൩. മഹാകച്ചാനഭദ്ദേകരത്തസുത്തവണ്ണനാ

൨൭൯. ഏവം മേ സുതന്തി മഹാകച്ചാനഭദ്ദേകരത്തസുത്തം. തത്ഥ തപോദാരാമേതി തത്തോദകസ്സ രഹദസ്സ വസേന ഏവംലദ്ധനാമേ ആരാമേ. വേഭാരപബ്ബതസ്സ കിര ഹേട്ഠാ ഭൂമട്ഠകനാഗാനം പഞ്ചയോജനസതികം നാഗഭവനം ദേവലോകസദിസം മണിമയേന തലേന ആരാമഉയ്യാനേഹി ച സമന്നാഗതം, തത്ഥ നാഗാനം കീളനട്ഠാനേ മഹാഉദകരഹദോ, തതോ തപോദാ നാമ നദീ സന്ദതി കുഥിതാ ഉണ്ഹോദകാ. കസ്മാ പനേസാ ഏദിസാ ജാതാ? രാജഗഹം കിര പരിവാരേത്വാ മഹാ പേതലോകോ, തത്ഥ ദ്വിന്നം മഹാലോഹകുമ്ഭിനിരയാനം അന്തരേന അയം തപോദാ ആഗച്ഛതി, തസ്മാ സാ കുഥിതാ സന്ദതി. വുത്തമ്പി ചേതം – ‘‘യതായം, ഭിക്ഖവേ, തപോദാ സന്ദതി, സോ ദഹോ അച്ഛോദകോ സീതോദകോ സാതോദകോ സേതോദകോ സുപ്പതിത്ഥോ രമണീയോ പഹൂതമച്ഛകച്ഛപോ, ചക്കമത്താനി ച പദുമാനി പുപ്ഫന്തി. അപിചായം, ഭിക്ഖവേ, തപോദാ ദ്വിന്നം മഹാനിരയാനം അന്തരികായ ആഗച്ഛതി, തേനായം തപോദാ കുഥിതാ സന്ദതീ’’തി (പാരാ. ൨൩൧). ഇമസ്സ പന ആരാമസ്സ അഭിസമ്മുഖട്ഠാനേ തതോ മഹാഉദകരഹദോ ജാതോ, തസ്സ നാമവസേനായം വിഹാരോ തപോദാരാമോതി വുച്ചതി.

൨൮൦. സമിദ്ധീതി തസ്സ കിര ഥേരസ്സ അത്തഭാവോ സമിദ്ധോ അഭിരൂപോ പാസാദികോ, തസ്മാ സമിദ്ധിത്വേവ സങ്ഖം ഗതോ. ആദിബ്രഹ്മചരിയകോതി മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയസ്സ ആദി പുബ്ബഭാഗപ്പടിപത്തിഭൂതോ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ ഉട്ഠായാസനാതി മധുപിണ്ഡികസുത്തേ (മ. നി. ൧.൧൯൯ ആദയോ) വുത്തനയേനേവ വിത്ഥാരേതബ്ബം.

൨൮൨. ഇതി മേ ചക്ഖുന്തി ഇമസ്മിം കിര സുത്തേ ഭഗവാ ദ്വാദസായതനവസേനേവ മാതികം ഠപേസി. ഥേരോപി ‘‘ഭഗവതാ ഹേട്ഠാ ദ്വീസു, ഉപരി ചതുത്ഥേ ചാതി ഇമേസു തീസു സുത്തേസു പഞ്ചക്ഖന്ധവസേന മാതികാ ച വിഭങ്ഗോ ച കതോ, ഇധ പന ദ്വാദസായതനവസേനേവ വിഭജനത്ഥം മാതികാ ഠപിതാ’’തി നയം പടിലഭിത്വാ ഏവമാഹ. ഇമം പന നയം ലഭന്തേന ഥേരേന ഭാരിയം കതം, അപദേ പദം ദസ്സിതം, ആകാസേ പദം കതം, തേന നം ഭഗവാ ഇമമേവ സുത്തം സന്ധായ – ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജന്താനം യദിദം മഹാകച്ചാനോ’’തി (അ. നി. ൧.൧൯൭) ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി. ഏത്ഥ പന ചക്ഖൂതി ചക്ഖുപസാദോ. രൂപാതി ചതുസമുട്ഠാനികരൂപാ. ഇമിനാ നയേന സേസായതനാനിപി വേദിതബ്ബാനി. വിഞ്ഞാണന്തി നികന്തിവിഞ്ഞാണം. തദഭിനന്ദതീതി തം ചക്ഖുഞ്ചേവ രൂപഞ്ച തണ്ഹാദിട്ഠിവസേന അഭിനന്ദതി. അന്വാഗമേതീതി തണ്ഹാദിട്ഠീഹി അനുഗച്ഛതി.

ഇതി മേ മനോ അഹോസി അതീതമദ്ധാനം ഇതി ധമ്മാതി ഏത്ഥ പന മനോതി ഭവങ്ഗചിത്തം. ധമ്മാതി തേഭൂമകധമ്മാരമ്മണം.

൨൮൩. പണിദഹതീതി പത്ഥനാവസേന ഠപേസി. പണിധാനപച്ചയാതി പത്ഥനാട്ഠപനകാരണാ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

മഹാകച്ചാനഭദ്ദേകരത്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.