൮. ഗോപകമോഗ്ഗല്ലാനസുത്തവണ്ണനാ

൭൯. ഏവം മേ സുതന്തി ഗോപകമോഗ്ഗല്ലാനസുത്തം. തത്ഥ അചിരപരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതീതി ഭഗവതി അചിരപരിനിബ്ബുതേ, ധാതുഭാജനീയം കത്വാ ധമ്മസങ്ഗീതിം കാതും രാജഗഹം ആഗതകാലേ. രഞ്ഞോ പജ്ജോതസ്സ ആസങ്കമാനോതി ചണ്ഡപജ്ജോതോ നാമേസ രാജാ ബിമ്ബിസാരമഹാരാജസ്സ സഹായോ അഹോസി, ജീവകം പേസേത്വാ ഭേസജ്ജകാരിതകാലതോ പട്ഠായ പന ദള്ഹമിത്തോവ ജാതോ, സോ ‘‘അജാതസത്തുനാ ദേവദത്തസ്സ വചനം ഗഹേത്വാ പിതാ ഘാതിതോ’’തി സുത്വാ ‘‘മമ പിയമിത്തം ഘാതേത്വാ ഏസ രജ്ജം കരിസ്സാമീതി മഞ്ഞതി, മയ്ഹം സഹായസ്സ സഹായാനം അത്ഥികഭാവം ജാനാപേസ്സാമീ’’തി പരിസതി വാചം അഭാസി. തം സുത്വാ തസ്സ ആസങ്കാ ഉപ്പന്നാ. തേന വുത്തം ‘‘രഞ്ഞോ പജ്ജോതസ്സ ആസങ്കമാനോ’’തി. കമ്മന്തോതി ബഹിനഗരേ നഗരപടിസങ്ഖാരാപനത്ഥായ കമ്മന്തട്ഠാനം.

ഉപസങ്കമീതി മയം ധമ്മവിനയസങ്ഗീതിം കാരേസ്സാമാതി വിചരാമ, അയഞ്ച മഹേസക്ഖോ രാജവല്ലഭോ സങ്ഗഹേ കതേ വേളുവനസ്സ ആരക്ഖം കരേയ്യാതി മഞ്ഞമാനോ ഉപസങ്കമി. തേഹി ധമ്മേഹീതി തേഹി സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണധമ്മേഹി. സബ്ബേന സബ്ബന്തി സബ്ബാകാരേന സബ്ബം. സബ്ബഥാ സബ്ബന്തി സബ്ബകോട്ഠാസേഹി സബ്ബം. കിം പുച്ഛാമീതി പുച്ഛതി? ഛ ഹി സത്ഥാരോ പഠമതരം അപ്പഞ്ഞാതകുലേഹി നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതാ, തേ തഥാഗതേ ധരമാനേയേവ കാലംകതാ, സാവകാപി നേസം അപ്പഞ്ഞാതകുലേഹേവ പബ്ബജിതാ. തേ തേസം അച്ചയേന മഹാവിവാദം അകംസു. സമണോ പന ഗോതമോ മഹാകുലാ പബ്ബജിതോ, തസ്സ അച്ചയേന സാവകാനം മഹാവിവാദോ ഭവിസ്സതീതി അയം കഥാ സകലജമ്ബുദീപം പത്ഥരമാനാ ഉദപാദി. സമ്മാസമ്ബുദ്ധേ ച ധരന്തേ ഭിക്ഖൂനം വിവാദോ നാഹോസി. യോപി അഹോസി, സോപി തത്ഥേവ വൂപസമിതോ. പരിനിബ്ബുതകാലേ പനസ്സ – ‘‘അട്ഠസട്ഠിയോജനസതസഹസ്സുബ്ബേധം സിനേരും അപവാഹിതും സമത്ഥസ്സ വാതസ്സ പുരതോ പുരാണപണ്ണം കിം ഠസ്സതി, ദസ പാരമിയോ പൂരേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പത്തസ്സ സത്ഥു അലജ്ജമാനോ മച്ചുരാജാ കസ്സ ലജ്ജിസ്സതീ’’തി മഹാസംവേഗം ജനേത്വാ ഭിയ്യോസോമത്തായ ഭിക്ഖൂ സമഗ്ഗാ ജാതാ അതിവിയ ഉപസന്തുപസന്താ, കിം നു ഖോ ഏതന്തി ഇദം പുച്ഛാമീതി പുച്ഛതി. അനുസഞ്ഞായമാനോതി അനുസഞ്ജായമാനോ, കതാകതം ജനന്തോതി അത്ഥോ. അനുവിചരമാനോ വാ.

൮൦. അത്ഥി നു ഖോതി അയമ്പി ഹേട്ഠിമപുച്ഛമേവ പുച്ഛതി. അപ്പടിസരണേതി അപ്പടിസരണേ ധമ്മവിനയേ. കോ ഹേതു സാമഗ്ഗിയാതി തുമ്ഹാകം സമഗ്ഗഭാവസ്സ കോ ഹേതു കോ പച്ചയോ. ധമ്മപ്പടിസരണാതി ധമ്മോ അമ്ഹാകം പടിസരണം, ധമ്മോ അവസ്സയോതി ദീപേതി.

൮൧. പവത്തതീതി പഗുണം ഹുത്വാ ആഗച്ഛതി. ആപത്തി ഹോതി വീതിക്കമോതി ഉഭയമേതം ബുദ്ധസ്സ ആണാതിക്കമനമേവ. യഥാധമ്മം യഥാനുസിട്ഠം കാരേമാതി യഥാ ധമ്മോ ച അനുസിട്ഠി ച ഠിതാ, ഏവം കാരേമാതി അത്ഥോ.

ന കിര നോ ഭവന്തോ കാരേന്തി ധമ്മോ നോ കാരേതീതി പദദ്വയേപി നോ കാരോ നിപാതമത്തം. ഏവം സന്തേ ന കിര ഭവന്തോ കാരേന്തി, ധമ്മോവ കാരേതീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ.

൮൩. തഗ്ഘാതി ഏകംസേ നിപാതോ. കഹം പന ഭവം ആനന്ദോതി കിം ഥേരസ്സ വേളുവനേ വസനഭാവം ന ജാനാതീതി? ജാനാതി. വേളുവനസ്സ പന അനേന ആരക്ഖാ ദിന്നാ, തസ്മാ അത്താനം ഉക്കംസാപേതുകാമോ പുച്ഛതി. കസ്മാ പന തേന തത്ഥ ആരക്ഖാ ദിന്നാ? സോ കിര ഏകദിവസം മഹാകച്ചായനത്ഥേരം ഗിജ്ഝകൂടാ ഓതരന്തം ദിസ്വാ – ‘‘മക്കടോ വിയ ഏസോ’’തി ആഹ. ഭഗവാ തം കഥം സുത്വാ – ‘‘സചേ ഖമാപേതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ ഖമാപേതി, ഇമസ്മിം വേളുവനേ ഗോനങ്ഗലമക്കടോ ഭവിസ്സതീ’’തി ആഹ. സോ തം കഥം സുത്വാ – ‘‘സമണസ്സ ഗോതമസ്സ കഥായ ദ്വേധാഭാവോ നാമ നത്ഥി, പച്ഛാ മേ മക്കടഭൂതകാലേ ഗോചരട്ഠാനം ഭവിസ്സതീ’’തി വേളുവനേ നാനാവിധേ രുക്ഖേ രോപേത്വാ ആരക്ഖം അദാസി. അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ മക്കടോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. ‘‘വസ്സകാരാ’’തി വുത്തേ ആഗന്ത്വാ സമീപേ അട്ഠാസി. തഗ്ഘാതി സബ്ബവാരേസു ഏകംസവചനേയേവ നിപാതോ. തഗ്ഘ, ഭോ ആനന്ദാതി ഏവം ഥേരേന പരിസമജ്ഝേ അത്തനോ ഉക്കംസിതഭാവം ഞത്വാ അഹമ്പി ഥേരം ഉക്കംസിസ്സാമീതി ഏവമാഹ.

൮൪. ന ച ഖോ, ബ്രാഹ്മണാതി ഥേരോ കിര ചിന്തേസി ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന വണ്ണിതജ്ഝാനമ്പി അത്ഥി, അവണ്ണിതജ്ഝാനമ്പി അത്ഥി, അയം പന ബ്രാഹ്മണോ സബ്ബമേവ വണ്ണേതീതി പഞ്ഹം വിസംവാദേതി, ന ഖോ പന സക്കാ ഇമസ്സ മുഖം ഉല്ലോകേതും ന പിണ്ഡപാതം രക്ഖിതും, പഞ്ഹം ഉജും കത്വാ കഥേസ്സാമീ’’തി ഇദം വത്തും ആരദ്ധം. അന്തരം കരിത്വാതി അബ്ഭന്തരം കരിത്വാ. ഏവരൂപം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, സോ ഭഗവാ ഝാനം വണ്ണേസീതി ഇധ സബ്ബസങ്ഗാഹകജ്ഝാനം നാമ കഥിതം.

യം നോ മയന്തി അയം കിര ബ്രാഹ്മണോ വസ്സകാരബ്രാഹ്മണം ഉസൂയതി, തേന പുച്ഛിതപഞ്ഹസ്സ അകഥനം പച്ചാസീസമാനോ കഥിതഭാവം ഞത്വാ ‘‘വസ്സകാരേന പുച്ഛിതം പഞ്ഹം പുനപ്പുനം തസ്സ നാമം ഗണ്ഹന്തോ വിത്ഥാരേത്വാ കഥേസി, മയാ പുച്ഛിതപഞ്ഹം പന യട്ഠികോടിയാ ഉപ്പീളേന്തോ വിയ ഏകദേസമേവ കഥേസീ’’തി അനത്തമനോ അഹോസി, തസ്മാ ഏവമാഹ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ഗോപകമോഗ്ഗല്ലാനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.