൪. നന്ദകോവാദസുത്തവണ്ണനാ

൩൯൮. ഏവം മേ സുതന്തി നന്ദകോവാദസുത്തം. തത്ഥ തേന ഖോ പന സമയേനാതി ഭഗവാ മഹാപജാപതിയാ യാചിതോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം ഉയ്യോജേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതേത്വാ – ‘‘ഥേരാ ഭിക്ഖൂ വാരേന ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദന്തൂ’’തി സങ്ഘസ്സ ഭാരം അകാസി. തം സന്ധായേതം വുത്തം. തത്ഥ പരിയായേനാതി വാരേന. ന ഇച്ഛതീതി അത്തനോ വാരേ സമ്പത്തേ ദൂരം ഗാമം വാ ഗന്ത്വാ സൂചികമ്മാദീനി വാ ആരഭിത്വാ ‘‘അയം നാമസ്സ പപഞ്ചോ’’തി വദാപേസി. ഇമം പന പരിയായേന ഓവാദം ഭഗവാ നന്ദകത്ഥേരസ്സേവ കാരണാ അകാസി. കസ്മാ? ഇമാസഞ്ഹി ഭിക്ഖുനീനം ഥേരം ദിസ്വാ ചിത്തം ഏകഗ്ഗം ഹോതി പസീദതി. തേന താ തസ്സ ഓവാദം സമ്പടിച്ഛിതുകാമാ, ധമ്മകഥം സോതുകാമാ. തസ്മാ ഭഗവാ – ‘‘നന്ദകോ അത്തനോ വാരേ സമ്പത്തേ ഓവാദം ദസ്സതി, ധമ്മകഥം കഥേസ്സതീ’’തി വാരേന ഓവാദം അകാസി. ഥേരോ പന അത്തനോ വാരം ന കരോതി, കസ്മാതി ചേ? താ കിര ഭിക്ഖുനിയോ പുബ്ബേ ഥേരസ്സ ജമ്ബുദീപേ രജ്ജം കാരേന്തസ്സ ഓരോധാ അഹേസും. ഥേരോ പുബ്ബേനിവാസഞാണേന തം കാരണം ഞത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘മം ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ മജ്ഝേ നിസിന്നം ഉപമായോ ച കാരണാനി ച ആഹരിത്വാ ധമ്മം കഥയമാനം ദിസ്വാ അഞ്ഞോ പുബ്ബേനിവാസഞാണലാഭീ ഭിക്ഖു ഇമം കാരണം ഓലോകേത്വാ ‘ആയസ്മാ നന്ദകോ യാവജ്ജദിവസാ ഓരോധേ ന വിസ്സജ്ജേതി, സോഭതായമായസ്മാ ഓരോധപരിവുതോ’തി വത്തബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി. ഏതമത്ഥം സമ്പസ്സമാനോ ഥേരോ അത്തനോ വാരം ന കരോതി. ഇമാസഞ്ച കിര ഭിക്ഖുനീനം ഥേരസ്സേവ ദേസനാ സപ്പായാ ഭവിസ്സതീതി ഞത്വാ അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം നന്ദകം ആമന്തേസി.

താസം ഭിക്ഖുനീനം പുബ്ബേ തസ്സ ഓരോധഭാവജാനനത്ഥം ഇദം വത്ഥും – പുബ്ബേ കിര ബാരാണസിയം പഞ്ച ദാസസതാനി പഞ്ച ദാസിസതാനി ചാതി ജങ്ഘസഹസ്സം ഏകതോവ കമ്മം കത്വാ ഏകസ്മിം ഠാനേ വസി. അയം നന്ദകത്ഥേരോ തസ്മിം കാലേ ജേട്ഠകദാസോ ഹോതി, ഗോതമീ ജേട്ഠകദാസീ. സാ ജേട്ഠകദാസസ്സ പാദപരിചാരികാ അഹോസി പണ്ഡിതാ ബ്യത്താ. ജങ്ഘസഹസ്സമ്പി പുഞ്ഞകമ്മം കരോന്തം ഏകതോ കരോതി. അഥ വസ്സൂപനായികസമയേ പഞ്ച പച്ചേകബുദ്ധാ നന്ദമൂലകപബ്ഭാരതോ ഇസിപതനേ ഓതരിത്വാ നഗരേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഇസിപതനമേവ ഗന്ത്വാ – ‘‘വസ്സൂപനായികകുടിയാ അത്ഥായ ഹത്ഥകമ്മം യാചിസ്സാമാ’’തി ചീവരം പാരുപിത്വാ സായന്ഹസമയേ നഗരം പവിസിത്വാ സേട്ഠിസ്സ ഘരദ്വാരേ അട്ഠംസു. ജേട്ഠകദാസീ കുടം ഗഹേത്വാ ഉദകതിത്ഥം ഗച്ഛന്തീ പച്ചേകബുദ്ധേ നഗരം പവിസന്തേ അദ്ദസ. സേട്ഠി തേസം ആഗതകാരണം സുത്വാ ‘‘അമ്ഹാകം ഓകാസോ നത്ഥി, ഗച്ഛന്തൂ’’തി ആഹ.

അഥ തേ നഗരാ നിക്ഖമന്തേ ജേട്ഠകദാസീ കുടം ഗഹേത്വാ പവിസന്തീ ദിസ്വാ കുടം ഓതാരേത്വാ വന്ദിത്വാ ഓനമിത്വാ മുഖം പിധായ – ‘‘അയ്യാ നഗരം പവിട്ഠമത്താവ നിക്ഖന്താ, കിം നു ഖോ’’തി പുച്ഛി. വസ്സൂപനായികകുടിയാ ഹത്ഥകമ്മം യാചിതും ആഗമിമ്ഹാതി. ലദ്ധം, ഭന്തേതി. ന ലദ്ധം ഉപാസികേതി? കിം പനേസാ കുടി ഇസ്സരേഹേവ കാതബ്ബാ, ദുഗ്ഗതേഹിപി സക്കാ കാതുന്തി. യേന കേനചി സക്കാതി? സാധു, ഭന്തേ, മയം കരിസ്സാമ. സ്വേ മയ്ഹം ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാതി നിമന്തേത്വാ ഉദകം നേത്വാ പുന കുടം ഗഹേത്വാ ആഗമ്മ തിത്ഥമഗ്ഗേ ഠത്വാ ആഗതാ അവസേസദാസിയോ ‘‘ഏത്ഥേവ ഹോഥാ’’തി വത്വാ സബ്ബാസം ആഗതകാലേ ആഹ – ‘‘അമ്മ കിം നിച്ചമേവ പരസ്സ ദാസകമ്മം കരിസ്സഥ, ഉദാഹു ദാസഭാവതോ മുച്ചിതും ഇച്ഛഥാ’’തി? അജ്ജേവ മുച്ചിതുമിച്ഛാമ അയ്യേതി. യദി ഏവം മയാ പഞ്ച പച്ചേകബുദ്ധാ ഹത്ഥകമ്മം അലഭന്താ സ്വാതനായ നിമന്തിതാ, തുമ്ഹാകം സാമികേഹി ഏകദിവസം ഹത്ഥകമ്മം ദാപേഥാതി. താ സാധൂതി സമ്പടിച്ഛിത്വാ സായം അടവിതോ ആഗതകാലേ സാമികാനം ആരോചേസും. തേ സാധൂതി ജേട്ഠകദാസസ്സ ഗേഹദ്വാരേ സന്നിപതിംസു.

അഥ നേ ജേട്ഠകദാസീ സ്വേ താതാ പച്ചേകബുദ്ധാനം ഹത്ഥകമ്മം ദേഥാതി ആനിസംസം ആചിക്ഖിത്വാ യേപി ന കാതുകാമാ, തേ ഗാള്ഹേന ഓവാദേന തജ്ജേത്വാ പടിച്ഛാപേസി. സാ പുനദിവസേ പച്ചേകബുദ്ധാനം ഭത്തം ദത്വാ സബ്ബേസം ദാസപുത്താനം സഞ്ഞം അദാസി. തേ താവദേവ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ ദബ്ബസമ്ഭാരേ സമോധാനേത്വാ സതം സതം ഹുത്വാ ഏകേകകുടിം ഏകേകചങ്കമനാദിപരിവാരം കത്വാ മഞ്ചപീഠപാനീയപരിഭോജനീയഭാജനാദീനി ഠപേത്വാ പച്ചേകബുദ്ധേ തേമാസം തത്ഥ വസനത്ഥായ പടിഞ്ഞം കാരേത്വാ വാരഭിക്ഖം പട്ഠപേസും. യോ അത്തനോ വാരദിവസേ ന സക്കോതി. തസ്സ ജേട്ഠകദാസീ സകഗേഹതോ ആഹരിത്വാ ദേതി. ഏവം തേമാസം ജഗ്ഗിത്വാ ജേട്ഠകദാസീ ഏകേകം ദാസം ഏകേകം സാടകം വിസ്സജ്ജാപേസി. പഞ്ച ഥൂലസാടകസതാനി അഹേസും. താനി പരിവത്താപേത്വാ പഞ്ചന്നം പച്ചേകബുദ്ധാനം തിചീവരാനി കത്വാ അദാസി. പച്ചേകബുദ്ധാ യഥാഫാസുകം അഗമംസു. തമ്പി ജങ്ഘസഹസ്സം ഏകതോ കുസലം കത്വാ കായസ്സ ഭേദാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തി. താനി പഞ്ച മാതുഗാമസതാനി കാലേന കാലം തേസം പഞ്ചന്നം പുരിസസതാനം ഗേഹേ ഹോന്തി, കാലേന കാലം സബ്ബാപി ജേട്ഠകദാസപുത്തസ്സേവ ഗേഹേ ഹോന്തി. അഥ ഏകസ്മിം കാലേ ജേട്ഠകദാസപുത്തോ ദേവലോകതോ ചവിത്വാ രാജകുലേ നിബ്ബത്തോ. താപി പഞ്ചസതാ ദേവകഞ്ഞാ മഹാഭോഗകുലേസു നിബ്ബത്തിത്വാ തസ്സ രജ്ജേ ഠിതസ്സ ഗേഹം അഗമംസു. ഏതേന നിയാമേന സംസരന്തിയോ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ കോലിയനഗരേ ദേവദഹനഗരേ ച ഖത്തിയകുലേസു നിബ്ബത്താ.

നന്ദകത്ഥേരോപി പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ, ജേട്ഠകദാസിധീതാ വയം ആഗമ്മ സുദ്ധോദനമഹാരാജസ്സ അഗ്ഗമഹേസിട്ഠാനേ ഠിതാ, ഇതരാപി തേസം തേസം രാജപുത്താനംയേവ ഘരം ഗതാ. താസം സാമികാ പഞ്ചസതാ രാജകുമാരാ ഉദകചുമ്ബടകലഹേ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ പബ്ബജിതാ, രാജധീതരോ തേസം ഉക്കണ്ഠനത്ഥം സാസനം പേസേസും. തേ ഉക്കണ്ഠിതേ ഭഗവാ കുണാലദഹം നേത്വാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠപേത്വാ മഹാസമയദിവസേ അരഹത്തേ പതിട്ഠാപേസി. താപി പഞ്ചസതാ രാജധീതരോ നിക്ഖമിത്വാ മഹാപജാപതിയാ സന്തികേ പബ്ബജിംസു. അയമായസ്മാ നന്ദകോ ഏത്താവ താ ഭിക്ഖുനിയോതി ഏവമേതം വത്ഥു ദീപേതബ്ബം.

രാജകാരാമോതി പസേനദിനാ കാരിതോ നഗരസ്സ ദക്ഖിണദിസാഭാഗേ ഥൂപാരാമസദിസേ ഠാനേ വിഹാരോ.

൩൯൯. സമ്മപ്പഞ്ഞായ സുദിട്ഠന്തി ഹേതുനാ കാരണേന വിപസ്സനാപഞ്ഞായ യാഥാവസരസതോ ദിട്ഠം.

൪൦൧. തജ്ജം തജ്ജന്തി തംസഭാവം തംസഭാവം, അത്ഥതോ പന തം തം പച്ചയം പടിച്ച താ താ വേദനാ ഉപ്പജ്ജന്തീതി വുത്തം ഹോതി.

൪൦൨. പഗേവസ്സ ഛായാതി മൂലാദീനി നിസ്സായ നിബ്ബത്താ ഛായാ പഠമതരംയേവ അനിച്ചാ.

൪൧൩. അനുപഹച്ചാതി അനുപഹനിത്വാ. തത്ഥ മംസം പിണ്ഡം പിണ്ഡം കത്വാ ചമ്മം അല്ലിയാപേന്തോ മംസകായം ഉപഹനതി നാമ. ചമ്മം ബദ്ധം ബദ്ധം കത്വാ മംസേ അല്ലിയാപേന്തോ മംസകായം ഉപഹനതി നാമ. ഏവം അകത്വാ. വിലിമംസം ന്ഹാരുബന്ധനന്തി സബ്ബചമ്മേ ലഗ്ഗവിലീപനമംസമേവ. അന്തരാകിലേസസംയോജനബന്ധനന്തി സബ്ബം അന്തരകിലേസമേവ സന്ധായ വുത്തം.

൪൧൪. സത്ത ഖോ പനിമേതി കസ്മാ ആഹാതി? യാ ഹി ഏസാ പഞ്ഞാ കിലേസേ ഛിന്ദതീതി വുത്താ, സാ ന ഏകികാവ അത്തനോ ധമ്മതായ ഛിന്ദിതും സക്കോതി. യഥാ പന കുഠാരീ ന അത്തനോ ധമ്മതായ ഛേജ്ജം ഛിന്ദതി, പുരിസസ്സ തജ്ജം വായാമം പടിച്ചേവ ഛിന്ദതി, ഏവം ന വിനാ ഛഹി ബോജ്ഝങ്ഗേഹി പഞ്ഞാ കിലേസേ ഛിന്ദിതും സക്കോതി. തസ്മാ ഏവമാഹ. തേന ഹീതി യേന കാരണേന തയാ ഛ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി, ഛ ബാഹിരാനി, ഛ വിഞ്ഞാണകായേ, ദീപോപമം, രുക്ഖോപമം, ഗാവൂപമഞ്ച ദസ്സേത്വാ സത്തഹി ബോജ്ഝങ്ഗേഹി ആസവക്ഖയേന ദേസനാ നിട്ഠപിതാ, തേന കാരണേന ത്വം സ്വേപി താ ഭിക്ഖുനിയോ തേനേവ ഓവാദേന ഓവദേയ്യാസീതി.

൪൧൫. സാ സോതാപന്നാതി യാ സാ ഗുണേഹി സബ്ബപച്ഛിമികാ, സാ സോതാപന്നാ. സേസാ പന സകദാഗാമിഅനാഗാമിനിയോ ച ഖീണാസവാ ച. യദി ഏവം കഥം പരിപുണ്ണസങ്കപ്പാതി. അജ്ഝാസയപാരിപൂരിയാ. യസ്സാ ഹി ഭിക്ഖുനിയാ ഏവമഹോസി – ‘‘കദാ നു ഖോ അഹം അയ്യസ്സ നന്ദകസ്സ ധമ്മദേസനം സുണന്തീ തസ്മിംയേവ ആസനേ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികരേയ്യ’’ന്തി, സാ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛാകാസി. യസ്സാ അഹോസി ‘‘സകദാഗാമിഫലം അനാഗാമിഫലം അരഹത്ത’’ന്തി, സാ അരഹത്തം സച്ഛാകാസി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘അത്തമനാ ചേവ പരിപുണ്ണസങ്കപ്പാ ചാ’’തി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

നന്ദകോവാദസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.