൯. ചൂളസകുലുദായിസുത്തവണ്ണനാ

൨൭൦. ഏവം മേ സുതന്തി ചൂളസകുലുദായിസുത്തം. തത്ഥ യദാ പന, ഭന്തേ, ഭഗവാതി ഇദം പരിബ്ബാജകോ ധമ്മകഥം സോതുകാമോ ഭഗവതോ ധമ്മദേസനായ സാലയഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ.

൨൭൧. തംയേവേത്ഥ പടിഭാതൂതി സചേ ധമ്മം സോതുകാമോ, തുയ്ഹേവേത്ഥ ഏകോ പഞ്ഹോ ഏകം കാരണം ഉപട്ഠാതു. യഥാ മം പടിഭാസേയ്യാതി യേന കാരണേന മമ ധമ്മദേസനാ ഉപട്ഠഹേയ്യ, ഏതേന ഹി കാരണേന കഥായ സമുട്ഠിതായ സുഖം ധമ്മം ദേസേതുന്തി ദീപേതി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേതി സോ കിര തം ദിസ്വാ – ‘‘സചേ ഭഗവാ ഇധ അഭവിസ്സാ, അയമേതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോതി ദീപസഹസ്സം വിയ ഉജ്ജലാപേത്വാ അജ്ജ മേ പാകടം അകരിസ്സാ’’തി ദസബലംയേവ അനുസ്സരി. തസ്മാ തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേതിആദിമാഹ. തത്ഥ അഹോ നൂനാതി അനുസ്സരണത്ഥേ നിപാതദ്വയം. തേന തസ്സ ഭഗവന്തം അനുസ്സരന്തസ്സ ഏതദഹോസി ‘‘അഹോ നൂന ഭഗവാ അഹോ നൂന സുഗതോ’’തി. യോ ഇമേസന്തി യോ ഇമേസം ധമ്മാനം. സുകുസലോതി സുട്ഠു കുസലോ നിപുണോ ഛേകോ. സോ ഭഗവാ അഹോ നൂന കഥേയ്യ, സോ സുഗതോ അഹോ നൂന കഥേയ്യ, തസ്സ ഹി ഭഗവതോ പുബ്ബേനിവാസഞാണസ്സ അനേകാനി കപ്പകോടിസഹസ്സാനി ഏകങ്ഗണാനി പാകടാനീതി, അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ.

തസ്സ വാഹം പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭാതി യോ ഹി ലാഭീ ഹോതി, സോ ‘‘പുബ്ബേ ത്വം ഖത്തിയോ അഹോസി, ബ്രാഹ്മണോ അഹോസീ’’തി വുത്തേ ജാനന്തോ സക്കച്ചം സുസ്സൂസതി. അലാഭീ പന – ‘‘ഏവം ഭവിസ്സതി ഏവം ഭവിസ്സതീ’’തി സീസകമ്പമേത്തമേവ ദസ്സേതി. തസ്മാ ഏവമാഹ – ‘‘തസ്സ വാഹം പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേയ്യ’’ന്തി.

സോ വാ മം അപരന്തന്തി ദിബ്ബചക്ഖുലാഭിനോ ഹി അനാഗതംസഞാണം ഇജ്ഝതി, തസ്മാ ഏവമാഹ. ഇതരം പുബ്ബേ വുത്തനയമേവ.

ധമ്മം തേ ദേസേസ്സാമീതി അയം കിര അതീതേ ദേസിയമാനേപി ന ബുജ്ഝിസ്സതി, അനാഗതേ ദേസിയമാനേപി ന ബുജ്ഝിസ്സതി. അഥസ്സ ഭഗവാ സണ്ഹസുഖുമം പച്ചയാകാരം ദേസേതുകാമോ ഏവമാഹ. കിം പന തം ബുജ്ഝിസ്സതീതി? ഏതം പഗേവ ന ബുജ്ഝിസ്സതി, അനാഗതേ പനസ്സ വാസനായ പച്ചയോ ഭവിസ്സതീതി ദിസ്വാ ഭഗവാ ഏവമാഹ.

പംസുപിസാചകന്തി അസുചിട്ഠാനേ നിബ്ബത്തപിസാചം. സോ ഹി ഏകം മൂലം ഗഹേത്വാ അദിസ്സമാനകായോ ഹോതി. തത്രിദം വത്ഥു – ഏകാ കിര യക്ഖിനീ ദ്വേ ദാരകേ ഥൂപാരാമദ്വാരേ നിസീദാപേത്വാ ആഹാരപരിയേസനത്ഥം നഗരം ഗതാ. ദാരകാ ഏകം പിണ്ഡപാതികത്ഥേരം ദിസ്വാ ആഹംസു, – ‘‘ഭന്തേ, അമ്ഹാകം മാതാ അന്തോ നഗരം പവിട്ഠാ, തസ്സാ വദേയ്യാഥ ‘യം വാ തം വാ ലദ്ധകം, ഗഹേത്വാ സീഘം ഗച്ഛ, ദാരകാ തേ ജിഘച്ഛിതം സന്ധാരേതും ന സക്കോന്തീ’’’തി. തമഹം കഥം പസ്സിസ്സാമീതി? ഇദം, ഭന്തേ, ഗണ്ഹഥാതി ഏകം മൂലഖണ്ഡം അദംസു. ഥേരസ്സ അനേകാനി യക്ഖസഹസ്സാനി പഞ്ഞായിംസു, സോ ദാരകേഹി ദിന്നസഞ്ഞാണേന തം യക്ഖിനിം അദ്ദസ വിരൂപം ബീഭച്ഛം കേവലം വീഥിയം ഗബ്ഭമലം പച്ചാസീസമാനം. ദിസ്വാ തമത്ഥം കഥേസി. കഥം മം ത്വം പസ്സസീതി വുത്തേ മൂലഖണ്ഡം ദസ്സേസി, സാ അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗണ്ഹി. ഏവം പംസുപിസാചകാ ഏകം മൂലം ഗഹേത്വാ അദിസ്സമാനകായാ ഹോന്തി. തം സന്ധായേസ ‘‘പംസുപിസാചകമ്പി ന പസ്സാമീ’’തി ആഹ. ന പക്ഖായതീതി ന ദിസ്സതി ന ഉപട്ഠാതി.

൨൭൨. ദീഘാപി ഖോ തേ ഏസാതി ഉദായി ഏസാ തവ വാചാ ദീഘാപി ഭവേയ്യ, ഏവം വദന്തസ്സ വസ്സസതമ്പി വസ്സസഹസ്സമ്പി പവത്തേയ്യ, ന ച അത്ഥം ദീപേയ്യാതി അധിപ്പായോ. അപ്പാടിഹീരകതന്തി അനിയ്യാനികം അമൂലകം നിരത്ഥകം സമ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ.

ഇദാനി തം വണ്ണം ദസ്സേന്തോ സേയ്യഥാപി, ഭന്തേതിആദിമാഹ. തത്ഥ പണ്ഡുകമ്ബലേ നിക്ഖിത്തോതി വിസഭാഗവണ്ണേ രത്തകമ്ബലേ ഠപിതോ. ഏവംവണ്ണോ അത്താ ഹോതീതി ഇദം സോ സുഭകിണ്ഹദേവലോകേ നിബ്ബത്തക്ഖന്ധേ സന്ധായ – ‘‘അമ്ഹാകം മതകാലേ അത്താ സുഭകിണ്ഹദേവലോകേ ഖന്ധാ വിയ ജോതേതീ’’തി വദതി.

൨൭൩. അയം ഇമേസം ഉഭിന്നന്തി സോ കിര യസ്മാ മണിസ്സ ബഹി ആഭാ ന നിച്ഛരതി, ഖജ്ജോപനകസ്സ അങ്ഗുലദ്വങ്ഗുലചതുരങ്ഗുലമത്തം നിച്ഛരതി, മഹാഖജ്ജോപനകസ്സ പന ഖളമണ്ഡലമത്തമ്പി നിച്ഛരതിയേവ, തസ്മാ ഏവമാഹ.

വിദ്ധേതി ഉബ്ബിദ്ധേ, മേഘവിഗമേന ദൂരീഭൂതേതി അത്ഥോ. വിഗതവലാഹകേതി അപഗതമേഘേ. ദേവേതി ആകാസേ. ഓസധിതാരകാതി സുക്കതാരകാ. സാ ഹി യസ്മാ തസ്സാ ഉദയതോ പട്ഠായ തേന സഞ്ഞാണേന ഓസധാനി ഗണ്ഹന്തിപി പിവന്തിപി, തസ്മാ ‘‘ഓസധിതാരകാ’’തി വുച്ചതി. അഭിദോ അഡ്ഢരത്തസമയന്തി അഭിന്നേ അഡ്ഢരത്തസമയേ. ഇമിനാ ഗഗനമജ്ഝേ ഠിതചന്ദം ദസ്സേതി. അഭിദോ മജ്ഝന്ഹികേപി ഏസേവ നയോ.

അതോ ഖോതി യേ അനുഭോന്തി, തേഹി ബഹുതരാ, ബഹൂ ചേവ ബഹുതരാ ചാതി അത്ഥോ. ആഭാ നാനുഭോന്തീതി ഓഭാസം ന വളഞ്ജന്തി, അത്തനോ സരീരോഭാസേനേവ ആലോകം ഫരിത്വാ വിഹരന്തി.

൨൭൪. ഇദാനി യസ്മാ സോ ‘‘ഏകന്തസുഖം ലോകം പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി നിസിന്നോ, പുച്ഛാമൂള്ഹോ പന ജാതോ, തസ്മാ നം ഭഗവാ തം പുച്ഛം സരാപേന്തോ കിം പന, ഉദായി, അത്ഥി ഏകന്തസുഖോ ലോകോതിആദിമാഹ. തത്ഥ ആകാരവതീതി കാരണവതീ. അഞ്ഞതരം വാ പന തപോഗുണന്തി അചേലകപാളിം സന്ധായാഹ, സുരാപാനവിരതീതി അത്ഥോ.

൨൭൫. കതമാ പന സാ, ഭന്തേ, ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സാതി കസ്മാ പുച്ഛതി? ഏവം കിരസ്സ അഹോസി – ‘‘മയം സത്താനം ഏകന്തസുഖം വദാമ, പടിപദം പന കാലേന സുഖം കാലേന ദുക്ഖം വദാമ. ഏകന്തസുഖസ്സ ഖോ പന അത്തനോ പടിപദായപി ഏകന്തസുഖായ ഭവിതബ്ബം. അമ്ഹാകം കഥാ അനിയ്യാനികാ, സത്ഥു കഥാവ നിയ്യാനികാ’’തി. ഇദാനി സത്ഥാരംയേവ പുച്ഛിത്വാ ജാനിസ്സാമീതി തസ്മാ പുച്ഛതി.

ഏത്ഥ മയം അനസ്സാമാതി ഏതസ്മിം കാരണേ മയം അനസ്സാമ. കസ്മാ പന ഏവമാഹംസു? തേ കിര പുബ്ബേ പഞ്ചസു ധമ്മേസു പതിട്ഠായ കസിണപരികമ്മം കത്വാ തതിയജ്ഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ അപരിഹീനജ്ഝാനാ കാലം കത്വാ സുഭകിണ്ഹേസു നിബ്ബത്തന്തീതി ജാനന്തി, ഗച്ഛന്തേ ഗച്ഛന്തേ പന കാലേ കസിണപരികമ്മമ്പി ന ജാനിംസു, തതിയജ്ഝാനമ്പി നിബ്ബത്തേതും നാസക്ഖിംസു. പഞ്ച പുബ്ബഭാഗധമ്മേ പന ‘‘ആകാരവതീ പടിപദാ’’തി ഉഗ്ഗഹേത്വാ തതിയജ്ഝാനം ‘‘ഏകന്തസുഖോ ലോകോ’’തി ഉഗ്ഗണ്ഹിംസു. തസ്മാ ഏവമാഹംസു. ഉത്തരിതരന്തി ഇതോ പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി ഉത്തരിതരം പടിപദം വാ തതിയജ്ഝാനതോ ഉത്തരിതരം ഏകന്തസുഖം ലോകം വാ ന ജാനാമാതി വുത്തം ഹോതി. അപ്പസദ്ദേ കത്വാതി ഏകപ്പഹാരേനേവ മഹാസദ്ദം കാതും ആരദ്ധേ നിസ്സദ്ദേ കത്വാ.

൨൭൬. സച്ഛികിരിയാഹേതൂതി ഏത്ഥ ദ്വേ സച്ഛികിരിയാ പടിലാഭസച്ഛികിരിയാ ച പച്ചക്ഖസച്ഛികിരിയാ ച. തത്ഥ തതിയജ്ഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ അപരിഹീനജ്ഝാനോ കാലം കത്വാ സുഭകിണ്ഹലോകേ തേസം ദേവാനം സമാനായുവണ്ണോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തതി, അയം പടിലാഭസച്ഛികിരിയാ നാമ. ചതുത്ഥജ്ഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ ഇദ്ധിവികുബ്ബനേന സുഭകിണ്ഹലോകം ഗന്ത്വാ തേഹി ദേവേഹി സദ്ധിം സന്തിട്ഠതി സല്ലപതി സാകച്ഛം ആപജ്ജതി, അയം പച്ചക്ഖസച്ഛികിരിയാ നാമ. താസം ദ്വിന്നമ്പി തതിയജ്ഝാനം ആകാരവതീ പടിപദാ നാമ. തഞ്ഹി അനുപ്പാദേത്വാ നേവ സക്കാ സുഭകിണ്ഹലോകേ നിബ്ബത്തിതും, ന ചതുത്ഥജ്ഝാനം ഉപ്പാദേതും. ഇതി ദുവിധമ്പേതം സച്ഛികിരിയം സന്ധായ – ‘‘ഏതസ്സ നൂന, ഭന്തേ, ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയാഹേതൂ’’തി ആഹ.

൨൭൭. ഉദഞ്ചനികോതി ഉദകവാരകോ. അന്തരായമകാസീതി യഥാ പബ്ബജ്ജം ന ലഭതി, ഏവം ഉപദ്ദുതമകാസി യഥാ തം ഉപനിസ്സയവിപന്നം. അയം കിര കസ്സപബുദ്ധകാലേ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മമകാസി. അഥസ്സ ഏകോ സഹായകോ ഭിക്ഖു സാസനേ അനഭിരതോ, ‘‘ആവുസോ, വിബ്ഭമിസ്സാമീ’’തി ആരോചേസി. സോ തസ്സ പത്തചീവരേ ലോഭം ഉപ്പാദേത്വാ ഗിഹിഭാവായ വണ്ണം അഭാസി. ഇതരോ തസ്സ പത്തചീവരം ദത്വാ വിബ്ഭമി. തേനസ്സ കമ്മുനാ ഇദാനി ഭഗവതോ സമ്മുഖാ പബ്ബജ്ജായ അന്തരായോ ജാതോ. ഭഗവതാ പനസ്സ പുരിമസുത്തം അതിരേകഭാണവാരമത്തം, ഇദം ഭാണവാരമത്തന്തി ഏത്തകായ തന്തിയാ ധമ്മോ കഥിതോ, ഏകദേസനായപി മഗ്ഗഫലപടിവേധോ ന ജാതോ, അനാഗതേ പനസ്സ പച്ചയോ ഭവിസ്സതീതി ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേതി. അനാഗതേ പച്ചയഭാവഞ്ചസ്സ ദിസ്വാ ഭഗവാ ധരമാനോ ഏകം ഭിക്ഖുമ്പി മേത്താവിഹാരിമ്ഹി ഏതദഗ്ഗേ ന ഠപേസി. പസ്സതി ഹി ഭഗവാ – ‘‘അനാഗതേ അയം മമ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ മേത്താവിഹാരീനം അഗ്ഗോ ഭവിസ്സതീ’’തി.

സോ ഭഗവതി പരിനിബ്ബുതേ ധമ്മാസോകരാജകാലേ പാടലിപുത്തേ നിബ്ബത്തിത്വാ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തപ്പത്തോ അസ്സഗുത്തത്ഥേരോ നാമ ഹുത്വാ മേത്താവിഹാരീനം അഗ്ഗോ അഹോസി. ഥേരസ്സ മേത്താനുഭാവേന തിരച്ഛാനഗതാപി മേത്തചിത്തം പടിലഭിംസു, ഥേരോ സകലജമ്ബുദീപേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഓവാദാചരിയോ ഹുത്വാ വത്തനിസേനാസനേ ആവസി, തിംസയോജനമത്താ അടവീ ഏകം പധാനഘരം അഹോസി. ഥേരോ ആകാസേ ചമ്മഖണ്ഡം പത്ഥരിത്വാ തത്ഥ നിസിന്നോ കമ്മട്ഠാനം കഥേസി. ഗച്ഛന്തേ ഗച്ഛന്തേ കാലേ ഭിക്ഖാചാരമ്പി അഗന്ത്വാ വിഹാരേ നിസിന്നോ കമ്മട്ഠാനം കഥേസി, മനുസ്സാ വിഹാരമേവ ഗന്ത്വാ ദാനമദംസു. ധമ്മാസോകരാജാ ഥേരസ്സ ഗുണം സുത്വാ ദട്ഠുകാമോ തിക്ഖത്തും പഹിണി. ഥേരോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഓവാദം ദമ്മീതി ഏകവാരമ്പി ന ഗതോതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ചൂളസകുലുദായിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.