൩. കിന്തിസുത്തവണ്ണനാ

൩൪. ഏവം മേ സുതന്തി കിന്തിസുത്തം. തത്ഥ പിസിനാരായന്തി ഏവംനാമകേ മണ്ഡലപദേസേ. ബലിഹരണേതി തസ്മിം വനസണ്ഡേ ഭൂതാനം ബലിം ആഹരന്തി, തസ്മാ സോ ബലിഹരണന്തി വുത്തോ. ചീവരഹേതൂതി ചീവരകാരണാ, ചീവരം പച്ചാസീസമാനോതി അത്ഥോ. ഇതിഭവാഭവഹേതൂതി ഏവം ഇമം ദേസനാമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും നിസ്സായ തസ്മിം തസ്മിം ഭവേ സുഖം വേദിസ്സാമീതി ധമ്മം ദേസേതീതി കിം തുമ്ഹാകം ഏവം ഹോതീതി അത്ഥോ.

൩൫. ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാതിആദയോ സത്തതിംസ ബോധിപക്ഖിയധമ്മാ ലോകിയലോകുത്തരാവ കഥിതാ. തത്ഥാതി തേസു സത്തതിംസായ ധമ്മേസു. സിയംസൂതി ഭവേയ്യും. അഭിധമ്മേതി വിസിട്ഠേ ധമ്മേ, ഇമേസു സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മേസൂതി അത്ഥോ. തത്ര ചേതി ഇദമ്പി ബോധിപക്ഖിയധമ്മേസ്വേവ ഭുമ്മം. അത്ഥതോ ചേവ നാനം ബ്യഞ്ജനതോ ചാതി ഏത്ഥ ‘‘കായോവ സതിപട്ഠാനം വേദനാവ സതിപട്ഠാന’’ന്തി വുത്തേ അത്ഥതോ നാനം ഹോതി, ‘‘സതിപട്ഠാനാ’’തി വുത്തേ പന ബ്യഞ്ജനതോ നാനം നാമ ഹോതി. തദമിനാപീതി തം തുമ്ഹേ ഇമിനാപി കാരണേന ജാനാഥാതി അത്ഥഞ്ച ബ്യഞ്ജനഞ്ച സമാനേത്വാ അഥസ്സ ച അഞ്ഞഥാ ഗഹിതഭാവോ ബ്യഞ്ജനസ്സ ച മിച്ഛാ രോപിതഭാവോ ദസ്സേതബ്ബോ. യോ ധമ്മോ യോ വിനയോതി ഏത്ഥ അത്ഥഞ്ച ബ്യഞ്ജനഞ്ച വിഞ്ഞാപനകാരണമേവ ധമ്മോ ച വിനയോ ച.

൩൭. അത്ഥതോ ഹി ഖോ സമേതീതി സതിയേവ സതിപട്ഠാനന്തി ഗഹിതാ. ബ്യഞ്ജനതോ നാനന്തി കേവലം ബ്യഞ്ജനമേവ സതിപട്ഠാനോതി വാ സതിപട്ഠാനാതി വാ മിച്ഛാ രോപേഥ. അപ്പമത്തകം ഖോതി സുത്തന്തം പത്വാ ബ്യഞ്ജനം അപ്പമത്തകം നാമ ഹോതി. പരിത്തമത്തം ധനിതം കത്വാ രോപിതേപി ഹി നിബ്ബുതിം പത്തും സക്കാ ഹോതി.

തത്രിദം വത്ഥു – വിജയാരാമവിഹാരവാസീ കിരേകോ ഖീണാസവത്ഥേരോ ദ്വിന്നം ഭിക്ഖൂനം സുത്തം ആഹരിത്വാ കമ്മട്ഠാനം കഥേന്തോ – ‘‘സമുദ്ധോ സമുദ്ധോതി, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ ഭാസതീ’’തി ധനിതം കത്വാ ആഹ. ഏകോ ഭിക്ഖു ‘‘സമുദ്ധോ നാമ, ഭന്തേ’’തി ആഹ. ആവുസോ, സമുദ്ധോതി വുത്തേപി സമുദ്ദോതി വുത്തേപി മയം ലോണസാഗരമേവ ജാനാമ, തുമ്ഹേ പന നോ അത്ഥഗവേസകാ, ബ്യഞ്ജനഗവേസകാ, ഗച്ഛഥ മഹാവിഹാരേ പഗുണബ്യഞ്ജനാനം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ബ്യഞ്ജനം സോധാപേഥാതി കമ്മട്ഠാനം അകഥേത്വാവ ഉട്ഠാപേസി. സോ അപരഭാഗേ മഹാവിഹാരേ ഭേരിം പഹരാപേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ചതൂസു മഗ്ഗേസു പഞ്ഹം കഥേത്വാവ പരിനിബ്ബുതോ. ഏവം സുത്തന്തം പത്വാ ബ്യഞ്ജനം അപ്പമത്തകം നാമ ഹോതി.

വിനയം പന പത്വാ നോ അപ്പമത്തകം. സാമണേരപബ്ബജ്ജാപി ഹി ഉഭതോസുദ്ധിതോ വട്ടതി, ഉപസമ്പദാദികമ്മാനിപി സിഥിലാദീനം ധനിതാദികരണമത്തേനേവ കുപ്പന്തി. ഇധ പന സുത്തന്തബ്യഞ്ജനം സന്ധായേതം വുത്തം.

൩൮. അഥ ചതുത്ഥവാരേ വിവാദോ കസ്മാ? സഞ്ഞായ വിവാദോ. ‘‘അഹം സതിമേവ സതിപട്ഠാനം വദാമി, അയം ‘കായോ സതിപട്ഠാന’ന്തി വദതീ’’തി ഹി നേസം സഞ്ഞാ ഹോതി. ബ്യഞ്ജനേപി ഏസേവ നയോ.

൩൯. ന ചോദനായ തരിതബ്ബന്തി ന ചോദനത്ഥായ വേഗായിതബ്ബം. ഏകച്ചോ ഹി പുഗ്ഗലോ ‘‘നലാടേ തേ സാസപമത്താ പിളകാ’’തി വുത്തോ ‘‘മയ്ഹം നലാടേ സാസപമത്തം പിളകം പസ്സസി, അത്തനോ നലാടേ താലപക്കമത്തം മഹാഗണ്ഡം ന പസ്സസീ’’തി വദതി. തസ്മാ പുഗ്ഗലോ ഉപപരിക്ഖിതബ്ബോ. അദള്ഹദിട്ഠീതി അനാദാനദിട്ഠീ സുംസുമാരം ഹദയേ പക്ഖിപന്തോ വിയ ദള്ഹം ന ഗണ്ഹാതി.

ഉപഘാതോതി ചണ്ഡഭാവേന വണഘട്ടിതസ്സ വിയ ദുക്ഖുപ്പത്തി. സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീതി ‘‘കിം നാമ അഹം ആപന്നോ, കദാ ആപന്നോ’’തി വാ ‘‘ത്വം ആപന്നോ, തവ ഉപജ്ഝായോ ആപന്നോ’’തി വാ ഏകം ദ്വേ വാരേ വത്വാപി ‘‘അസുകം നാമ അസുകദിവസേ നാമ, ഭന്തേ, ആപന്നത്ഥ, സണികം അനുസ്സരഥാ’’തി സരിത്വാ താവദേവ വിസ്സജ്ജേതി. വിഹേസാതി ബഹും അത്ഥഞ്ച കാരണഞ്ച ആഹരന്തസ്സ കായചിത്തകിലമഥോ. സക്കോമീതി ഏവരൂപോ ഹി പുഗ്ഗലോ ഓകാസം കാരേത്വാ ‘‘ആപത്തിം ആപന്നത്ഥ, ഭന്തേ’’തി വുത്തോ ‘‘കദാ കിസ്മിം വത്ഥുസ്മി’’ന്തി വത്വാ ‘‘അസുകദിവസേ അസുകസ്മിം വത്ഥുസ്മി’’ന്തി വുത്തേ ‘‘ന സരാമി, ആവുസോ’’തി വദതി, തതോ ‘‘സണികം, ഭന്തേ, സരഥാ’’തി ബഹും വത്വാ സാരിതോ സരിത്വാ വിസ്സജ്ജേതി. തേനാഹ ‘‘സക്കോമീ’’തി. ഇമിനാ നയേന സബ്ബത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഉപേക്ഖാ നാതിമഞ്ഞിതബ്ബാതി ഉപേക്ഖാ ന അതിക്കമിതബ്ബാ, കത്തബ്ബാ ജനേതബ്ബാതി അത്ഥോ. യോ ഹി ഏവരൂപം പുഗ്ഗലം ഠിതകംയേവ പസ്സാവം കരോന്തം ദിസ്വാപി ‘‘നനു, ആവുസോ, നിസീദിതബ്ബ’’ന്തി വദതി, സോ ഉപേക്ഖം അതിമഞ്ഞതി നാമ.

൪൦. വചീസംഹാരോതി വചനസഞ്ചാരോ. ഇമേഹി കഥിതം അമൂസം അന്തരം പവേസേയ്യ, തുമ്ഹേ ഇമേഹി ഇദഞ്ചിദഞ്ച വുത്താതി അമൂഹി കഥിതം ഇമേസം അന്തരം പവേസേയ്യാതി അത്ഥോ. ദിട്ഠിപളാസോതിആദീഹി ചിത്തസ്സ അനാരാധനിയഭാവോ കഥിതോ. തം ജാനമാനോ സമാനോ ഗരഹേയ്യാതി തം സത്ഥാ ജാനമാനോ സമാനോ നിന്ദേയ്യ അമ്ഹേതി. ഏതം പനാവുസോ, ധമ്മന്തി ഏതം കലഹഭണ്ഡനധമ്മം.

തഞ്ചേതി തം സഞ്ഞത്തികാരകം ഭിക്ഖും. ഏവം ബ്യാകരേയ്യാതി മയാ ഏതേ സുദ്ധന്തേ പതിട്ഠാപിതാതി അവത്വാ യേന കാരണേന സഞ്ഞത്തി കതാ, തദേവ ദസ്സേന്തോ ഏവം ബ്യാകരേയ്യ. താഹം ധമ്മം സുത്വാതി ഏത്ഥ ധമ്മോതി സാരണീയധമ്മോ അധിപ്പേതോ. ന ചേവ അത്താനന്തിആദീസു ‘‘ബ്രഹ്മലോകപ്പമാണോ ഹേസ അഗ്ഗി ഉട്ഠാസി, കോ ഏതമഞ്ഞത്ര മയാ നിബ്ബാപേതും സമത്ഥോ’’തി ഹി വദന്തോ അത്താനം ഉക്കംസേതി നാമ. ‘‘ഏത്തകാ ജനാ വിചരന്തി, ഓകാസോ ലദ്ധും ന സക്കാ, ഏകോപി ഏത്തകമത്തം നിബ്ബാപേതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥീ’’തി വദമാനോ പരം വമ്ഭേതി നാമ. തദുഭയമ്പേസ ന കരോതി. ധമ്മോ പനേത്ഥ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ബ്യാകരണം, തേസം ഭിക്ഖൂനം സഞ്ഞത്തികരണം അനുധമ്മോ, തദേവ ബ്യാകരോതി നാമ. ന ച കോചി സഹധമ്മികോതി അഞ്ഞോ ചസ്സ കോചി സഹേതുകോ പരേഹി വുത്തോ വാദോ വാ അനുവാദോ വാ ഗരഹിതബ്ബഭാവം ആഗച്ഛന്തോ നാമ നത്ഥി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

കിന്തിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.