൧. തേവിജ്ജവച്ഛസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൫. ഏവം മേ സുതന്തി തേവിജ്ജവച്ഛസുത്തം. തത്ഥ ഏകപുണ്ഡരീകേതി പുണ്ഡരീകോ വുച്ചതി സേതമ്ബരുക്ഖോ, സോ തസ്മിം ആരാമേ ഏകോ പുണ്ഡരീകോ അത്ഥീതി ഏകപുണ്ഡരീകോ. ഏതദഹോസീതി തത്ഥ പവിസിതുകാമതായ അഹോസി. ചിരസ്സം ഖോ, ഭന്തേതി പകതിയാ ആഗതപുബ്ബതം ഉപാദായ. ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മന്തി ഇധ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം ധമ്മോ നാമ, മഹാജനസ്സ ബ്യാകരണം അനുധമ്മോ നാമ. സേസം ജീവകസുത്തേ (മ. നി. ൨.൫൧ ആദയോ) വുത്തനയമേവ. ന മേ തേതി അനനുഞ്ഞായ ഠത്വാ അനുഞ്ഞമ്പി പടിക്ഖിപതി. ‘‘സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതീ’’തി ഹി ഇദം അനുജാനിതബ്ബം സിയാ, – ‘‘ചരതോ ച മേ…പേ… പച്ചുപട്ഠിത’’ന്തി ഇദം പന നാനുജാനിതബ്ബം. സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന ഹി ആവജ്ജിത്വാ പജാനാതി. തസ്മാ അനനുഞ്ഞായ ഠത്വാ അനുഞ്ഞമ്പി പടിക്ഖിപന്തോ ഏവമാഹ.

൧൮൬. ആസവാനം ഖയാതി ഏത്ഥ സകിം ഖീണാനം ആസവാനം പുന ഖേപേതബ്ബാഭാവാ യാവദേവാതി ന വുത്തം. പുബ്ബേനിവാസഞാണേന ചേത്ഥ ഭഗവാ അതീതജാനനഗുണം ദസ്സേതി, ദിബ്ബചക്ഖുഞാണേന പച്ചുപ്പന്നജാനനഗുണം, ആസവക്ഖയഞാണേന ലോകുത്തരഗുണന്തി. ഇതി ഇമാഹി തീഹി വിജ്ജാഹി സകലബുദ്ധഗുണേ സംഖിപിത്വാ കഥേസി.

ഗിഹിസംയോജനന്തി ഗിഹിബന്ധനം ഗിഹിപരിക്ഖാരേസു നികന്തിം. നത്ഥി ഖോ വച്ഛാതി ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ നാമ നത്ഥി. യേപി ഹി സന്തതിമഹാമത്തോ ഉഗ്ഗസേനോ സേട്ഠിപുത്തോ വീതസോകദാരകോതി ഗിഹിലിങ്ഗേ ഠിതാവ അരഹത്തം പത്താ, തേപി മഗ്ഗേന സബ്ബസങ്ഖാരേസു നികന്തിം സുക്ഖാപേത്വാ പത്താ. തം പത്വാ പന ന തേന ലിങ്ഗേന അട്ഠംസു, ഗിഹിലിങ്ഗം നാമേതം ഹീനം, ഉത്തമഗുണം ധാരേതും ന സക്കോതി. തസ്മാ തത്ഥ ഠിതോ അരഹത്തം പത്വാ തംദിവസമേവ പബ്ബജതി വാ പരിനിബ്ബാതി വാ. ഭൂമദേവതാ പന തിട്ഠന്തി. കസ്മാ? നിലീയനോകാസസ്സ അത്ഥിതായ. സേസകാമഭവേ മനുസ്സേസു സോതാപന്നാദയോ തയോ തിട്ഠന്തി, കാമാവചരദേവേസു സോതാപന്നാ സകദാഗാമിനോ ച, അനാഗാമിഖീണാസവാ പനേത്ഥ ന തിട്ഠന്തി. കസ്മാ? തഞ്ഹി ഠാനം ലളിതജനസ്സ ആവാസോ, നത്ഥി തത്ഥ തേസം പവിവേകാരഹം പടിച്ഛന്നട്ഠാനഞ്ച. ഇതി തത്ഥ ഖീണാസവോ പരിനിബ്ബാതി, അനാഗാമീ ചവിത്വാ സുദ്ധാവാസേ നിബ്ബത്തതി. കാമാവചരദേവതോ ഉപരി പന ചത്താരോപി അരിയാ തിട്ഠന്തി.

സോപാസി കമ്മവാദീതി സോപി കമ്മവാദീ അഹോസി, കിരിയമ്പി ന പടിബാഹിത്ഥ. തഞ്ഹി ഏകനവുതികപ്പമത്ഥകേ അത്താനംയേവ ഗഹേത്വാ കഥേതി. തദാ കിര മഹാസത്തോ പാസണ്ഡപരിഗ്ഗണ്ഹനത്ഥം പബ്ബജിതോ തസ്സപി പാസണ്ഡസ്സ നിപ്ഫലഭാവം ജാനിത്വാ വീരിയം ന ഹാപേസി, കിരിയവാദീ ഹുത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതി. തസ്മാ ഏവമാഹ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

തേവിജ്ജവച്ഛസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.