൯. മഹാപുണ്ണമസുത്തവണ്ണനാ

൮൫. ഏവം മേ സുതന്തി മഹാപുണ്ണമസുത്തം. തത്ഥ തദഹൂതി തസ്മിം അഹു, തസ്മിം ദിവസേതി അത്ഥോ. ഉപവസന്തി ഏത്ഥാതി ഉപോസഥോ. ഉപവസന്തീതി സീലേന വാ അനസനേന വാ ഉപേതാ ഹുത്വാ വസന്തീതി അത്ഥോ. അയം പനേത്ഥ അത്ഥുദ്ധാരോ – ‘‘ആയാമ, ആവുസോ, കപ്പിന, ഉപോസഥം ഗമിസ്സാമാ’’തിആദീസു ഹി പാതിമോക്ഖുദ്ദേസോ ഉപോസഥോ. ‘‘അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതോ ഖോ വിസാഖേ ഉപോസഥോ ഉപവുത്ഥോ’’തിആദീസു (അ. നി. ൮.൫൩) സീലം. ‘‘സുദ്ധസ്സ വേ സദാ ഫഗ്ഗു, സുദ്ധസ്സുപോസഥോ സദാ’’തിആദീസു (മ. നി. ൧.൭൯) ഉപവാസോ. ‘‘ഉപോസഥോ നാമ നാഗരാജാ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൨.൨൪൬) പഞ്ഞത്തി. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, തദഹുപോസഥേ സഭിക്ഖുകാ ആവാസാ’’തിആദീസു (മഹാവ. ൧൮൧) ഉപവസിതബ്ബദിവസോ. ഇധാപി സോയേവ അധിപ്പേതോ. സോ പനേസ അട്ഠമീചാതുദ്ദസീപന്നരസീഭേദേന തിവിധോ. തസ്മാ സേസദ്വയനിവാരണത്ഥം പന്നരസേതി വുത്തം. തേന വുത്തം ‘‘ഉപവസന്തി ഏത്ഥാതി ഉപോസഥോ’’തി. മാസപുണ്ണതായ പുണ്ണാ സംപുണ്ണാതി പുണ്ണാ. മാ-ഇതി ചന്ദോ വുച്ചതി, സോ ഏത്ഥ പുണ്ണോതി പുണ്ണമാ. ഏവം പുണ്ണായ പുണ്ണമായാതി ഇമസ്മിം പദദ്വയേ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ദേസന്തി കാരണം. തേന ഹി ത്വം ഭിക്ഖു സകേ ആസനേ നിസീദിത്വാ പുച്ഛാതി കസ്മാ ഭഗവാ ഠിതസ്സ അകഥേത്വാ നിസീദാപേസീതി. അയം കിര ഭിക്ഖു സട്ഠിമത്താനം പധാനിയഭിക്ഖൂനം സങ്ഘത്ഥേരോ സട്ഠി ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ വസതി, തേ തസ്സ സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ഘടേന്തി വായമന്തി. മഹാഭൂതാനി പരിഗ്ഗണ്ഹന്തി ഉപാദാരൂപാനി, നാമരൂപപച്ചയലക്ഖണാരമ്മണികവിപസ്സനം പരിഗ്ഗണ്ഹന്തി. അഥ നേ ആചരിയുപട്ഠാനം ആഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ നിസിന്നേ ഥേരോ മഹാഭൂതപരിഗ്ഗഹാദീനി പുച്ഛതി. തേ സബ്ബം കഥേന്തി, മഗ്ഗഫലപഞ്ഹം പുച്ഛിതാ പന കഥേതും ന സക്കോന്തി. അഥ ഥേരോ ചിന്തേസി – ‘‘മമ സന്തികേ ഏതേസം ഓവാദസ്സ പരിഹാനി നത്ഥി, ഇമേ ച ആരദ്ധവീരിയാ വിഹരന്തി. കുക്കുടസ്സ പാനീയപിവനകാലമത്തമ്പി നേസം പമാദകിരിയാ നത്ഥി. ഏവം സന്തേപി മഗ്ഗഫലാനി നിബ്ബത്തേതും ന സക്കോന്തി. അഹം ഇമേസം അജ്ഝാസയം ന ജാനാമി, ബുദ്ധവേനേയ്യാ ഏതേ ഭവിസ്സന്തി, ഗഹേത്വാ നേ സത്ഥു സന്തികം ഗച്ഛാമി, അഥ നേസം സത്ഥാ ചരിയവസേന ധമ്മം ദേസേസ്സതീ’’തി, തേ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ സത്ഥു സന്തികം ആഗതോ.

സത്ഥാപി സായന്ഹസമയേ ആനന്ദത്ഥേരേന ഉപനീതം ഉദകം ആദായ സരീരം ഉതും ഗണ്ഹാപേത്വാ മിഗാരമാതുപാസാദപരിവേണേ പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ നിസീദി, ഭിക്ഖുസങ്ഘോപി നം പരിവാരേത്വാ നിസീദി.

തസ്മിം സമയേ സൂരിയോ അത്ഥങ്ഗമേതി, ചന്ദോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, മജ്ഝട്ഠാനേ ച ഭഗവാ നിസിന്നോ. ചന്ദസ്സ പഭാ നത്ഥി, സൂരിയസ്സ പഭാ നത്ഥി, ചന്ദിമസൂരിയാനം പഭം മക്ഖേത്വാ ഛബ്ബണ്ണാ യമകബുദ്ധരസ്മിയോ വിജ്ജോതമാനാ പുഞ്ജാ പുഞ്ജാ ഹുത്വാ ദിസാവിദിസാസു ധാവന്തീതി സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേന വിത്ഥാരേതബ്ബം. വണ്ണഭൂമി നാമേസാ, ധമ്മകഥികസ്സേവേത്ഥ ഥാമോ പമാണം, യത്തകം സക്കോതി, തത്തകം കഥേതബ്ബം. ദുക്കഥിതന്തി ന വത്തബ്ബം. ഏവം സന്നിസിന്നായ പരിസായ ഥേരോ ഉട്ഠഹിത്വാ സത്ഥാരം പഞ്ഹസ്സ ഓകാസം കാരേസി. തതോ ഭഗവാ – ‘‘സചേ ഇമസ്മിം ഠിതകേ പുച്ഛന്തേ ‘ആചരിയോ നോ ഉട്ഠിതോ’തി സേസഭിക്ഖൂ ഉട്ഠഹിസ്സന്തി, ഏവം തഥാഗതേ അഗാരവോ കതോ ഭവിസ്സതി. അഥ നിസിന്നാവ പുച്ഛിസ്സന്തി, ആചരിയേ അഗാരവോ കതോ ഭവിസ്സതി, ഏകഗ്ഗാ ഹുത്വാ ധമ്മദേസനം പടിച്ഛിതും ന സക്കുണിസ്സന്തി. ആചരിയേ പന നിസിന്നേ തേപി നിസീദിസ്സന്തി. തതോ ഏകഗ്ഗാ ധമ്മദേസനം പടിച്ഛിതും സക്കുണിസ്സന്തീ’’തി ഇമിനാ കാരണേന ഭഗവാ ഠിതസ്സ അകഥേത്വാ നിസീദാപേതീതി.

ഇമേ നു ഖോ, ഭന്തേതി വിമതിപുച്ഛാ വിയ കഥിതാ. ഥേരോ പന പഞ്ചക്ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം പരിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ മഹാഖീണാസവോ, നത്ഥി ഏതസ്സ വിമതി. ജാനന്തേനപി പന അജാനന്തേന വിയ ഹുത്വാ പുച്ഛിതും വട്ടതി. സചേ ഹി ജാനന്തോ വിയ പുച്ഛതി, ‘‘ജാനാതി അയ’’ന്തി തസ്സ തസ്സ വിസ്സജ്ജേന്തോ ഏകദേസമേവ കഥേതി. അജാനന്തേന വിയ പുച്ഛിതേ പന കഥേന്തോ ഇതോ ച ഏത്തോ ച കാരണം ആഹരിത്വാ പാകടം കത്വാ കഥേതി. കോചി പന അജാനന്തോപി ജാനന്തോ വിയ പുച്ഛതി. ഥേരോ ഏവരൂപം വചനം കിം കരിസ്സതി, ജാനന്തോയേവ പന അജാനന്തോ വിയ പുച്ഛതീതി വേദിതബ്ബോ.

ഛന്ദമൂലകാതി തണ്ഹാമൂലകാ. ഏവംരൂപോ സിയന്തി സചേ ഓദാതോ ഹോതുകാമോ, ഹരിതാലവണ്ണോ വാ മനോസിലാവണ്ണോ വാ സിയന്തി പത്ഥേതി. സചേ കാളോ ഹോതുകാമോ, നീലുപ്പലവണ്ണോ വാ അഞ്ജനവണ്ണോ വാ അതസീപുപ്ഫവണ്ണോ വാ സിയന്തി പത്ഥേതി. ഏവംവേദനോതി കുസലവേദനോ വാ സുഖവേദനോ വാ സിയന്തി പത്ഥേതി. സഞ്ഞാദീസുപി ഏസേവ നയോ. യസ്മാ പന അതീതേ പത്ഥനാ നാമ നത്ഥി, പത്ഥേന്തേനാപി ച ന സക്കാ തം ലദ്ധും, പച്ചുപ്പന്നേപി ന ഹോതി, ന ഹി ഓദാതോ കാളഭാവം പത്ഥേത്വാ പച്ചുപ്പന്നേ കാളോ ഹോതി, ന കാളോ വാ ഓദാതോ, ദീഘോ വാ രസ്സോ, രസ്സോ വാ ദീഘോ, ദാനം പന ദത്വാ സീലം വാ സമാദിയിത്വാ ‘‘അനാഗതേ ഖത്തിയോ വാ ഹോമി ബ്രാഹ്മണോ വാ’’തി പത്ഥേന്തസ്സ പത്ഥനാ സമിജ്ഝതി. തസ്മാ അനാഗതമേവ ഗഹിതം.

ഖന്ധാധിവചനന്തി ഖന്ധാനം ഖന്ധപണ്ണത്തി കിത്തകേന ഹോതീതി പുച്ഛതി.

മഹാഭൂതാ ഹേതൂതി ‘‘തയോ കുസലഹേതൂ’’തിആദീസു (ധ. സ. ൧൪൪൧) ഹി ഹേതുഹേതു വുത്തോ. അവിജ്ജാ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരാദീനം സാധാരണത്താ സാധാരണഹേതു. കുസലാകുസലം അത്തനോ അത്തനോ വിപാകദാനേ ഉത്തമഹേതു. ഇധ പച്ചയഹേതു അധിപ്പേതോ. തത്ഥ പഥവീധാതു മഹാഭൂതം ഇതരേസം തിണ്ണം ഭൂതാനം ഉപാദാരൂപസ്സ ച പഞ്ഞാപനായ ദസ്സനത്ഥായ ഹേതു ചേവ പച്ചയോ ച. ഏവം സേസേസുപി യോജനാ വേദിതബ്ബാ.

ഫസ്സോതി ‘‘ഫുട്ഠോ, ഭിക്ഖവേ, വേദേതി, ഫുട്ഠോ സഞ്ജാനാതി, ഫുട്ഠോ ചേതേതീ’’തി (സം. നി. ൪.൯൩) വചനതോ ഫസ്സോ തിണ്ണം ഖന്ധാനം പഞ്ഞാപനായ ഹേതു ചേവ പച്ചയോ ച. വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധസ്സാതി ഏത്ഥ പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണേന താവ സദ്ധിം ഗബ്ഭസേയ്യകാനം ഉപരിമപരിച്ഛേദേന സമതിംസ രൂപാനി സമ്പയുത്താ ച തയോ ഖന്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തി, തം നാമരൂപം പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണസ്സ പഞ്ഞാപനായ ഹേതു ചേവ പച്ചയോ ച. ചക്ഖുദ്വാരേ ചക്ഖുപസാദോ ചേവ രൂപാരമ്മണഞ്ച രൂപം, സമ്പയുത്താ തയോ ഖന്ധാ നാമം. തം നാമരൂപം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ പഞ്ഞാപനായ ഹേതു ചേവ പച്ചയോ ച. ഏസേവ നയോ സേസവിഞ്ഞാണേസു.

൮൭. കഥം പന, ഭന്തേതി ഇദം കിത്തകേന നു ഖോതി വട്ടം പുച്ഛന്തോ ഏവമാഹ. സക്കായദിട്ഠി ന ഹോതീതി ഇദം വിവട്ടം പുച്ഛന്തോ ഏവമാഹ.

൮൮. അയം രൂപേ അസ്സാദോതി ഇമിനാ പരിഞ്ഞാപടിവേധോ ചേവ ദുക്ഖസച്ചഞ്ച കഥിതം. അയം രൂപേ ആദീനവോതി ഇമിനാ പഹാനപടിവേധോ ചേവ സമുദയസച്ചഞ്ച. ഇദം രൂപേ നിസ്സരണന്തി ഇമിനാ സച്ഛികിരിയാപടിവേധോ ചേവ നിരോധസച്ചഞ്ച. യേ ഇമേസു തീസു ഠാനേസു സമ്മാദിട്ഠിആദയോ ധമ്മാ, അയം ഭാവനാപടിവേധോ മഗ്ഗസച്ചം. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ.

൮൯. ബഹിദ്ധാതി പരസ്സ സവിഞ്ഞാണകേ കായേ. സബ്ബനിമിത്തേസൂതി ഇമിനാ പന അനിന്ദ്രിയബദ്ധമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. ‘‘സവിഞ്ഞാണകേ കായേ’’തി വചനേന വാ അത്തനോ ച പരസ്സ ച കായോ ഗഹിതോവ, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തഗ്ഗഹണേന അനിന്ദ്രിയബദ്ധം ഗണ്ഹാതി.

൯൦. അനത്തകതാനീതി അനത്തനി ഠത്വാ കതാനി. കമത്താനം ഫുസിസ്സന്തീതി കതരസ്മിം അത്തനി ഠത്വാ വിപാകം ദസ്സേന്തീതി സസ്സതദസ്സനം ഓക്കമന്തോ ഏവമാഹ. തണ്ഹാധിപതേയ്യേനാതി തണ്ഹാജേട്ഠകേന. തത്ര തത്രാതി തേസു തേസു ധമ്മേസു. സട്ഠിമത്താനന്തി ഇമേ ഭിക്ഖൂ പകതികമ്മട്ഠാനം ജഹിത്വാ അഞ്ഞം നവകമ്മട്ഠാനം സമ്മസന്താ പല്ലങ്കം അഭിന്ദിത്വാ തസ്മിംയേവ ആസനേ അരഹത്തം പാപുണിംസു. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

മഹാപുണ്ണമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.