടിവിജ്ഝം കത്വാ കഥേസ്സാമി, തതോ ‘നാഹം ഭോ ഗോതമ ജാനാമി, വിത്ഥാരേന മേ പാകടം കത്വാ കഥേഥാ’തി മം യാചിസ്സതി, അഥസ്സാഹം യാചിതകാലേ കഥേസ്സാമി, ഏവഞ്ചസ്സ സാത്ഥകം ഭവിസ്സതീ’’തി ദുപ്പടിവിജ്ഝം കത്വാ കഥേസി.

ഇദാനി സോ അത്തനോ അപ്പടിവിദ്ധഭാവം പകാസേന്തോ ന ഖോ അഹന്തിആദിമാഹ.

൨൯൦. സമത്തേനാതി പരിപുണ്ണേന. സമാദിന്നേനാതി ഗഹിതേന പരാമട്ഠേന. അപ്പായുകസംവത്തനികാ ഏസാ, മാണവ, പടിപദാ യദിദം പാണാതിപാതീതി യം ഇദം പാണാതിപാതകമ്മം, ഏസാ അപ്പായുകസംവത്തനികാ പടിപദാതി.

കഥം പനേസാ അപ്പായുകതം കരോതി? ചത്താരി ഹി കമ്മാനി ഉപപീളകം ഉപച്ഛേദകം ജനകം ഉപത്ഥമ്ഭകന്തി. ബലവകമ്മേന ഹി നിബ്ബത്തം പവത്തേ ഉപപീളകം ആഗന്ത്വാ അത്ഥതോ ഏവം വദതി നാമ – ‘‘സചാഹം പഠമതരം ജാനേയ്യം, ന തേ ഇധ നിബ്ബത്തിതും ദദേയ്യം, ചതൂസുയേവ തം അപായേസു നിബ്ബത്താപേയ്യം. ഹോതു, ത്വം യത്ഥ കത്ഥചി നിബ്ബത്ത, അഹം ഉപപീളകകമ്മം നാമ തം പീളേത്വാ നിരോജം നിയൂസം കസടം കരിസ്സാമീ’’തി. തതോ പട്ഠായ തം താദിസം കരോതി. കിം കരോതി? പരിസ്സയം ഉപനേതി, ഭോഗേ വിനാസേതി.

തത്ഥ ദാരകസ്സ മാതുകുച്ഛിയം നിബ്ബത്തകാലതോ പട്ഠായ മാതു അസ്സാദോ വാ സുഖം വാ ന ഹോതി, മാതാപിതൂനം പീളാവ ഉപ്പജ്ജതി. ഏവം പരിസ്സയം ഉപനേതി. ദാരകസ്സ പന മാതുകുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തകാലതോ പട്ഠായ ഗേഹേ ഭോഗാ ഉദകം പത്വാ ലോണം വിയ രാജാദീനം വസേന നസ്സന്തി, കുമ്ഭദോഹനധേനുയോ ഖീരം ന ദേന്തി, സൂരതാ ഗോണാ ചണ്ഡാ ഹോന്തി, കാണാ ഹോന്തി, ഖുജ്ജാ ഹോന്തി, ഗോമണ്ഡലേ രോഗോ പതതി, ദാസാദയോ വചനം ന കരോന്തി, വാപിതം സസ്സം ന ജായതി, ഗേഹഗതം ഗേഹേ, അരഞ്ഞഗതം അരഞ്ഞേ നസ്സതി, അനുപുബ്ബേന ഘാസച്ഛാദനമത്തം ദുല്ലഭം ഹോതി, ഗബ്ഭപരിഹാരോ ന ഹോതി, വിജാതകാലേ മാതുഥഞ്ഞം ഛിജ്ജതി, ദാരകോ പരിഹാരം അലഭന്തോ പീളിതോ നിരോജോ നിയൂസോ കസടോ ഹോതി, ഇദം ഉപപീളകകമ്മം നാമ.

ദീഘായുകകമ്മേന പന നിബ്ബത്തസ്സ ഉപച്ഛേദകകമ്മം ആഗന്ത്വാ ആയും ഛിന്ദതി. യഥാ ഹി പുരിസോ അട്ഠുസഭഗമനം കത്വാ സരം ഖിപേയ്യ തമഞ്ഞോ ധനുതോ വിമുത്തമത്തം മുഗ്ഗരേന പഹരിത്വാ തത്ഥേവ പാതേയ്യ, ഏവം ദീഘായുകകമ്മേന നിബ്ബത്തസ്സ ഉപച്ഛേദകകമ്മം ആയും ഛിന്ദതി. കിം കരോതി? ചോരാനം അടവിം പവേസേതി, വാളമച്ഛോദകം ഓതാരേതി, അഞ്ഞതരം വാ പന സപരിസ്സയട്ഠാനം ഉപനേതി, ഇദം ഉപച്ഛേദകകമ്മം നാമ, ‘‘ഉപഘാതക’’ന്തിപി ഏതസ്സേവ നാമം.

പടിസന്ധിനിബ്ബത്തകം പന കമ്മം ജനകകമ്മം നാമ. അപ്പഭോഗകുലാദീസു നിബ്ബത്തസ്സ ഭോഗസമ്പദാദികരണേന ഉപത്ഥമ്ഭകകമ്മം ഉപത്ഥമ്ഭകകമ്മം നാമ.

ഇമേസു ചതൂസു പുരിമാനി ദ്വേ അകുസലാനേവ, ജനകം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി, ഉപത്ഥമ്ഭകം കുസലമേവ. തത്ഥ പാണാതിപാതകമ്മം ഉപച്ഛേദകകമ്മേന അപ്പായുകസംവത്തനികം ഹോതി. പാണാതിപാതിനാ വാ കതം കുസലകമ്മം ഉളാരം ന ഹോതി, ദീഘായുകപടിസന്ധിം ജനേതും ന സക്കോതി. ഏവം പാണാതിപാതോ അപ്പായുകസംവത്തനികോ ഹോതി. പടിസന്ധിമേവ വാ നിയാമേത്വാ അപ്പായുകം കരോതി, സന്നിട്ഠാനചേതനായ വാ നിരയേ നിബ്ബത്തതി, പുബ്ബാപരചേതനാഹി വുത്തനയേന അപ്പായുകോ ഹോതി.

ദീഘായുകസംവത്തനികാ ഏസാ മാണവ പടിപദാതി ഏത്ഥ പരിത്തകമ്മേനപി നിബ്ബത്തം പവത്തേ ഏതം പാണാതിപാതാ വിരതികമ്മം ആഗന്ത്വാ അത്ഥതോ ഏവം വദതി നാമ – ‘‘സചാഹം പഠമതരം ജാനേയ്യം, ന തേ ഇധ നിബ്ബത്തിതും ദദേയ്യം, ദേവലോകേയേവ തം നിബ്ബത്താപേയ്യം. ഹോതു, ത്വം യത്ഥ കത്ഥചി നിബ്ബത്തി, അഹം ഉപത്ഥമ്ഭകകമ്മം നാമ ഥമ്ഭം തേ കരിസ്സാമീ’’തി ഉപത്ഥമ്ഭം കരോതി. കിം കരോതി? പരിസ്സയം നാസേതി, ഭോഗേ ഉപ്പാദേതി.

തത്ഥ ദാരകസ്സ മാതുകുച്ഛിയം നിബ്ബത്തകാലതോ പട്ഠായ മാതാപിതൂനം സുഖമേവ സാതമേവ ഹോതി. യേപി പകതിയാ മനുസ്സാമനുസ്സപരിസ്സയാ ഹോന്തി, തേ സബ്ബേ അപഗച്ഛന്തി. ഏവം പരിസ്സയം നാസേതി. ദാരകസ്സ പന മാതുകുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തകാലതോ പട്ഠായ ഗേഹേ ഭോഗാനം പമാണം ന ഹോതി, നിധികുമ്ഭിയോ പുരതോപി പച്ഛതോപി ഗേഹം പവട്ടമാനാ പവിസന്തി. മാതാപിതരോ പരേഹി ഠപിതധനസ്സാപി സമ്മുഖീഭാവം ഗച്ഛന്തി. ധേനുയോ ബഹുഖീരാ ഹോന്തി, ഗോണാ സുഖസീലാ ഹോന്തി, വപ്പട്ഠാനേ സസ്സാനി സമ്പജ്ജന്തി. വഡ്ഢിയാ വാ സമ്പയുത്തം, താവകാലികം വാ ദിന്നം ധനം അചോദിതാ സയമേവ ആഹരിത്വാ ദേന്തി, ദാസാദയോ സുവചാ ഹോന്തി, കമ്മന്താ ന പരിഹായന്തി. ദാരകോ ഗബ്ഭതോ പട്ഠായ പരിഹാരം ലഭതി, കോമാരികവേജ്ജാ സന്നിഹിതാവ ഹോന്തി. ഗഹപതികുലേ ജാതോ സേട്ഠിട്ഠാനം, അമച്ചകുലാദീസു ജാതോ സേനാപതിട്ഠാനാദീനി ലഭതി. ഏവം ഭോഗേ ഉപ്പാദേതി. സോ അപരിസ്സയോ സഭോഗോ ചിരം ജീവതീതി. ഏവം അപാണാതിപാതകമ്മം ദീഘായുകസംവത്തനികം ഹോതി.

അപാണാതിപാതിനാ വാ കതം അഞ്ഞമ്പി കുസലം ഉളാരം ഹോതി, ദീഘായുകപടിസന്ധിം ജനേതും സക്കോതി, ഏവമ്പി ദീഘായുകസംവത്തനികം ഹോതി. പടിസന്ധിമേവ വാ നിയാമേത്വാ ദീഘായുകം കരോതി. സന്നിട്ഠാനചേതനായ വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തതി, പുബ്ബാപരചേതനാഹി വുത്തനയേന ദീഘായുകോ ഹോതി. ഇമിനാ നയേന സബ്ബപഞ്ഹവിസ്സജ്ജനേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

വിഹേഠനകമ്മാദീനിപി ഹി പവത്തേ ആഗന്ത്വാ അത്ഥതോ തഥേവ വദമാനാനി വിയ ഉപപീളനേന നിബ്ഭോഗതം ആപാദേത്വാ പടിജഗ്ഗനം അലഭന്തസ്സ രോഗുപ്പാദനാദീഹി വാ, വിഹേഠകാദീഹി കതസ്സ കുസലസ്സ അനുളാരതായ വാ, ആദിതോവ പടിസന്ധിനിയാമനേന വാ, വുത്തനയേനേവ പുബ്ബാപരചേതനാവസേന വാ ബഹ്വാബാധതാദീനി കരോന്തി, അപാണാതിപാതോ വിയ ച അവിഹേഠനാദീനിപി അപ്പാബാധതാദീനീതി.

൨൯൩. ഏത്ഥ പന ഇസ്സാമനകോതി ഇസ്സാസമ്പയുത്തചിത്തോ. ഉപദുസ്സതീതി ഇസ്സാവസേനേവ ഉപക്കോസന്തോ ദുസ്സതി. ഇസ്സം ബന്ധതീതി യവകലാപം ബന്ധന്തോ വിയ യഥാ ന നസ്സതി ഏവം ബന്ധിത്വാ വിയ ഠപേതി. അപ്പേസക്ഖോതി അപ്പപരിവാരോ, രത്തിം ഖിത്തോ വിയ സരോ ന പഞ്ഞായതി, ഉച്ഛിട്ഠഹത്ഥോ നിസീദിത്വാ ഉദകദായകമ്പി ന ലഭതി.

൨൯൪. ന ദാതാ ഹോതീതി മച്ഛരിയവസേന ന ദാതാ ഹോതി. തേന കമ്മേനാതി തേന മച്ഛരിയകമ്മേന.

൨൯൫. അഭിവാദേതബ്ബന്തി അഭിവാദനാരഹം ബുദ്ധം വാ പച്ചേകബുദ്ധം വാ അരിയസാവകം വാ. പച്ചുട്ഠാതബ്ബാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഇമസ്മിം പന പഞ്ഹവിസ്സജ്ജനേ ഉപപീളകഉപത്ഥമ്ഭകകമ്മാനി ന ഗഹേതബ്ബാനി. ന ഹി പവത്തേ നീചകുലിനം വാ ഉച്ചാകുലിനം വാ സക്കാ കാതും, പടിസന്ധിമേവ പന നിയാമേത്വാ നീചകുലിയം കമ്മം നീചകുലേ നിബ്ബത്തേതി, ഉച്ചാകുലിയം കമ്മം ഉച്ചാകുലേ.

൨൯൬. ന പരിപുച്ഛിതാ ഹോതീതി ഏത്ഥ പന അപരിപുച്ഛനേന നിരയേ ന നിബ്ബത്തതി. അപരിപുച്ഛകോ പന ‘‘ഇദം കാതബ്ബം, ഇദം ന കാതബ്ബ’’ന്തി ന ജാനാതി, അജാനന്തോ കാതബ്ബം ന കരോതി, അകാതബ്ബം കരോതി. തേന നിരയേ നിബ്ബത്തതി, ഇതരോ സഗ്ഗേ. ഇതി ഖോ, മാണവ…പേ… യദിദം ഹീനപ്പണീതതായാതി സത്ഥാ ദേസനം യഥാനുസന്ധിം പാപേസി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ചൂളകമ്മവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സുഭസുത്തന്തിപി വുച്ചതി.