൧. ഘടികാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൮൨. ഏവം മേ സുതന്തി ഘടികാരസുത്തം. തത്ഥ സിതം പാത്വാകാസീതി മഹാമഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തോ അഞ്ഞതരം ഭൂമിപ്പദേസം ഓലോകേത്വാ – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ മയാ ചരിയം ചരമാനേന ഇമസ്മിം ഠാനേ നിവുത്ഥപുബ്ബ’’ന്തി ആവജ്ജന്തോ അദ്ദസ – ‘‘കസ്സപബുദ്ധകാലേ ഇമസ്മിം ഠാനേ വേഗളിങ്ഗം നാമ ഗാമനിഗമോ അഹോസി, അഹം തദാ ജോതിപാലോ നാമ മാണവോ അഹോസിം, മയ്ഹം സഹായോ ഘടികാരോ നാമ കുമ്ഭകാരോ അഹോസി, തേന സദ്ധിം മയാ ഇധ ഏകം സുകാരണം കതം, തം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ അപാകടം പടിച്ഛന്നം, ഹന്ദ നം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാകടം കരോമീ’’തി മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ അഞ്ഞതരസ്മിം പദേസേ ഠിതകോവ സിതപാതുകമ്മമകാസി, അഗ്ഗഗ്ഗദന്തേ ദസ്സേത്വാ മന്ദഹസിതം ഹസി. യഥാ ഹി ലോകിയമനുസ്സാ ഉരം പഹരന്താ – ‘‘കുഹം കുഹ’’ന്തി ഹസന്തി, ന ഏവം ബുദ്ധാ, ബുദ്ധാനം പന ഹസിതം ഹട്ഠപഹട്ഠാകാരമത്തമേവ ഹോതി.

ഹസിതഞ്ച നാമേതം തേരസഹി സോമനസ്സസഹഗതചിത്തേഹി ഹോതി. തത്ഥ ലോകിയമഹാജനോ അകുസലതോ ചതൂഹി, കാമാവചരകുസലതോ ചതൂഹീതി അട്ഠഹി ചിത്തേഹി ഹസതി, സേക്ഖാ അകുസലതോ ദിട്ഠിസമ്പയുത്താനി ദ്വേ അപനേത്വാ ഛഹി ചിത്തേഹി ഹസന്തി, ഖീണാസവാ ചതൂഹി സഹേതുകകിരിയചിത്തേഹി ഏകേന അഹേതുകകിരിയചിത്തേനാതി പഞ്ചഹി ചിത്തേഹി ഹസന്തി. തേസുപി ബലവാരമ്മണേ ആപാഥഗതേ ദ്വീഹി ഞാണസമ്പയുത്തചിത്തേഹി ഹസന്തി, ദുബ്ബലാരമ്മണേ ദുഹേതുകചിത്തദ്വയേന ച അഹേതുകചിത്തേന ചാതി തീഹി ചിത്തേഹി ഹസന്തി. ഇമസ്മിം പന ഠാനേ കിരിയാഹേതുകമനോവിഞ്ഞാണധാതുസോമനസ്സസഹഗതചിത്തം ഭഗവതോ ഹട്ഠപഹട്ഠാകാരമത്തം ഹസിതം ഉപ്പാദേസി.

തം പനേതം ഹസിതം ഏവം അപ്പമത്തകമ്പി ഥേരസ്സ പാകടം അഹോസി. കഥം? തഥാരൂപേ ഹി കാലേ തഥാഗതസ്സ ചതൂഹി ദാഠാഹി ചതുദ്ദീപികമഹാമേഘമുഖതോ സതേരതാവിജ്ജുലതാ വിയ വിരോചമാനാ മഹാതാലക്ഖന്ധപമാണാ രസ്മിവട്ടിയോ ഉട്ഠഹിത്വാ തിക്ഖത്തും സീസവരം പദക്ഖിണം കത്വാ ദാഠഗ്ഗേസുയേവ അന്തരധായന്തി. തേന സഞ്ഞാണേന ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പച്ഛതോ ഗച്ഛമാനോപി സിതപാതുഭാവം ജാനാതി.

ഭഗവന്തം ഏതദവോചാതി – ‘‘ഏത്ഥ കിര കസ്സപോ ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഓവദി, ചതുസച്ചപ്പകാസനം അകാസി, ഭഗവതോപി ഏത്ഥ നിസീദിതും രുചിം ഉപ്പാദേസ്സാമി, ഏവമയം ഭൂമിഭാഗോ ദ്വീഹി ബുദ്ധേഹി പരിഭുത്തോ ഭവിസ്സതി, മഹാജനോ ഗന്ധമാലാദീഹി പൂജേത്വാ ചേതിയട്ഠാനം കത്വാ പരിചരന്തോ സഗ്ഗമഗ്ഗപരായണോ ഭവിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ ഏതം ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ,’’തിആദിവചനം അവോച.

൨൮൩. മുണ്ഡകേന സമണകേനാതി മുണ്ഡം മുണ്ഡോതി, സമണം വാ സമണോതി വത്തും വട്ടതി, അയം പന അപരിപക്കഞാണത്താ ബ്രാഹ്മണകുലേ ഉഗ്ഗഹിതവോഹാരവസേനേവ ഹീളേന്തോ ഏവമാഹ. സോത്തിസിനാനിന്തി സിനാനത്ഥായ കതസോത്തിം. സോത്തി നാമ കുരുവിന്ദപാസാണചുണ്ണാനി ലാഖായ ബന്ധിത്വാ കതഗുളികകലാപകാ വുച്ചതി, യം സന്ധായ – ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കുരുവിന്ദകസുത്തിയാ നഹായന്തീ’’തി (ചൂളവ. ൨൪൩) വുത്തം. തം ഉഭോസു അന്തേസു ഗഹേത്വാ സരീരം ഘംസന്തി. ഏവം സമ്മാതി യഥാ ഏതരഹിപി മനുസ്സാ ‘‘ചേതിയവന്ദനായ ഗച്ഛാമ, ധമ്മസ്സവനത്ഥായ ഗച്ഛാമാ’’തി വുത്താ ഉസ്സാഹം ന കരോന്തി, ‘‘നടസമജ്ജാദിദസ്സനത്ഥായ ഗച്ഛാമാ’’തി വുത്താ പന ഏകവചനേനേവ സമ്പടിച്ഛന്തി, തഥേവ സിന്ഹായിതുന്തി വുത്തേ ഏകവചനേന സമ്പടിച്ഛന്തോ ഏവമാഹ.

൨൮൪. ജോതിപാലം മാണവം ആമന്തേസീതി ഏകപസ്സേ അരിയപരിഹാരേന പഠമതരം ന്ഹായിത്വാ പച്ചുത്തരിത്വാ ഠിതോ തസ്സ മഹന്തേന ഇസ്സരിയപരിഹാരേന ന്ഹായന്തസ്സ ന്ഹാനപരിയോസാനം ആഗമേത്വാ തം നിവത്ഥനിവാസനം കേസേ വോദകേ കുരുമാനം ആമന്തേസി. അയന്തി ആസന്നത്താ ദസ്സേന്തോ ആഹ. ഓവട്ടികം വിനിവട്ഠേത്വാതി നാഗബലോ ബോധിസത്തോ ‘‘അപേഹി സമ്മാ’’തി ഈസകം പരിവത്തമാനോവ തേന ഗഹിതഗഹണം വിസ്സജ്ജാപേത്വാതി അത്ഥോ. കേസേസു പരാമസിത്വാ ഏതദവോചാതി സോ കിര ചിന്തേസി – ‘‘അയം ജോതിപാലോ പഞ്ഞവാ, സകിം ദസ്സനം ലഭമാനോ തഥാഗതസ്സ ദസ്സനേപി പസീദിസ്സതി, ധമ്മകഥായപി പസീദിസ്സതി, പസന്നോ ച പസന്നാകാരം കാതും സക്ഖിസ്സതി, മിത്താ നാമ ഏതദത്ഥം ഹോന്തി, യംകിഞ്ചി കത്വാ മമ സഹായം ഗഹേത്വാ ദസബലസ്സ സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി. തസ്മാ നം കേസേസു പരാമസിത്വാ ഏതദവോച.

ഇത്തരജച്ചോതി അഞ്ഞജാതികോ, മയാ സദ്ധിം അസമാനജാതികോ, ലാമകജാതികോതി അത്ഥോ. ന വതിദന്തി ഇദം അമ്ഹാകം ഗമനം ന വത ഓരകം ഭവിസ്സതി ന ഖുദ്ദകം, മഹന്തം ഭവിസ്സതി. അയഞ്ഹി ന അത്തനോ ഥാമേന ഗണ്ഹി, സത്ഥു ഥാമേന ഗണ്ഹീതി ഗഹണസ്മിംയേവ നിട്ഠം അഗമാസി. യാവതാദോഹിപീതി ഏത്ഥ ദോകാരഹികാരപികാരാ നിപാതാ, യാവതുപരിമന്തി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘വാചായ ആലപനം ഓവട്ടികായ ഗഹണഞ്ച അതിക്കമിത്വാ യാവ കേസഗ്ഗഹണമ്പി തത്ഥ ഗമനത്ഥം പയോഗോ കത്തബ്ബോ’’തി.

൨൮൫. ധമ്മിയാ കഥായാതി ഇധ സതിപടിലാഭത്ഥായ പുബ്ബേനിവാസപടിസംയുത്താ ധമ്മീ കഥാ വേദിതബ്ബാ. തസ്സ ഹി ഭഗവാ, – ‘‘ജോതിപാല, ത്വം ന ലാമകട്ഠാനം ഓതിണ്ണസത്തോ, മഹാബോധിപല്ലങ്കേ പന സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പത്ഥേത്വാ ഓതിണ്ണോസി, താദിസസ്സ നാമ പമാദവിഹാരോ ന യുത്തോ’’തിആദിനാ നയേന സതിപടിലാഭായ ധമ്മം കഥേസി. പരസമുദ്ദവാസീഥേരാ പന വദന്തി – ‘‘ജോതിപാല, യഥാ അഹം ദസപാരമിയോ പൂരേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പടിവിജ്ഝിത്വാ വീസതിസഹസ്സഭിക്ഖുപരിവാരോ ലോകേ വിചരാമി, ഏവമേവം ത്വമ്പി ദസപാരമിയോ പൂരേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പടിവിജ്ഝിത്വാ സമണഗണപരിവാരോ ലോകേ വിചരിസ്സസി. ഏവരൂപേന നാമ തയാ പമാദം ആപജ്ജിതും ന യുത്ത’’ന്തി യഥാസ്സ പബ്ബജ്ജായ ചിത്തം നമതി, ഏവം കാമേസു ആദീനവം നേക്ഖമ്മേ ച ആനിസംസം കഥേസീതി.

൨൮൬. അലത്ഥ ഖോ, ആനന്ദ,…പേ… പബ്ബജ്ജം അലത്ഥ ഉപസമ്പദന്തി പബ്ബജിത്വാ കിമകാസി? യം ബോധിസത്തേഹി കത്തബ്ബം. ബോധിസത്താ ഹി ബുദ്ധാനം സമ്മുഖേ പബ്ബജന്തി. പബ്ബജിത്വാ ച പന ഇത്തരസത്താ വിയ പതിതസിങ്ഗാ ന ഹോന്തി, ചതുപാരിസുദ്ധിസീലേ പന സുപതിട്ഠായ തേപിടകം ബുദ്ധവചനം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ തേരസ ധുതങ്ഗാനി സമാദായ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ ഗതപച്ചാഗതവത്തം പൂരയമാനാ സമണധമ്മം കരോന്താ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ യാവ അനുലോമഞാണം ആഹച്ച തിട്ഠന്തി, മഗ്ഗഫലത്ഥം വായാമം ന കരോന്തി. ജോതിപാലോപി തഥേവ അകാസി.

൨൮൭. അഡ്ഢമാസുപസമ്പന്നേതി കുലദാരകഞ്ഹി പബ്ബാജേത്വാ അഡ്ഢമാസമ്പി അവസിത്വാ ഗതേ മാതാപിതൂനം സോകോ ന വൂപസമ്മതി, സോപി പത്തചീവരഗ്ഗഹണം ന ജാനാതി, ദഹരഭിക്ഖുസാമണേരേഹി സദ്ധിം വിസ്സാസോ ന ഉപ്പജ്ജതി, ഥേരേഹി സദ്ധിം സിനേഹോ ന പതിട്ഠാതി, ഗതഗതട്ഠാനേ അനഭിരതി ഉപ്പജ്ജതി. ഏത്തകം പന കാലം നിവാസേ സതി മാതാപിതരോ പസ്സിതും ലഭന്തി. തേന തേസം സോകോ തനുഭാവം ഗച്ഛതി, പത്തചീവരഗ്ഗഹണം ജാനാതി, സാമണേരദഹരഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വിസ്സാസോ ജായതി, ഥേരേഹി സദ്ധിം സിനേഹോ പതിട്ഠാതി, ഗതഗതട്ഠാനേ അഭിരമതി, ന ഉക്കണ്ഠതി. തസ്മാ ഏത്തകം വസിതും വട്ടതീതി അഡ്ഢമാസം വസിത്വാ പക്കാമി.

പണ്ഡുപുടകസ്സ സാലിനോതി പുടകേ കത്വാ സുക്ഖാപിതസ്സ രത്തസാലിനോ. തസ്സ കിര സാലിനോ വപ്പകാലതോ പട്ഠായ അയം പരിഹാരോ – കേദാരാ സുപരികമ്മകതാ ഹോന്തി, തത്ഥ ബീജാനി പതിട്ഠാപേത്വാ ഗന്ധോദകേന സിഞ്ചിംസു, വപ്പകാലേ വിതാനം വിയ ഉപരി വത്ഥകിലഞ്ജം ബന്ധിത്വാ പരിപക്കകാലേ വീഹിസീസാനി ഛിന്ദിത്വാ മുട്ഠിമത്തേ പുടകേ കത്വാ യോത്തബദ്ധേ വേഹാസംയേവ സുക്ഖാപേത്വാ ഗന്ധചുണ്ണാനി അത്ഥരിത്വാ കോട്ഠകേസു പൂരേത്വാ തതിയേ വസ്സേ വിവരിംസു. ഏവം തിവസ്സം പരിവുത്ഥസ്സ സുഗന്ധരത്തസാലിനോ അപഗതകാളകേ സുപരിസുദ്ധേ തണ്ഡുലേ ഗഹേത്വാ ഖജ്ജകവികതിമ്പി ഭത്തമ്പി പടിയാദിയിംസു. തം സന്ധായ വുത്തം പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം…പേ… കാലം ആരോചാപേസീതി.

൨൮൮. അധിവുട്ഠോ മേതി കിം സന്ധായ വദതി? വേഗളിങ്ഗതോ നിക്ഖമനകാലേ ഘടികാരോ അത്തനോ സന്തികേ വസ്സാവാസം വസനത്ഥായ പടിഞ്ഞം അഗ്ഗഹേസി, തം സന്ധായ വദതി. അഹുദേവ അഞ്ഞഥത്തം അഹു ദോമനസ്സന്തി തേമാസം ദാനം ദാതും, ധമ്മഞ്ച സോതും, ഇമിനാ ച നിയാമേന വീസതി ഭിക്ഖുസഹസ്സാനി പടിജഗ്ഗിതും നാലത്ഥന്തി അലാഭം ആരബ്ഭ ചിത്തഞ്ഞഥത്തം ചിത്തദോമനസ്സം അഹോസി, ന തഥാഗതം ആരബ്ഭ. കസ്മാ? സോതാപന്നത്താ. സോ കിര പുബ്ബേ ബ്രാഹ്മണഭത്തോ അഹോസി. അഥേകസ്മിം സമയേ പച്ചന്തേ കുപിതേ വൂപസമനത്ഥം ഗച്ഛന്തോ ഉരച്ഛദം നാമ ധീതരമാഹ – ‘‘അമ്മ അമ്ഹാകം ദേവേ മാ പമജ്ജീ’’തി. ബ്രാഹ്മണാ തം രാജധീതരം ദിസ്വാ വിസഞ്ഞിനോ അഹേസും. കേ ഇമേ ചാതി വുത്തേ തുമ്ഹാകം ഭൂമിദേവാതി. ഭൂമിദേവാ നാമ ഏവരൂപാ ഹോന്തീതി നിട്ഠുഭിത്വാ പാസാദം അഭിരുഹി. സാ ഏകദിവസം വീഥിം ഓലോകേന്തീ ഠിതാ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ അഗ്ഗസാവകം ദിസ്വാ പക്കോസാപേത്വാ പിണ്ഡപാതം ദത്വാ അനുമോദനം സുണമാനായേവ സോതാപന്നാ ഹുത്വാ ‘‘അഞ്ഞേപി ഭിക്ഖൂ അത്ഥീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘സത്ഥാ വീസതിയാ ഭിക്ഖുസഹസ്സേഹി സദ്ധിം ഇസിപതനേ വസതീ’’തി ച സുത്വാ നിമന്തേത്വാ ദാനം അദാസി.

രാജാ പച്ചന്തം വൂപസമേത്വാ ആഗതോ. അഥ നം പഠമതരമേവ ബ്രാഹ്മണാ ആഗന്ത്വാ ധീതു അവണ്ണം വത്വാ പരിഭിന്ദിംസു. രാജാ പന ധീതു ജാതകാലേയേവ വരം അദാസി. തസ്സാ ‘‘സത്ത ദിവസാനി രജ്ജം ദാതബ്ബ’’ന്തി വരം ഗണ്ഹിംസു. അഥസ്സാ രാജാ സത്ത ദിവസാനി രജ്ജം നിയ്യാതേസി. സാ സത്ഥാരം ഭോജയമാനാ രാജാനം പക്കോസാപേത്വാ ബഹിസാണിയം നിസീദാപേസി. രാജാ സത്ഥു അനുമോദനം സുത്വാവ സോതാപന്നോ ജാതോ. സോതാപന്നസ്സ ച നാമ തഥാഗതം ആരബ്ഭ ആഘാതോ നത്ഥി. തേന വുത്തം – ‘‘ന തഥാഗതം ആരബ്ഭാ’’തി.

യം ഇച്ഛതി തം ഹരതൂതി സോ കിര ഭാജനാനി പചിത്വാ കയവിക്കയം ന കരോതി, ഏവം പന വത്വാ ദാരുത്ഥായ വാ മത്തികത്ഥായ വാ പലാലത്ഥായ വാ അരഞ്ഞം ഗച്ഛതി. മഹാജനാ ‘‘ഘടികാരേന ഭാജനാനി പക്കാനീ’’തി സുത്വാ പരിസുദ്ധതണ്ഡുലലോണദധിതേലഫാണിതാദീനി ഗഹേത്വാ ആഗച്ഛന്തി. സചേ ഭാജനം മഹഗ്ഘം ഹോതി, മൂലം അപ്പം, യം വാ തം വാ ദത്വാ ഗണ്ഹാമാതി തം ന ഗണ്ഹന്തി. ധമ്മികോ വാണിജോ മാതാപിതരോ പടിജഗ്ഗതി, സമ്മാസമ്ബുദ്ധം ഉപട്ഠഹതി, ബഹു നോ അകുസലം ഭവിസ്സതീതി പുന ഗന്ത്വാ മൂലം ആഹരന്തി. സചേ പന ഭാജനം അപ്പഗ്ഘം ഹോതി, ആഭതം മൂലം ബഹു, ധമ്മികോ വാണിജോ, അമ്ഹാകം പുഞ്ഞം ഭവിസ്സതീതി യഥാഭതം ഘരസാമികാ വിയ സാധുകം പടിസാമേത്വാ ഗച്ഛന്തി. ഏവംഗുണോ പന കസ്മാ ന പബ്ബജതീതി. രഞ്ഞോ വചനപഥം പച്ഛിന്ദന്തോ അന്ധേ ജിണ്ണേ മാതാപിതരോ പോസേതീതി ആഹ.

൨൮൯. കോ നു ഖോതി കുഹിം നു ഖോ. കുമ്ഭിയാതി ഉക്ഖലിതോ. പരിയോഗാതി സൂപഭാജനതോ. പരിഭുഞ്ജാതി ഭുഞ്ജ. കസ്മാ പനേതേ ഏവം വദന്തി? ഘടികാരോ കിര ഭത്തം പചിത്വാ സൂപം സമ്പാദേത്വാ മാതാപിതരോ ഭോജേത്വാ സയമ്പി ഭുഞ്ജിത്വാ ഭഗവതോ വഡ്ഢമാനകം ഭത്തസൂപം പട്ഠപേത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേത്വാ ആധാരകം ഉപട്ഠപേത്വാ ഉദകം പച്ചുപട്ഠപേത്വാ മാതാപിതൂനം സഞ്ഞം ദത്വാ അരഞ്ഞം ഗച്ഛതി. തസ്മാ ഏവം വദന്തി. അഭിവിസ്സത്ഥോതി അതിവിസ്സത്ഥോ. പീതിസുഖം ന വിജഹതീതി ന നിരന്തരം വിജഹതി, അഥ ഖോ രത്തിഭാഗേ വാ ദിവസഭാഗേ വാ ഗാമേ വാ അരഞ്ഞേ വാ യസ്മിം യസ്മിം ഖണേ – ‘‘സദേവകേ നാമ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ മയ്ഹം ഗേഹം പവിസിത്വാ സഹത്ഥേന ആമിസം ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജതി, ലാഭാ വത മേ’’തി അനുസ്സരതി, തസ്മിം തസ്മിം ഖണേ പഞ്ചവണ്ണാ പീതി ഉപ്പജ്ജതി. തം സന്ധായ ഏവം വുത്തം.

൨൯൦. കളോപിയാതി പച്ഛിതോ. കിം പന ഭഗവാ ഏവമകാസീതി. പച്ചയോ ധമ്മികോ, ഭിക്ഖൂനം പത്തേ ഭത്തസദിസോ, തസ്മാ ഏവമകാസി. സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിപി ച സാവകാനംയേവ ഹോതി, ബുദ്ധാനം സിക്ഖാപദവേലാ നാമ നത്ഥി. യഥാ ഹി രഞ്ഞോ ഉയ്യാനേ പുപ്ഫഫലാനി ഹോന്തി, അഞ്ഞേസം താനി ഗണ്ഹന്താനം നിഗ്ഗഹം കരോന്തി, രാജാ യഥാരുചിയാ പരിഭുഞ്ജതി, ഏവംസമ്പദമേതം. പരസമുദ്ദവാസീഥേരാ പന ‘‘ദേവതാ കിര പടിഗ്ഗഹേത്വാ അദംസൂ’’തി വദന്തി.

൨൯൧. ഹരഥ, ഭന്തേ, ഹരഥ ഭദ്രമുഖാതി അമ്ഹാകം പുത്തോ ‘‘കുഹിം ഗതോസീ’’തി വുത്തേ – ‘‘ദസബലസ്സ സന്തിക’’ന്തി വദതി, കുഹിം നു ഖോ ഗച്ഛതി, സത്ഥു വസനട്ഠാനസ്സ ഓവസ്സകഭാവമ്പി ന ജാനാതീതി പുത്തേ അപരാധസഞ്ഞിനോ ഗഹണേ തുട്ഠചിത്താ ഏവമാഹംസു.

തേമാസം ആകാസച്ഛദനം അട്ഠാസീതി ഭഗവാ കിര ചതുന്നം വസ്സികാനം മാസാനം ഏകം മാസം അതിക്കമിത്വാ തിണം ആഹരാപേസി, തസ്മാ ഏവമാഹ. അയം പനേത്ഥ പദത്ഥോ – ആകാസം ഛദനമസ്സാതി ആകാസച്ഛദനം. ന ദേവോതിവസ്സീതി കേവലം നാതിവസ്സി, യഥാ പനേത്ഥ പകതിയാ ച നിബ്ബകോസസ്സ ഉദകപാതട്ഠാനബ്ഭന്തരേ ഏകമ്പി ഉദകബിന്ദു നാതിവസ്സി, ഏവം ഘനഛദനഗേഹബ്ഭന്തരേ വിയ ന വാതാതപാപി ആബാധം അകംസു, പകതിയാ ഉതുഫരണമേവ അഹോസി. അപരഭാഗേ തസ്മിം നിഗമേ ഛഡ്ഡിതേപി തം ഠാനം അനോവസ്സകമേവ അഹോസി. മനുസ്സാ കമ്മം കരോന്താ ദേവേ വസ്സന്തേ തത്ഥ സാടകേ ഠപേത്വാ കമ്മം കരോന്തി. യാവ കപ്പുട്ഠാനാ തം ഠാനം താദിസമേവ ഭവിസ്സതി. തഞ്ച ഖോ പന ന തഥാഗതസ്സ ഇദ്ധാനുഭാവേന, തേസംയേവ പന ഗുണസമ്പത്തിയാ. തേസഞ്ഹി – ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ കത്ഥ ന ലഭേയ്യ, അമ്ഹാകം നാമ ദ്വിന്നം അന്ധകാനം നിവേസനം ഉത്തിണം കാരേസീ’’തി ന തപ്പച്ചയാ ദോമനസ്സം ഉദപാദി – ‘‘സദേവകേ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ അമ്ഹാകം നിവേസനാ തിണം ആഹരാപേത്വാ ഗന്ധകുടിം ഛാദാപേസീ’’തി പന തേസം അനപ്പകം ബലവസോമനസ്സം ഉദപാദി. ഇതി തേസംയേവ ഗുണസമ്പത്തിയാ ഇദം പാടിഹാരിയം ജാതന്തി വേദിതബ്ബം.

൨൯൨. തണ്ഡുലവാഹസതാനീതി ഏത്ഥ ദ്വേ സകടാനി ഏകോ വാഹോതി വേദിതബ്ബോ. തദുപിയഞ്ച സൂപേയ്യന്തി സൂപത്ഥായ തദനുരൂപം തേലഫാണിതാദിം. വീസതിഭിക്ഖുസഹസ്സസ്സ തേമാസത്ഥായ ഭത്തം ഭവിസ്സതീതി കിര സഞ്ഞായ രാജാ ഏത്തകം പേസേസി. അലം മേ രഞ്ഞോവ ഹോതൂതി കസ്മാ പടിക്ഖിപി? അധിഗതഅപ്പിച്ഛതായ. ഏവം കിരസ്സ അഹോസി – ‘‘നാഹം രഞ്ഞാ ദിട്ഠപുബ്ബോ, കഥം നു ഖോ പേസേസീ’’തി. തതോ ചിന്തേസി – ‘‘സത്ഥാ ബാരാണസിം ഗതോ, അദ്ധാ സോ രഞ്ഞോ വസ്സാവാസം യാചിയമാനോ മയ്ഹം പടിഞ്ഞാതഭാവം ആരോചേത്വാ മമ ഗുണകഥം കഥേസി, ഗുണകഥായ ലദ്ധലാഭോ പന നടേന നച്ചിത്വാ ലദ്ധം വിയ ഗായകേന ഗായിത്വാ ലദ്ധം വിയ ച ഹോതി. കിം മയ്ഹം ഇമിനാ, കമ്മം കത്വാ ഉപ്പന്നേന മാതാപിതൂനമ്പി സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സപി ഉപട്ഠാനം സക്കാ കാതു’’ന്തി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ഘടികാരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.