൧൦. സങ്ഗാരവസുത്തവണ്ണനാ

൪൭൩. ഏവം മേ സുതന്തി സങ്ഗാരവസുത്തം. തത്ഥ ചഞ്ചലികപ്പേതി ഏവംനാമകേ ഗാമേ. അഭിപ്പസന്നാതി അവേച്ചപ്പസാദവസേന പസന്നാ. സാ കിര സോതാപന്നാ അരിയസാവികാ ഭാരദ്വാജഗോത്തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഭരിയാ. സോ ബ്രാഹ്മണോ പുബ്ബേ കാലേന കാലം ബ്രാഹ്മണേ നിമന്തേത്വാ തേസം സക്കാരം കരോതി. ഇമം പന ബ്രാഹ്മണിം ഘരം ആനേത്വാ അഭിരൂപായ മഹാകുലായ ബ്രാഹ്മണിയാ ചിത്തം കോപേതും അസക്കോന്തോ ബ്രാഹ്മണാനം സക്കാരം കാതും നാസക്ഖി. അഥ നം ബ്രാഹ്മണാ ദിട്ഠദിട്ഠട്ഠാനേ – ‘‘നയിദാനി ത്വം ബ്രാഹ്മണലദ്ധികോ, ഏകാഹമ്പി ബ്രാഹ്മണാനം സക്കാരം ന കരോസീ’’തി നിപ്പീളേന്തി. സോ ഘരം ആഗന്ത്വാ ബ്രാഹ്മണിയാ തമത്ഥം ആരോചേത്വാ – ‘‘സചേ, ഭോതി ഏകദിവസം മുഖം രക്ഖിതും സക്കുണേയ്യാസി, ബ്രാഹ്മണാനം ഏകദിവസം ഭിക്ഖം ദദേയ്യ’’ന്തി ആഹ. തുയ്ഹം ദേയ്യധമ്മം രുച്ചനകട്ഠാനേ ദേഹി, കിം മയ്ഹം ഏത്ഥാതി. സോ ബ്രാഹ്മണേ നിമന്തേത്വാ അപ്പോദകം പായാസം പചാപേത്വാ ഘരഞ്ച സുജ്ഝാപേത്വാ ആസനാനി പഞ്ഞാപേത്വാ ബ്രാഹ്മണേ നിസീദാപേസി. ബ്രാഹ്മണീ മഹാസാടകം നിവാസേത്വാ കടച്ഛും ഗഹേത്വാ പരിവിസന്തീ ദുസ്സകണ്ണകേ പക്ഖലിത്വാ ‘‘ബ്രാഹ്മണേ പരിവിസാമീ’’തി സഞ്ഞമ്പി അകത്വാ ആസേവനവസേന സഹസാ സത്ഥാരമേവ അനുസ്സരിത്വാ ഉദാനം ഉദാനേസി.

ബ്രാഹ്മണാ ഉദാനം സുത്വാ ‘‘ഉഭതോപക്ഖികോ ഏസ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സഹായോ, നാസ്സ ദേയ്യധമ്മം ഗണ്ഹിസ്സാമാ’’തി കുപിതാ ഭോജനാനി ഛഡ്ഡേത്വാ നിക്ഖമിംസു. ബ്രാഹ്മണോ – ‘‘നനു പഠമംയേവ തം അവചം ‘അജ്ജേകദിവസം മുഖം രക്ഖേയ്യാസീ’തി, ഏത്തകം തേ ഖീരഞ്ച തണ്ഡുലാദീനി ച നാസിതാനീ’’തി അതിവിയ കോപവസം ഉപഗതോ – ‘‘ഏവമേവ പനായം വസലീ യസ്മിം വാ തസ്മിം വാ തസ്സ മുണ്ഡകസ്സ സമണസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, ഇദാനി ത്യാഹം വസലി തസ്സ സത്ഥുനോ വാദം ആരോപേസ്സാമീ’’തി ആഹ. അഥ നം ബ്രാഹ്മണീ ‘‘ഗച്ഛ ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, ഗന്ത്വാ വിജാനിസ്സസീ’’തി വത്വാ ‘‘ന ഖ്വാഹം തം, ബ്രാഹ്മണ, പസ്സാമി സദേവകേ ലോകേ…പേ… വാദം ആരോപേയ്യാ’’തിആദിമാഹ. സോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ –

‘‘കിംസു ഛേത്വാ സുഖം സേതി, കിംസു ഛേത്വാ ന സോചതി;

കിസ്സസ്സു ഏകധമ്മസ്സ, വധം രോചേസി ഗോതമാ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൮൭) –

പഞ്ഹം പുച്ഛി. സത്ഥാ ആഹ –

‘‘കോധം ഛേത്വാ സുഖം സേതി, കോധം ഛേത്വാ ന സോചതി;

കോധസ്സ വിസമൂലസ്സ, മധുരഗ്ഗസ്സ ബ്രാഹ്മണ;

വധം അരിയാ പസംസന്തി, തഞ്ഹി ഛേത്വാ ന സോചതീ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൮൭) –

പഞ്ഹം കഥേസി. സോ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ. തസ്സേവ കനിട്ഠഭാതാ അക്കോസകഭാരദ്വാജോ നാമ ‘‘ഭാതാ മേ പബ്ബജിതോ’’തി സുത്വാ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ അക്കോസിത്വാ ഭഗവതാ വിനീതോ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ. അപരോ തസ്സ കനിട്ഠോ സുന്ദരികഭാരദ്വാജോ നാമ. സോപി ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ വിസ്സജ്ജനം സുത്വാ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ. അപരോ തസ്സ കനിട്ഠോ പിങ്ഗലഭാരദ്വാജോ നാമ. സോ പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ പഞ്ഹബ്യാകരണപരിയോസാനേ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ. സങ്ഗാരവോ മാണവോതി അയം തേസം സബ്ബകനിട്ഠോ തസ്മിം ദിവസേ ബ്രാഹ്മണേഹി സദ്ധിം ഏകഭത്തഗ്ഗേ നിസിന്നോ. അവഭൂതാവാതി അവഡ്ഢിഭൂതാ അവമങ്ഗലഭൂതായേവ. പരഭൂതാവാതി വിനാസം പത്തായേവ. വിജ്ജമാനാനന്തി വിജ്ജമാനേസു. സീലപഞ്ഞാണന്തി സീലഞ്ച ഞാണഞ്ച ന ജാനാസി.

൪൭൪. ദിട്ഠധമ്മാഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താതി ദിട്ഠധമ്മേ അഭിഞ്ഞാതേ ഇമസ്മിഞ്ഞേവ അത്തഭാവേ അഭിജാനിത്വാ വോസിതവോസാനാ ഹുത്വാ പാരമീസങ്ഖാതം സബ്ബധമ്മാനം പാരഭൂതം നിബ്ബാനം പത്താ മയന്തി വത്വാ ആദിബ്രഹ്മചരിയം പടിജാനന്തീതി അത്ഥോ. ആദിബ്രഹ്മചരിയന്തി ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ആദിഭൂതാ ഉപ്പാദകാ ജനകാതി ഏവം പടിജാനന്തീതി വുത്തം ഹോതി. തക്കീതി തക്കഗാഹീ. വീമംസീതി വീമംസകോ, പഞ്ഞാചാരം ചരാപേത്വാ ഏവംവാദീ. തേസാഹമസ്മീതി തേസം സമ്മാസമ്ബുദ്ധാനം അഹമസ്മി അഞ്ഞതരോ.

൪൮൫. അട്ഠിതവതന്തി അട്ഠിതതപം, അസ്സ പധാനപദേന സദ്ധിം സമ്ബന്ധോ, തഥാ സപ്പുരിസപദസ്സ. ഇദഞ്ഹി വുത്തം ഹോതി – ഭോതോ ഗോതമസ്സ അട്ഠിതപധാനവതം അഹോസി, സപ്പുരിസപധാനവതം അഹോസീതി. അത്ഥി ദേവാതി പുട്ഠോ സമാനോതി ഇദം മാണവോ ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അജാനന്തോവ പകാസേസീ’’തി സഞ്ഞായ ആഹ. ഏവം സന്തേതി തുമ്ഹാകം അജാനനഭാവേ സന്തേ. തുച്ഛം മുസാ ഹോതീതി തുമ്ഹാകം കഥാ അഫലാ നിപ്ഫലാ ഹോതി. ഏവം മാണവോ ഭഗവന്തം മുസാവാദേന നിഗ്ഗണ്ഹാതി നാമ. വിഞ്ഞുനാ പുരിസേനാതി പണ്ഡിതേന മനുസ്സേന. ത്വം പന അവിഞ്ഞുതായ മയാ ബ്യാകതമ്പി ന ജാനാസീതി ദീപേതി. ഉച്ചേന സമ്മതന്തി ഉച്ചേന സദ്ദേന സമ്മതം പാകടം ലോകസ്മിം. അധിദേവാതി സുസുദാരകാപി ഹി ദേവാ നാമ ഹോന്തി, ദേവിയോ നാമ ഹോന്തി ദേവാ പന അധിദേവാ നാമ, ലോകേ ദേവോ ദേവീതി ലദ്ധനാമേഹി മനുസ്സേഹി അധികാതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

സങ്ഗാരവസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഞ്ചമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.