൭. ചാതുമസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൭. ഏവം മേ സുതന്തി ചാതുമസുത്തം. തത്ഥ ചാതുമായന്തി ഏവംനാമകേ ഗാമേ. പഞ്ചമത്താനി ഭിക്ഖുസതാനീതി അധുനാ പബ്ബജിതാനം ഭിക്ഖൂനം പഞ്ച സതാനി. ഥേരാ കിര ചിന്തേസും – ‘‘ഇമേ കുലപുത്താ ദസബലം അദിസ്വാവ പബ്ബജിതാ, ഏതേസം ഭഗവന്തം ദസ്സേസ്സാമ, ഭഗവതോ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ അത്തനോ അത്തനോ യഥാഉപനിസ്സയേന പതിട്ഠഹിസ്സന്തീ’’തി. തസ്മാ തേ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ ആഗതാ. പടിസമ്മോദമാനാതി ‘‘കച്ചാവുസോ, ഖമനീയ’’ന്തിആദിം പടിസന്ഥാരകഥം കുരുമാനാ. സേനാസനാനി പഞ്ഞാപയമാനാതി അത്തനോ അത്തനോ ആചരിയുപജ്ഝായാനം വസനട്ഠാനാനി പുച്ഛിത്വാ ദ്വാരവാതപാനാനി വിവരിത്വാ മഞ്ചപീഠകടസാരകാദീനി നീഹരിത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ യഥാട്ഠാനേ സണ്ഠാപയമാനാ. പത്തചീവരാനി പടിസാമയമാനാതി, ഭന്തേ, ഇദം മേ പത്തം ഠപേഥ, ഇദം ചീവരം, ഇദം ഥാലകം, ഇദം ഉദകതുമ്ബം, ഇമം കത്തരയട്ഠിന്തി ഏവം സമണപരിക്ഖാരേ സങ്ഗോപയമാനാ.

ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാതി ഉദ്ധം ഉഗ്ഗതത്താ ഉച്ചം, പത്ഥടത്താ മഹന്തം അവിനിബ്ഭോഗസദ്ദം കരോന്താ. കേവട്ടാ മഞ്ഞേ മച്ഛവിലോപേതി കേവട്ടാനം മച്ഛപച്ഛിഠപിതട്ഠാനേ മഹാജനോ സന്നിപതിത്വാ – ‘‘ഇധ അഞ്ഞം ഏകം മച്ഛം ദേഹി, ഏകം മച്ഛഫാലം ദേഹി, ഏതസ്സ തേ മഹാ ദിന്നോ, മയ്ഹം ഖുദ്ദകോ’’തി ഏവം ഉച്ചാസദ്ദം മഹാസദ്ദം കരോന്തി. തം സന്ധായേതം വുത്തം. മച്ഛഗഹണത്ഥം ജാലേ പക്ഖിത്തേപി തസ്മിം ഠാനേ കേവട്ടാ ചേവ അഞ്ഞേ ച ‘‘പവിട്ഠോ ന പവിട്ഠോ, ഗഹിതോ ന ഗഹിതോ’’തി മഹാസദ്ദം കരോന്തി. തമ്പി സന്ധായേതം വുത്തം. പണാമേമീതി നീഹരാമി. ന വോ മമ സന്തികേ വത്ഥബ്ബന്തി തുമ്ഹേ മാദിസസ്സ ബുദ്ധസ്സ വസനട്ഠാനം ആഗന്ത്വാ ഏവം മഹാസദ്ദം കരോഥ, അത്തനോ ധമ്മതായ വസന്താ കിം നാമ സാരുപ്പം കരിസ്സഥ, തുമ്ഹാദിസാനം മമ സന്തികേ വസനകിച്ചം നത്ഥീതി ദീപേതി. തേസു ഏകഭിക്ഖുപി ‘‘ഭഗവാ തുമ്ഹേ മഹാസദ്ദമത്തകേന അമ്ഹേ പണാമേഥാ’’തി വാ അഞ്ഞം വാ കിഞ്ചി വത്തും നാസക്ഖി, സബ്ബേ ഭഗവതോ വചനം സമ്പടിച്ഛന്താ ‘‘ഏവം, ഭന്തേ,’’തി വത്വാ നിക്ഖമിംസു. ഏവം പന തേസം അഹോസി ‘‘മയം സത്ഥാരം പസ്സിസ്സാമ, ധമ്മകഥം സോസ്സാമ, സത്ഥു സന്തികേ വസിസ്സാമാതി ആഗതാ. ഏവരൂപസ്സ പന ഗരുനോ സത്ഥു സന്തികം ആഗന്ത്വാ മഹാസദ്ദം കരിമ്ഹാ, അമ്ഹാകമേവ ദോസോയം, പണാമിതമ്ഹാ, ന നോ ലദ്ധം ഭഗവതോ സന്തികേ വത്ഥും, ന സുവണ്ണവണ്ണസരീരം ഓലോകേതും, ന മധുരസ്സരേന ധമ്മം സോതു’’ന്തി. തേ ബലവദോമനസ്സജാതാ ഹുത്വാ പക്കമിംസു.

൧൫൮. തേനുപസങ്കമിംസൂതി തേ കിര സക്യാ ആഗമനസമയേപി തേ ഭിക്ഖൂ തത്ഥേവ നിസിന്നാ പസ്സിംസു. അഥ നേസം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ ഏതേ ഭിക്ഖൂ പവിസിത്വാവ പടിനിവത്താ, ജാനിസ്സാമ തം കാരണ’’ന്തി ചിന്തേത്വാ യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമിംസു. ഹന്ദാതി വവസ്സഗ്ഗത്ഥേ നിപാതോ. കഹം പന തുമ്ഹേതി തുമ്ഹേ ഇദാനേവ ആഗന്ത്വാ കഹം ഗച്ഛഥ, കിം തുമ്ഹാകം കോചി ഉപദ്ദവോ, ഉദാഹു ദസബലസ്സാതി? തേസം പന ഭിക്ഖൂനം, – ‘‘ആവുസോ, മയം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ആഗതാ, ദിട്ഠോ നോ ഭഗവാ, ഇദാനി അത്തനോ വസനട്ഠാനം ഗച്ഛാമാ’’തി കിഞ്ചാപി ഏവം വചനപരിഹാരോ അത്ഥി, ഏവരൂപം പന ലേസകപ്പം അകത്വാ യഥാഭൂതമേവ ആരോചേത്വാ ഭഗവതാ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ പണാമിതോതി ആഹംസു. തേ പന രാജാനോ സാസനേ ധുരവഹാ, തസ്മാ ചിന്തേസും – ‘‘ദ്വീഹി അഗ്ഗസാവകേഹി സദ്ധിം പഞ്ചസു ഭിക്ഖുസതേസു ഗച്ഛന്തേസു ഭഗവതോ പാദമൂലം വിഗച്ഛിസ്സതി, ഇമേസം നിവത്തനാകാരം കരിസ്സാമാ’’തി. ഏവം ചിന്തേത്വാ തേന ഹായസ്മന്തോതിആദിമാഹംസു. തേസുപി ഭിക്ഖൂസു ‘‘മയം മഹാസദ്ദമത്തകേന പണാമിതാ, ന മയം ജീവിതും അസക്കോന്താ പബ്ബജിതാ’’തി ഏകഭിക്ഖുപി പടിപ്ഫരിതോ നാമ നാഹോസി, സബ്ബേ പന സമകംയേവ, ‘‘ഏവമാവുസോ,’’തി സമ്പടിച്ഛിംസു.

൧൫൯. അഭിനന്ദതൂതി ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ആഗമനം ഇച്ഛന്തോ അഭിനന്ദതു. അഭിവദതൂതി ഏതു ഭിക്ഖുസങ്ഘോതി ഏവം ചിത്തം ഉപ്പാദേന്തോ അഭിവദതു. അനുഗ്ഗഹിതോതി ആമിസാനുഗ്ഗഹേന ച ധമ്മാനുഗ്ഗഹേന ച അനുഗ്ഗഹിതോ. അഞ്ഞഥത്തന്തി ദസബലസ്സ ദസ്സനം ന ലഭാമാതി പസാദഞ്ഞഥത്തം ഭവേയ്യ. വിപരിണാമോതി പസാദഞ്ഞഥത്തേന വിബ്ഭമന്താനം വിപരിണാമഞ്ഞഥത്തം ഭവേയ്യ. ബീജാനം തരുണാനന്തി തരുണസസ്സാനം. സിയാ അഞ്ഞഥത്തന്തി ഉദകവാരകാലേ ഉദകം അലഭന്താനം മിലാതഭാവേന അഞ്ഞഥത്തം ഭവേയ്യ, സുസ്സിത്വാ മിലാതഭാവം ആപജ്ജനേന വിപരിണാമോ ഭവേയ്യ. വച്ഛകസ്സ പന ഖീരപിപാസായ സുസ്സനം അഞ്ഞഥത്തം നാമ, സുസ്സിത്വാ കാലകിരിയാ വിപരിണാമോ നാമ.

൧൬൦. പസാദിതോ ഭഗവാതി ഥേരോ കിര തത്ഥ നിസിന്നോവ ദിബ്ബചക്ഖുനാ ബ്രഹ്മാനം ആഗതം അദ്ദസ, ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ ച ആയാചനസദ്ദം സുണി, ചേതോപരിയഞാണേന ഭഗവതോ പസന്നഭാവം അഞ്ഞാസി. തസ്മാ – ‘‘കഞ്ചി ഭിക്ഖും പേസേത്വാ പക്കോസിയമാനാനം ഗമനം നാമ ന ഫാസുകം, യാവ സത്ഥാ ന പേസേതി, താവദേവ ഗമിസ്സാമാ’’തി മഞ്ഞമാനോ ഏവമാഹ. അപ്പോസ്സുക്കോതി അഞ്ഞേസു കിച്ചേസു അനുസ്സുക്കോ ഹുത്വാ. ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരന്തി ഫലസമാപത്തിവിഹാരം അനുയുത്തോ മഞ്ഞേ ഭഗവാ വിഹരിതുകാമോ, സോ ഇദാനി യഥാരുചിയാ വിഹരിസ്സതീതി ഏവം മേ അഹോസീതി വദതി. മയമ്പി ദാനീതി മയം പരം ഓവദമാനാ വിഹാരതോ നിക്കഡ്ഢിതാ, കിം അമ്ഹാകം പരോവാദേന. ഇദാനി മയമ്പി ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരേനേവ വിഹരിസ്സാമാതി ദീപേതി. ഥേരോ ഇമസ്മിം ഠാനേ വിരദ്ധോ അത്തനോ ഭാരഭാവം ന അഞ്ഞാസി. അയഞ്ഹി ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ദ്വിന്നമ്പി മഹാഥേരാനം ഭാരോ, തേന നം പടിസേധേന്തോ ഭഗവാ ആഗമേഹീതിആദിമാഹ. മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരോ പന അത്തനോ ഭാരഭാവം അഞ്ഞാസി. തേനസ്സ ഭഗവാ സാധുകാരം അദാസി.

൧൬൧. ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേതി കസ്മാ ആരഭി? ഇമസ്മിം സാസനേ ചത്താരി ഭയാനി. യോ താനി അഭീതോ ഹോതി, സോ ഇമസ്മിം സാസനേ പതിട്ഠാതും സക്കോതി. ഇതരോ പന ന സക്കോതീതി ദസ്സേതും ഇമം ദേസനം ആരഭി. തത്ഥ ഉദകോരോഹന്തേതി ഉദകം ഓരോഹന്തേ പുഗ്ഗലേ. കുമ്ഭീലഭയന്തി സുംസുമാരഭയം. സുസുകാഭയന്തി ചണ്ഡമച്ഛഭയം.

൧൬൨. കോധുപായാസസ്സേതം അധിവചനന്തി യഥാ ഹി ബാഹിരം ഉദകം ഓതിണ്ണോ ഊമീസു ഓസീദിത്വാ മരതി, ഏവം ഇമസ്മിം സാസനേ കോധുപായാസേ ഓസീദിത്വാ വിബ്ഭമതി. തസ്മാ കോധുപായാസോ ‘‘ഊമിഭയ’’ന്തി വുത്തോ.

൧൬൩. ഓദരികത്തസ്സേതം അധിവചനന്തി യഥാ ഹി ബാഹിരം ഉദകം ഓതിണ്ണോ കുമ്ഭീലേന ഖാദിതോ മരതി, ഏവം ഇമസ്മിം സാസനേ ഓദരികത്തേന ഖാദിതോ വിബ്ഭമതി. തസ്മാ ഓദരികത്തം ‘‘കുമ്ഭീലഭയ’’ന്തി വുത്തം.

൧൬൪. അരക്ഖിതേനേവ കായേനാതി സീസപ്പചാലകാദികരണേന അരക്ഖിതകായോ ഹുത്വാ. അരക്ഖിതായ വാചായാതി ദുട്ഠുല്ലഭാസനാദിവസേന അരക്ഖിതവാചോ ഹുത്വാ. അനുപട്ഠിതായ സതിയാതി കായഗതാസതിം അനുപട്ഠാപേത്വാ. അസംവുതേഹീതി അപിഹിതേഹി. പഞ്ചന്നേതംകാമഗുണാനം അധിവചനന്തി യഥാ ഹി ബാഹിരം ഉദകം ഓതിണ്ണോ ആവട്ടേ നിമുജ്ജിത്വാ മരതി, ഏവം ഇമസ്മിം സാസനേ പബ്ബജിതോ പഞ്ചകാമഗുണാവട്ടേ നിമുജ്ജിത്വാ വിബ്ഭമതി. തസ്മാ പഞ്ച കാമഗുണാ ‘‘ആവട്ടഭയ’’ന്തി വുത്താ.

൧൬൫. അനുദ്ധംസേതീതി കിലമേതി മിലാപേതി. രാഗാനുദ്ധംസേനാതി രാഗാനുദ്ധംസിതേന. മാതുഗാമസ്സേതം അധിവചനന്തി യഥാ ഹി ബാഹിരം ഉദകം ഓതിണ്ണോ ചണ്ഡമച്ഛം ആഗമ്മ ലദ്ധപ്പഹാരോ മരതി, ഏവം ഇമസ്മിം സാസനേ മാതുഗാമം ആഗമ്മ ഉപ്പന്നകാമരാഗോ വിബ്ഭമതി. തസ്മാ മാതുഗാമോ ‘‘സുസുകാഭയ’’ന്തി വുത്തോ.

ഇമാനി പന ചത്താരി ഭയാനി ഭായിത്വാ യഥാ ഉദകം അനോരോഹന്തസ്സ ഉദകം നിസ്സായ ആനിസംസോ നത്ഥി, ഉദകപിപാസായ പിപാസിതോ ച ഹോതി രജോജല്ലേന കിലിട്ഠസരീരോ ച, ഏവമേവം ഇമാനി ചത്താരി ഭയാനി ഭായിത്വാ സാസനേ അപബ്ബജന്തസ്സാപി ഇമം സാസനം നിസ്സായ ആനിസംസോ നത്ഥി, തണ്ഹാപിപാസായ പിപാസിതോ ച ഹോതി കിലേസരജേന സംകിലിട്ഠചിത്തോ ച. യഥാ പന ഇമാനി ചത്താരി ഭയാനി അഭായിത്വാ ഉദകം ഓരോഹന്തസ്സ വുത്തപ്പകാരോ ആനിസംസോ ഹോതി, ഏവം ഇമാനി അഭായിത്വാ സാസനേ പബ്ബജിതസ്സാപി വുത്തപ്പകാരോ ആനിസംസോ ഹോതി. ഥേരോ പനാഹ – ‘‘ചത്താരി ഭയാനി ഭായിത്വാ ഉദകം അനോതരന്തോ സോതം ഛിന്ദിത്വാ പരതീരം പാപുണിതും ന സക്കോതി, അഭായിത്വാ ഓതരന്തോ സക്കോതി, ഏവമേവം ഭായിത്വാ സാസനേ അപബ്ബജന്തോപി തണ്ഹാസോതം ഛിന്ദിത്വാ നിബ്ബാനപാരം ദട്ഠും ന സക്കോതി, അഭായിത്വാ പബ്ബജന്തോ പന സക്കോതീ’’തി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവ. അയം പന ദേസനാ നേയ്യപുഗ്ഗലസ്സ വസേന നിട്ഠാപിതാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ചാതുമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.