൯. സുഭസുത്തവണ്ണനാ

൪൬൨. ഏവം മേ സുതന്തി സുഭസുത്തം. തത്ഥ തോദേയ്യപുത്തോതി തുദിഗാമവാസിനോ തോദേയ്യബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ. ആരാധകോ ഹോതീതി സമ്പാദകോ ഹോതി പരിപൂരകോ. ഞായം ധമ്മന്തി കാരണധമ്മം. കുസലന്തി അനവജ്ജം.

൪൬൩. മിച്ഛാപടിപത്തിന്തി അനിയ്യാനികം അകുസലപടിപദം. സമ്മാപടിപത്തിന്തി നിയ്യാനികം കുസലപടിപദം.

മഹട്ഠന്തിആദീസു മഹന്തേഹി വേയ്യാവച്ചകരേഹി വാ ഉപകരണേഹി വാ ബഹൂഹി അത്ഥോ ഏത്ഥാതി മഹട്ഠം. മഹന്താനി നാമഗ്ഗഹണമങ്ഗലാദീനി കിച്ചാനി ഏത്ഥാതി മഹാകിച്ചം. ഇദം അജ്ജ കത്തബ്ബം, ഇദം സ്വേതി ഏവം മഹന്താനി അധികാരസങ്ഖാതാനി അധികരണാനി ഏത്ഥാതി മഹാധികരണം. ബഹൂനം കമ്മേ യുത്തപ്പയുത്തതാവസേന പീളാസങ്ഖാതോ മഹാസമാരമ്ഭോ ഏത്ഥാതി മഹാസമാരമ്ഭം. ഘരാവാസകമ്മട്ഠാനന്തി ഘരാവാസകമ്മം. ഏവം സബ്ബവാരേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കസികമ്മേ ചേത്ഥ നങ്ഗലകോടിം ആദിം കത്വാ ഉപകരണാനം പരിയേസനവസേന മഹട്ഠതാ, വണിജ്ജായ യഥാഠിതംയേവ ഭണ്ഡം ഗഹേത്വാ പരിവത്തനവസേന അപ്പട്ഠതാ വേദിതബ്ബാ. വിപജ്ജമാനന്തി അവുട്ഠിഅതിവുട്ഠിആദീഹി കസികമ്മം, മണിസുവണ്ണാദീസു അച്ഛേകതാദീഹി ച വണിജ്ജകമ്മം അപ്പഫലം ഹോതി, മൂലച്ഛേദമ്പി പാപുണാതി. വിപരിയായേന സമ്പജ്ജമാനം മഹപ്ഫലം ചൂളന്തേവാസികസ്സ വിയ.

൪൬൪. ഏവമേവ ഖോതി യഥാ കസികമ്മട്ഠാനം വിപജ്ജമാനം അപ്പഫലം ഹോതി, ഏവം ഘരാവാസകമ്മട്ഠാനമ്പി. അകതകല്യാണോ ഹി കാലം കത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തതി. മഹാദത്തസേനാപതി നാമ കിരേകോ ബ്രാഹ്മണഭത്തോ അഹോസി, തസ്സ മരണസമയേ നിരയോ ഉപട്ഠാസി. സോ ബ്രാഹ്മണേഹി ‘‘കിം പസ്സസീ’’തി വുത്തോ? ലോഹിതഘരന്തി ആഹ. ബ്രഹ്മലോകോ ഭോ ഏസോതി. ബ്രഹ്മലോകോ നാമ ഭോ കഹന്തി? ഉപരീതി. മയ്ഹം ഹേട്ഠാ ഉപട്ഠാതീതി. കിഞ്ചാപി ഹേട്ഠാ ഉപട്ഠാതി, തഥാപി ഉപരീതി കാലം കത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തോ. ‘‘ഇമിനാ അമ്ഹാകം യഞ്ഞേ ദോസോ ദിന്നോ’’തി സഹസ്സം ഗഹേത്വാ നീഹരിതും അദംസു. സമ്പജ്ജമാനം പന മഹപ്ഫലം ഹോതി. കതകല്യാണോ ഹി കാലം കത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതി. സകലായ ഗുത്തിലവിമാനകഥായ ദീപേതബ്ബം. യഥാ പന തം വണിജ്ജകമ്മട്ഠാനം വിപജ്ജമാനം അപ്പഫലം ഹോതി, ഏവം സീലേസു അപരിപൂരകാരിനോ അനേസനായ യുത്തസ്സ പബ്ബജ്ജാകമ്മട്ഠാനമ്പി. ഏവരൂപാ ഹി നേവ ഝാനാദിസുഖം ന സഗ്ഗമോക്ഖം ലഭതി. സമ്പജ്ജമാനം പന മഹപ്ഫലം ഹോതി. സീലാനി ഹി പൂരേത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേന്തോ അരഹത്തമ്പി പാപുണാതി.

ബ്രാഹ്മണാ, ഭോ ഗോതമോതി ഇധ കിം പുച്ഛാമീതി പുച്ഛതി? ബ്രാഹ്മണാ വദന്തി – ‘‘പബ്ബജിതോ ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ പൂരേതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥി, ഗഹട്ഠോവ പൂരേതീ’’തി. സമണോ പന ഗോതമോ – ‘‘ഗിഹിസ്സ വാ അഹം മാണവ പബ്ബജിതസ്സ വാ’’തി പുനപ്പുനം വദതി, നേവ പബ്ബജിതം മുഞ്ചതി, മയ്ഹമേവ പുച്ഛം മഞ്ഞേ ന സല്ലക്ഖേതീതി ചാഗസീസേന പഞ്ച ധമ്മേ പുച്ഛാമീതി പുച്ഛതി. സചേ തേ അഗരൂതി സചേ തുയ്ഹം യഥാ ബ്രാഹ്മണാ പഞ്ഞപേന്തി, തഥാ ഇധ ഭാസിതും ഭാരിയം ന ഹോതി, യദി ന കോചി അഫാസുകഭാവോ ഹോതി, ഭാസസ്സൂതി അത്ഥോ. ന ഖോ മേ, ഭോതി കിം സന്ധായാഹ? പണ്ഡിതപടിരൂപകാനഞ്ഹി സന്തികേ കഥേതും ദുക്ഖം ഹോതി, തേ പദേ പദേ അക്ഖരേ അക്ഖരേ ദോസമേവ വദന്തി. ഏകന്തപണ്ഡിതാ പന കഥം സുത്വാ സുകഥിതം പസംസന്തി, ദുക്കഥിതേ പാളിപദഅത്ഥബ്യഞ്ജനേസു യം യം വിരുജ്ഝതി, തം തം ഉജും കത്വാ ദേന്തി. ഭഗവതാ ച സദിസോ ഏകന്തപണ്ഡിതോ നാമ നത്ഥി, തേനാഹ ‘‘ന ഖോ മേ, ഭോ ഗോതമ, ഗരു, യത്ഥസ്സു ഭവന്തോ വാ നിസിന്നോ ഭവന്തരൂപോ വാ’’തി. സച്ചന്തി വചീസച്ചം. തപന്തി തപചരിയം. ബ്രഹ്മചരിയന്തി മേഥുനവിരതിം. അജ്ഝേനന്തി മന്തഗഹണം. ചാഗന്തി ആമിസപരിച്ചാഗം.

൪൬൬. പാപിതോ ഭവിസ്സതീതി. അജാനനഭാവം പാപിതോ ഭവിസ്സതി. ഏതദവോചാതി ഭഗവതാ അന്ധവേണൂപമായ നിഗ്ഗഹിതോ തം പച്ചാഹരിതും അസക്കോന്തോ യഥാ നാമ ദുബ്ബലസുനഖോ മിഗം ഉട്ഠപേത്വാ സാമികസ്സ അഭിമുഖം കത്വാ സയം അപസക്കതി, ഏവമേവം ആചരിയം അപദിസന്തോ ഏവം ‘‘ബ്രാഹ്മണോ’’തിആദിവചനം അവോച. തത്ഥ പോക്ഖരസാതീതി ഇദം തസ്സ നാമം, ‘‘പോക്ഖരസായീ’’തിപി വുച്ചതി. തസ്സ കിര കായോ സേതപോക്ഖരസദിസോ ദേവനഗരേ ഉസ്സാപിതരജതതോരണം വിയ സോഭതി, സീസം പനസ്സ കാളവണ്ണഇന്ദനീലമയം വിയ, മസ്സുപി ചന്ദമണ്ഡലേ കാളമേഘരാജി വിയ ഖായതി, അക്ഖീനി നീലുപ്പലസദിസാനി, നാസാ രജതപനാളികാ വിയ സുവട്ടിതാ സുപരിസുദ്ധാ, ഹത്ഥപാദതലാനി ചേവ മുഖഞ്ച കതലാഖാരസപരികമ്മം വിയ സോഭതി. അതിവിയ സോഭഗ്ഗപ്പത്തോ ബ്രാഹ്മണസ്സ അത്തഭാവോ. അരാജകേ ഠാനേ രാജാനം കാതും യുത്തമിമം ബ്രാഹ്മണം, ഏവമേസ സസ്സിരികോ, ഇതി നം പോക്ഖരസദിസത്താ ‘‘പോക്ഖരസാതീ’’തി സഞ്ജാനന്തി, പോക്ഖരേ പന സോ നിബ്ബത്തോ, ന മാതുകുച്ഛിയന്തി ഇതി നം പോക്ഖരേ സയിതത്താ ‘‘പോക്ഖരസായീ’’തിപി സഞ്ജാനന്തി. ഓപമഞ്ഞോതി ഉപമഞ്ഞഗോത്തോ. സുഭഗവനികോതി ഉക്കട്ഠായ സുഭഗവനസ്സ ഇസ്സരോ. ഹസ്സകംയേവാതി ഹസിതബ്ബകഞ്ഞേവ. നാമകംയേവാതി ലാമകംയേവ. തദേവ തം അത്ഥാഭാവേന രിത്തകം. രിത്തകത്താ ച തുച്ഛകം. ഇദാനി നം ഭഗവാ സാചരിയകം നിഗ്ഗണ്ഹിതും കിം പന മാണവാതിആദിമാഹ.

൪൬൭. തത്ഥ കതമാ നേസം സേയ്യോതി കതമാ വാചാ തേസം സേയ്യോ, പാസംസതരോതി അത്ഥോ. സമ്മുച്ചാതി സമ്മുതിയാ ലോകവോഹാരേന. മന്താതി തുലയിത്വാ പരിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ. പടിസങ്ഖായാതി ജാനിത്വാ. അത്ഥസംഹിതന്തി കാരണനിസ്സിതം. ഏവം സന്തേതി ലോകവോഹാരം അമുഞ്ചിത്വാ തുലയിത്വാ ജാനിത്വാ കാരണനിസ്സിതം കത്വാ കഥിതായ സേയ്യഭാവേ സതി. ആവുതോതി ആവരിതോ. നിവുതോതി നിവാരിതോ. ഓഫുടോതി ഓനദ്ധോ. പരിയോനദ്ധോതി പലിവേഠിതോ.

൪൬൮. ഗധിതോതിആദീനി വുത്തത്ഥാനേവ. സചേ തം, ഭോ ഗോതമ, ഠാനന്തി സചേ ഏതം കാരണമത്ഥി. സ്വാസ്സാതി ധൂമഛാരികാദീനം അഭാവേന സോ അസ്സ അഗ്ഗി അച്ചിമാ ച വണ്ണിമാ ച പഭസ്സരോ ചാതി. തഥൂപമാഹം മാണവാതി തപ്പടിഭാഗം അഹം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥേവ ഹി തിണകട്ഠുപാദാനം പടിച്ച ജലമാനോ അഗ്ഗി ധൂമഛാരികങ്ഗാരാനം അത്ഥിതായ സദോസോ ഹോതി, ഏവമേവം പഞ്ച കാമഗുണേ പടിച്ച ഉപ്പന്നാ പീതി ജാതിജരാബ്യാധിമരണസോകാദീനം അത്ഥിതായ സദോസാ. യഥാ പന പരിച്ചത്തതിണകട്ഠുപാദാനോ ധൂമാദീനം അഭാവേന പരിസുദ്ധോ, ഏവമേവം ലോകുത്തരജ്ഝാനദ്വയസമ്പയുത്താ പീതി ജാതിആദീനം അഭാവേന പരിസുദ്ധാതി അത്ഥോ.

൪൬൯. ഇദാനി യേ തേ ബ്രാഹ്മണേഹി ചാഗസീസേന പഞ്ച ധമ്മാ പഞ്ഞത്താ, തേപി യസ്മാ പഞ്ചേവ ഹുത്വാ ന നിച്ചലാ തിട്ഠന്തി, അനുകമ്പാജാതികേന സദ്ധിം ഛ ആപജ്ജന്തി. തസ്മാ തം ദോസം ദസ്സേതും യേ തേ മാണവാതിആദിമാഹ. തത്ഥ അനുകമ്പാജാതികന്തി അനുകമ്പാസഭാവം.

കത്ഥ ബഹുലം സമനുപസ്സസീതി ഇദം ഭഗവാ യസ്മാ – ‘‘ഏസ ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ പബ്ബജിതോ പരിപൂരേതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥി, ഗഹട്ഠോ പരിപൂരേതീ’’തി ആഹ, തസ്മാ – ‘‘പബ്ബജിതോവ ഇമേ പൂരേതി, ഗഹട്ഠോ പൂരേതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥീ’’തി തേനേവ മുഖേന ഭണാപേതും പുച്ഛതി.

ന സതതം സമിതം സച്ചവാദീതിആദീസു ഗഹട്ഠോ അഞ്ഞസ്മിം അസതി വളഞ്ജനകമുസാവാദമ്പി കരോതിയേവ, പബ്ബജിതാ അസിനാ സീസേ ഛിജ്ജന്തേപി ദ്വേ കഥാ ന കഥേന്തി. ഗഹട്ഠോ ച അന്തോതേമാസമത്തമ്പി സിക്ഖാപദം രക്ഖിതും ന സക്കോതി, പബ്ബജിതോ നിച്ചമേവ തപസ്സീ സീലവാ തപനിസ്സിതകോ ഹോതി. ഗഹട്ഠോ മാസസ്സ അട്ഠദിവസമത്തമ്പി ഉപോസഥകമ്മം കാതും ന സക്കോതി, പബ്ബജിതാ യാവജീവം ബ്രഹ്മചാരിനോ ഹോന്തി. ഗഹട്ഠോ രതനസുത്തമങ്ഗലസുത്തമത്തമ്പി പോത്ഥകേ ലിഖിത്വാ ഠപേതി, പബ്ബജിതാ നിച്ചം സജ്ഝായന്തി. ഗഹട്ഠോ സലാകഭത്തമ്പി അഖണ്ഡം കത്വാ ദാതും ന സക്കോതി, പബ്ബജിതാ അഞ്ഞസ്മിം അസതി കാകസുനഖാദീനമ്പി പിണ്ഡം ദേന്തി, ഭണ്ഡഗ്ഗാഹകദഹരസ്സപി പത്തേ പക്ഖിപന്തേവാതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ചിത്തസ്സാഹമേതേന്തി അഹം ഏതേ പഞ്ച ധമ്മേ മേത്തചിത്തസ്സ പരിവാരേ വദാമീതി അത്ഥോ.

൪൭൦. ജാതവദ്ധോതി ജാതോ ച വഡ്ഢിതോ ച. യോ ഹി കേവലം തത്ഥ ജാതോവ ഹോതി, അഞ്ഞത്ഥ വഡ്ഢിതോ, തസ്സ സമന്താ ഗാമമഗ്ഗാ ന സബ്ബസോ പച്ചക്ഖാ ഹോന്തി, തസ്മാ ജാതവദ്ധോതി ആഹ. ജാതവദ്ധോപി ഹി യോ ചിരം നിക്ഖന്തോ, തസ്സ ന സബ്ബസോ പച്ചക്ഖാ ഹോന്തി, തസ്മാ താവദേവ അവസടന്തി ആഹ, തംഖണമേവ നിക്ഖന്തന്തി അത്ഥോ. ദന്ധായിതത്തന്തി ‘‘അയം നു ഖോ മഗ്ഗോ അയം ന നു ഖോ’’തി കങ്ഖാവസേന ചിരായിതത്തം. വിത്ഥായിതത്തന്തി യഥാ സുഖുമം അത്ഥജാതം സഹസാ പുച്ഛിതസ്സ കസ്സചി സരീരം ഥദ്ധഭാവം ഗണ്ഹാതി, ഏവം ഥദ്ധഭാവഗഹണം. നത്വേവാതി ഇമിനാ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസ്സ അപ്പടിഹതഭാവം ദസ്സേതി. തസ്സ ഹി പുരിസസ്സ മാരാവട്ടനാദീനം വസേന സിയാ ഞാണസ്സ പടിഘാതോ, തേന സോ ദന്ധായേയ്യ വാ വിത്ഥായേയ്യ വാ, സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പന അപ്പടിഹതം, ന സക്കാ തസ്സ കേനചി അന്തരായോ കാതുന്തി ദീപേതി.

സേയ്യഥാപി മാണവ ബലവാ സങ്ഖധമോതി ഏത്ഥ ബലവാതി ബലസമ്പന്നോ. സങ്ഖധമോതി സങ്ഖധമകോ. അപ്പകസിരേനാതി അകിച്ഛേന അദുക്ഖേന. ദുബ്ബലോ ഹി സങ്ഖധമകോ സങ്ഖം ധമന്തോപി ന സക്കോതി ചതസ്സോ ദിസാ സരേന വിഞ്ഞാപേതും, നാസ്സ സങ്ഖസദ്ദോ സബ്ബസോ ഫരി. ബലവതോ പന വിപ്ഫാരികോ ഹോതി, തസ്മാ ബലവാതി ആഹ. മേത്തായ ചേതോവിമുത്തിയാതി ഏത്ഥ മേത്തായാതി വുത്തേ ഉപചാരോപി അപ്പനാപി വട്ടതി, ചേതോവിമുത്തിയാതി വുത്തേ പന അപ്പനാവ വട്ടതി. യം പമാണകതം കമ്മന്തി പമാണകതം കമ്മം നാമ കാമാവചരം വുച്ചതി, അപ്പമാണകതം കമ്മം നാമ രൂപാരൂപാവചരം. തേസുപി ഇധ ബ്രഹ്മവിഹാരകമ്മഞ്ഞേവ അധിപ്പേതം. തഞ്ഹി പമാണം അതിക്കമിത്വാ ഓധിസകഅനോധിസക ദിസാഫരണവസേന വഡ്ഢേത്വാ കതത്താ അപ്പമാണകതന്തി വുച്ചതി. ന തം തത്രാവസിസ്സതി, ന തം തത്രാവതിട്ഠതീതി തം കാമാവചരകമ്മം തസ്മിം രൂപാരൂപാവചരകമ്മേ ന ഓഹീയതി ന തിട്ഠതി. കിം വുത്തം ഹോതി? കാമാവചരകമ്മം തസ്സ രൂപാരൂപാവചരകമ്മസ്സ അന്തരാ ലഗ്ഗിതും വാ ഠാതും വാ രൂപാരൂപാവചരകമ്മം ഫരിത്വാ പരിയാദിയിത്വാ അത്തനോ ഓകാസം ഗഹേത്വാ പതിട്ഠാതും വാ ന സക്കോതി, അഥ ഖോ രൂപാരൂപാവചരകമ്മമേവ കാമാവചരം മഹോഘോ വിയ പരിത്തഉദകം ഫരിത്വാ പരിയാദിയിത്വാ അത്തനോ ഓകാസം ഗഹേത്വാ തിട്ഠതി, തസ്സ വിപാകം പടിബാഹിത്വാ സയമേവ ബ്രഹ്മസഹബ്യതം ഉപനേതീതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

സുഭസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.