൪. മഹാമാലുക്യസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൯. ഏവം മേ സുതന്തി മഹാമാലുക്യസുത്തം. തത്ഥ ഓരമ്ഭാഗിയാനീതി ഹേട്ഠാ കോട്ഠാസികാനി കാമഭവേ നിബ്ബത്തിസംവത്തനികാനി. സംയോജനാനീതി ബന്ധനാനി. കസ്സ ഖോ നാമാതി കസ്സ ദേവസ്സ വാ മനുസ്സസ്സ വാ ദേസിതാനി ധാരേസി, കിം ത്വമേവേകോ അസ്സോസി, ന അഞ്ഞോ കോചീതി? അനുസേതീതി അപ്പഹീനതായ അനുസേതി. അനുസയമാനോ സംയോജനം നാമ ഹോതി.

ഏത്ഥ ച ഭഗവതാ സംയോജനം പുച്ഛിതം, ഥേരേനപി സംയോജനമേവ ബ്യാകതം. ഏവം സന്തേപി തസ്സ വാദേ ഭഗവതാ ദോസോ ആരോപിതോ. സോ കസ്മാതി ചേ? ഥേരസ്സ തഥാലദ്ധികത്താ. അയഞ്ഹി തസ്സ ലദ്ധി ‘‘സമുദാചാരക്ഖണേയേവ കിലേസേഹി സംയുത്തോ നാമ ഹോതി, ഇതരസ്മിം ഖണേ അസംയുത്തോ’’തി. തേനസ്സ ഭഗവതാ ദോസോ ആരോപിതോ. അഥായസ്മാ ആനന്ദോ ചിന്തേസി – ‘‘ഭഗവതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ധമ്മം ദേസേസ്സാമീതി അത്തനോ ധമ്മതായേവ അയം ധമ്മദേസനാ ആരദ്ധാ, സാ ഇമിനാ അപണ്ഡിതേന ഭിക്ഖുനാ വിസംവാദിതാ. ഹന്ദാഹം ഭഗവന്തം യാചിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേസ്സാമീ’’തി. സോ ഏവമകാസി. തം ദസ്സേതും ‘‘ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ’’തിആദി വുത്തം.

തത്ഥ സക്കായദിട്ഠിപരിയുട്ഠിതേനാതി സക്കായദിട്ഠിയാ ഗഹിതേന അഭിഭൂതേന. സക്കായദിട്ഠിപരേതേനാതി സക്കായദിട്ഠിയാ അനുഗതേന. നിസ്സരണന്തി ദിട്ഠിനിസ്സരണം നാമ നിബ്ബാനം, തം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. അപ്പടിവിനീതാതി അവിനോദിതാ അനീഹടാ. ഓരമ്ഭാഗിയം സംയോജനന്തി ഹേട്ഠാഭാഗിയസംയോജനം നാമ ഹോതി. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ. സുക്കപക്ഖോ ഉത്താനത്ഥോയേവ. ‘‘സാനുസയാ പഹീയതീ’’തി വചനതോ പനേത്ഥ ഏകച്ചേ ‘‘അഞ്ഞം സംയോജനം അഞ്ഞോ അനുസയോ’’തി വദന്തി. ‘‘യഥാ ഹി സബ്യഞ്ജനം ഭത്ത’’ന്തി വുത്തേ ഭത്തതോ അഞ്ഞം ബ്യഞ്ജനം ഹോതി, ഏവം ‘‘സാനുസയാ’’തി വചനതോ പരിയുട്ഠാനസക്കായദിട്ഠിതോ അഞ്ഞേന അനുസയേന ഭവിതബ്ബന്തി തേസം ലദ്ധി. തേ ‘‘സസീസം പാരുപിത്വാ’’തിആദീഹി പടിക്ഖിപിതബ്ബാ. ന ഹി സീസതോ അഞ്ഞോ പുരിസോ അത്ഥി. അഥാപി സിയാ – ‘‘യദി തദേവ സംയോജനം സോ അനുസയോ, ഏവം സന്തേ ഭഗവതാ ഥേരസ്സ തരുണൂപമോ ഉപാരമ്ഭോ ദുആരോപിതോ ഹോതീ’’തി. ന ദുആരോപിതോ, കസ്മാ? ഏവംലദ്ധികത്താതി വിത്ഥാരിതമേതം. തസ്മാ സോയേവ കിലേസോ ബന്ധനട്ഠേന സംയോജനം, അപ്പഹീനട്ഠേന അനുസയോതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ ഭഗവതാ ‘‘സാനുസയാ പഹീയതീ’’തി ഏവം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

൧൩൨. തചം ഛേത്വാതിആദീസു ഇദം ഓപമ്മസംസന്ദനം – തചച്ഛേദോ വിയ ഹി സമാപത്തി ദട്ഠബ്ബാ, ഫേഗ്ഗുച്ഛേദോ വിയ വിപസ്സനാ, സാരച്ഛേദോ വിയ മഗ്ഗോ. പടിപദാ പന ലോകിയലോകുത്തരമിസ്സകാവ വട്ടതി. ഏവമേതേ ദട്ഠബ്ബാതി ഏവരൂപാ പുഗ്ഗലാ ഏവം ദട്ഠബ്ബാ.

൧൩൩. ഉപധിവിവേകാതി ഉപധിവിവേകേന. ഇമിനാ പഞ്ചകാമഗുണവിവേകോ കഥിതോ. അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനാതി ഇമിനാ നീവരണപ്പഹാനം കഥിതം. കായദുട്ഠുല്ലാനം പടിപ്പസ്സദ്ധിയാതി ഇമിനാ കായാലസിയപടിപ്പസ്സദ്ധി കഥിതാ. വിവിച്ചേവ കാമേഹീതി ഉപധിവിവേകേന കാമേഹി വിനാ ഹുത്വാ. വിവിച്ച അകുസലേഹീതി അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനേന കായദുട്ഠുല്ലാനം പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ ച അകുസലേഹി വിനാ ഹുത്വാ. യദേവ തത്ഥ ഹോതീതി യം തത്ഥ അന്തോസമാപത്തിക്ഖണേയേവ സമാപത്തിസമുട്ഠിതഞ്ച രൂപാദിധമ്മജാതം ഹോതി. തേ ധമ്മേതി തേ രൂപഗതന്തിആദിനാ നയേന വുത്തേ രൂപാദയോ ധമ്മേ. അനിച്ചതോതി ന നിച്ചതോ. ദുക്ഖതോതി ന സുഖതോ. രോഗതോതിആദീസു ആബാധട്ഠേന രോഗതോ, അന്തോദോസട്ഠേന ഗണ്ഡതോ, അനുപവിദ്ധട്ഠേന ദുക്ഖജനനട്ഠേന ച സല്ലതോ, ദുക്ഖട്ഠേന അഘതോ, രോഗട്ഠേന ആബാധതോ, അസകട്ഠേന പരതോ, പലുജ്ജനട്ഠേന പലോകതോ, നിസ്സത്തട്ഠേന സുഞ്ഞതോ, ന അത്തട്ഠേന അനത്തതോ. തത്ഥ അനിച്ചതോ, പലോകതോതി ദ്വീഹി പദേഹി അനിച്ചലക്ഖണം കഥിതം, ദുക്ഖതോതിആദീഹി ഛഹി ദുക്ഖലക്ഖണം, പരതോ സുഞ്ഞതോ അനത്തതോതി തീഹി അനത്തലക്ഖണം.

സോ തേഹി ധമ്മേഹീതി സോ തേഹി ഏവം തിലക്ഖണം ആരോപേത്വാ ദിട്ഠേഹി അന്തോസമാപത്തിയം പഞ്ചക്ഖന്ധധമ്മേഹി. ചിത്തം പടിവാപേതീതി ചിത്തം പടിസംഹരതി മോചേതി അപനേതി. ഉപസംഹരതീതി വിപസ്സനാചിത്തം താവ സവനവസേന ഥുതിവസേന പരിയത്തിവസേന പഞ്ഞത്തിവസേന ച ഏതം സന്തം നിബ്ബാനന്തി ഏവം അസങ്ഖതായ അമതായ ധാതുയാ ഉപസംഹരതി. മഗ്ഗചിത്തം നിബ്ബാനം ആരമ്മണകരണവസേനേവ ഏതം സന്തമേതം പണീതന്തി ന ഏവം വദതി, ഇമിനാ പന ആകാരേന തം പടിവിജ്ഝന്തോ തത്ഥ ചിത്തം ഉപസംഹരതീതി അത്ഥോ. സോ തത്ഥ ഠിതോതി തായ തിലക്ഖണാരമ്മണായ വിപസ്സനായ ഠിതോ. ആസവാനം ഖയം പാപുണാതീതി അനുക്കമേന ചത്താരോ മഗ്ഗേ ഭാവേത്വാ പാപുണാതി. തേനേവ ധമ്മരാഗേനാതി സമഥവിപസ്സനാധമ്മേ ഛന്ദരാഗേന. സമഥവിപസ്സനാസു ഹി സബ്ബസോ ഛന്ദരാഗം പരിയാദാതും സക്കോന്തോ അരഹത്തം പാപുണാതി, അസക്കോന്തോ അനാഗാമീ ഹോതി.

യദേവ തത്ഥ ഹോതി വേദനാഗതന്തി ഇധ പന രൂപം ന ഗഹിതം. കസ്മാ? സമതിക്കന്തത്താ. അയഞ്ഹി ഹേട്ഠാ രൂപാവചരജ്ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ രൂപം അതിക്കമിത്വാ അരൂപാവചരസമാപത്തിം സമാപന്നോതി സമഥവസേനപിനേന രൂപം അതിക്കന്തം, ഹേട്ഠാ രൂപം സമ്മദേവ സമ്മസിത്വാ തം അതിക്കമ്മ ഇദാനി അരൂപം സമ്മസതീതി വിപസ്സനാവസേനപിനേന രൂപം അതിക്കന്തം. അരൂപേ പന സബ്ബസോപി രൂപം നത്ഥീതി തം സന്ധായപി ഇധ രൂപം ന ഗഹിതം.

അഥ കിഞ്ചരഹീതി കിം പുച്ഛാമീതി പുച്ഛതി? സമഥവസേന ഗച്ഛതോ ചിത്തേകഗ്ഗതാ ധുരം ഹോതി, സോ ചേതോവിമുത്തോ നാമ. വിപസ്സനാവസേന ഗച്ഛതോ പഞ്ഞാ ധുരം ഹോതി, സോ പഞ്ഞാവിമുത്തോ നാമാതി ഏത്ഥ ഥേരസ്സ കങ്ഖാ നത്ഥി. അയം സഭാവധമ്മോയേവ, സമഥവസേനേവ പന ഗച്ഛന്തേസു ഏകോ ചേതോവിമുത്തോ നാമ ഹോതി, ഏകോ പഞ്ഞാവിമുത്തോ. വിപസ്സനാവസേന ഗച്ഛന്തേസുപി ഏകോ പഞ്ഞാവിമുത്തോ നാമ ഹോതി, ഏകോ ചേതോവിമുത്തോതി ഏത്ഥ കിം കാരണന്തി പുച്ഛതി.

ഇന്ദ്രിയവേമത്തതം വദാമീതി ഇന്ദ്രിയനാനത്തതം വദാമി. ഇദം വുത്തം ഹോതി, ന ത്വം, ആനന്ദ, ദസ പാരമിയോ പൂരേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതം പടിവിജ്ഝി, തേന തേ ഏതം അപാകടം. അഹം പന പടിവിജ്ഝിം, തേന മേ ഏതം പാകടം. ഏത്ഥ ഹി ഇന്ദ്രിയനാനത്തതാ കാരണം. സമഥവസേനേവ ഹി ഗച്ഛന്തേസു ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചിത്തേകഗ്ഗതാ ധുരം ഹോതി, സോ ചേതോവിമുത്തോ നാമ ഹോതി. ഏകസ്സ പഞ്ഞാ ധുരം ഹോതി, സോ പഞ്ഞാവിമുത്തോ നാമ ഹോതി. വിപസ്സനാവസേനേവ ച ഗച്ഛന്തേസു ഏകസ്സ പഞ്ഞാ ധുരം ഹോതി, സോ പഞ്ഞാവിമുത്തോ നാമ ഹോതി. ഏകസ്സ ചിത്തേകഗ്ഗതാ ധുരം ഹോതി, സോ ചേതോവിമുത്തോ നാമ ഹോതി. ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാ സമഥവിപസ്സനാധുരേന അരഹത്തം പത്താ. തേസു ധമ്മസേനാപതി പഞ്ഞാവിമുത്തോ ജാതോ, മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരോ ചേതോവിമുത്തോ. ഇതി ഇന്ദ്രിയവേമത്തമേത്ഥ കാരണന്തി വേദിതബ്ബം. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

മഹാമാലുക്യസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.