൫. ജീവകസുത്തവണ്ണനാ

൫൧. ഏവം മേ സുതന്തി ജീവകസുത്തം. തത്ഥ ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ അമ്ബവനേതി ഏത്ഥ ജീവതീതി ജീവകോ. കുമാരേന ഭതോതി കോമാരഭച്ചോ. യഥാഹ ‘‘കിം ഏതം ഭണേ കാകേഹി സമ്പരികിണ്ണന്തി? ദാരകോ ദേവാതി. ജീവതി ഭണേതി? ജീവതി ദേവാതി. തേന ഹി ഭണേ തം ദാരകം അമ്ഹാകം അന്തേപുരം നേത്വാ ധാതീനം ദേഥ പോസേതുന്തി. തസ്സ ജീവതീതി ജീവകോതി നാമം അകംസു, കുമാരേന പോസാപിതോതി കോമാരഭച്ചോതി നാമം അകംസൂ’’തി (മഹാവ. ൩൨൮). അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ. വിത്ഥാരേന പന ജീവകവത്ഥു ഖന്ധകേ ആഗതമേവ. വിനിച്ഛയകഥാപിസ്സ സമന്തപാസാദികായ വിനയട്ഠകഥായ വുത്താ.

അയം പന ജീവകോ ഏകസ്മിം സമയേ ഭഗവതോ ദോസാഭിസന്നം കായം വിരേചേത്വാ സീവേയ്യകം ദുസ്സയുഗം ദത്വാ വത്ഥാനുമോദനപരിയോസാനേ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠായ ചിന്തേസി – ‘‘മയാ ദിവസസ്സ ദ്വത്തിക്ഖത്തും ബുദ്ധുപട്ഠാനം ഗന്തബ്ബം, ഇദഞ്ച വേളുവനം അതിദൂരേ, മയ്ഹം ഉയ്യാനം അമ്ബവനം ആസന്നതരം, യംനൂനാഹമേത്ഥ ഭഗവതോ വിഹാരം കാരേയ്യ’’ന്തി. സോ തസ്മിം അമ്ബവനേ രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനലേണകുടിമണ്ഡപാദീനി സമ്പാദേത്വാ ഭഗവതോ അനുച്ഛവികം ഗന്ധകുടിം കാരേത്വാ അമ്ബവനം അട്ഠാരസഹത്ഥുബ്ബേധേന തമ്ബപട്ടവണ്ണേന പാകാരേന പരിക്ഖിപാപേത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം ചീവരഭത്തേന സന്തപ്പേത്വാ ദക്ഖിണോദകം പാതേത്വാ വിഹാരം നിയ്യാതേസി. തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ അമ്ബവനേ’’തി.

ആരഭന്തീതി ഘാതേന്തി. ഉദ്ദിസ്സകതന്തി ഉദ്ദിസിത്വാ കതം. പടിച്ചകമ്മന്തി അത്താനം പടിച്ച കതം. അഥ വാ പടിച്ചകമ്മന്തി നിമിത്തകമ്മസ്സേതം അധിവചനം, തം പടിച്ച കമ്മമേത്ഥ അത്ഥീതി മംസം ‘‘പടിച്ചകമ്മ’’ന്തി വുത്തം ഹോതി യോ ഏവരൂപം മംസം പരിഭുഞ്ജതി, സോപി തസ്സ കമ്മസ്സ ദായാദോ ഹോതി, വധകസ്സ വിയ തസ്സാപി പാണഘാതകമ്മം ഹോതീതി തേസം ലദ്ധി. ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തീതി ഭഗവതാ വുത്തകാരണസ്സ അനുകാരണം കഥേന്തി. ഏത്ഥ ച കാരണം നാമ തികോടിപരിസുദ്ധമച്ഛമംസപരിഭോഗോ, അനുകാരണം നാമ മഹാജനസ്സ തഥാ ബ്യാകരണം. യസ്മാ പന ഭഗവാ ഉദ്ദിസ്സകതം ന പരിഭുഞ്ജതി, തസ്മാ നേവ തം കാരണം ഹോതി, ന തിത്ഥിയാനം തഥാ ബ്യാകരണം അനുകാരണം. സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോതി പരേഹി വുത്തകാരണേന സകാരണോ ഹുത്വാ തുമ്ഹാകം വാദോ വാ അനുവാദോ വാ വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹിതബ്ബകാരണം കോചി അപ്പമത്തകോപി കിം ന ആഗച്ഛതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘കിം സബ്ബാകാരേനപി തുമ്ഹാകം വാദേ ഗാരയ്ഹം കാരണം നത്ഥീ’’തി. അബ്ഭാചിക്ഖന്തീതി അഭിഭവിത്വാ ആചിക്ഖന്തി.

൫൨. ഠാനേഹീതി കാരണേഹി. ദിട്ഠാദീസു ദിട്ഠം നാമ ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ മിഗമച്ഛേ വധിത്വാ ഗയ്ഹമാനം ദിട്ഠം. സുതം നാമ ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ മിഗമച്ഛേ വധിത്വാ ഗഹിതന്തി സുതം. പരിസങ്കിതം നാമ ദിട്ഠപരിസങ്കിതം സുതപരിസങ്കിതം തദുഭയവിമുത്തപരിസങ്കിതന്തി തിവിധം ഹോതി.

തത്രായം സബ്ബസങ്ഗാഹകവിനിച്ഛയോ – ഇധ ഭിക്ഖൂ പസ്സന്തി മനുസ്സേ ജാലവാഗുരാദിഹത്ഥേ ഗാമതോ വാ നിക്ഖമന്തേ അരഞ്ഞേ വാ വിചരന്തേ. ദുതിയദിവസേ ച നേസം തം ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠാനം സമച്ഛമംസം പിണ്ഡപാതം അഭിഹരന്തി. തേ തേന ദിട്ഠേന പരിസങ്കന്തി ‘‘ഭിക്ഖൂനം നു ഖോ അത്ഥായ കത’’ന്തി, ഇദം ദിട്ഠപരിസങ്കിതം നാമ, ഏതം ഗഹേതും ന വട്ടതി. യം ഏവം അപരിസങ്കിതം, തം വട്ടതി. സചേ പന തേ മനുസ്സാ ‘‘കസ്മാ, ഭന്തേ, ന ഗണ്ഹഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ തമത്ഥം സുത്വാ ‘‘നയിദം, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ കതം, അമ്ഹേഹി അത്തനോ അത്ഥായ വാ രാജയുത്താദീനം അത്ഥായ വാ കത’’ന്തി വദന്തി, കപ്പതി.

ന ഹേവ ഖോ ഭിക്ഖൂ പസ്സന്തി, അപിച സുണന്തി ‘‘മനുസ്സാ കിര ജാലവാഗുരാദിഹത്ഥാ ഗാമതോ വാ നിക്ഖമന്തി അരഞ്ഞേ വാ വിചരന്തീ’’തി. ദുതിയദിവസേ ച നേസം തം ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠാനം സമച്ഛമംസം പിണ്ഡപാതം അഭിഹരന്തി. തേ തേന സുതേന പരിസങ്കന്തി ‘‘ഭിക്ഖൂനം നു ഖോ അത്ഥായ കത’’ന്തി, ഇദം സുതപരിസങ്കിതം നാമ, ഏതം ഗഹേതും ന വട്ടതി. യം ഏവം അപരിസങ്കിതം, തം വട്ടതി. സചേ പന തേ മനുസ്സാ ‘‘കസ്മാ, ഭന്തേ, ന ഗണ്ഹഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ തമത്ഥം സുത്വാ ‘‘നയിദം, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ കതം, അമ്ഹേഹി അത്തനോ അത്ഥായ വാ രാജയുത്താദീനം അത്ഥായ വാ കത’’ന്തി വദന്തി, കപ്പതി.

ന ഹേവ ഖോ പന പസ്സന്തി ന സുണന്തി, അപിച തേസം ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠാനം പത്തം ഗഹേത്വാ സമച്ഛമംസം പിണ്ഡപാതം അഭിസങ്ഖരിത്വാ അഭിഹരന്തി. തേ പരിസങ്കന്തി ‘‘ഭിക്ഖൂനം നു ഖോ അത്ഥായ കത’’ന്തി, ഇദം തദുഭയവിമുത്തപരിസങ്കിതം നാമ. ഏതമ്പി ഗഹേതും ന വട്ടതി. യം ഏവം അപരിസങ്കിതം, തം വട്ടതി. സചേ പന തേ മനുസ്സാ ‘‘കസ്മാ, ഭന്തേ, ന ഗണ്ഹഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ തമത്ഥം സുത്വാ ‘‘നയിദം, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ കതം, അമ്ഹേഹി അത്തനോ അത്ഥായ വാ രാജയുത്താദീനം അത്ഥായ വാ കതം, പവത്തമംസം വാ കതം, കപ്പിയമേവ ലഭിത്വാ ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ സമ്പാദിത’’ന്തി വദന്തി, കപ്പതി.

മതാനം പേതകിച്ചത്ഥായ മങ്ഗലാദീനം വാ അത്ഥായ കതേപി ഏസേവ നയോ. യം യഞ്ഹി ഭിക്ഖൂനംയേവ അത്ഥായ അകതം, യത്ഥ ച നിബ്ബേമതികാ ഹോന്തി, തം സബ്ബം കപ്പതി. സചേ പന ഏകസ്മിം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂ ഉദ്ദിസ്സ കതം ഹോതി, തേ ച അത്തനോ അത്ഥായ കതഭാവം ന ജാനന്തി, അഞ്ഞേ ജാനന്തി. യേ ജാനന്തി, തേസം ന വട്ടതി, ഇതരേസം വട്ടതി. അഞ്ഞേ ന ജാനന്തി, തേയേവ ജാനന്തി, തേസംയേവ ന വട്ടതി, അഞ്ഞേസം വട്ടതി. തേപി ‘‘അമ്ഹാകം അത്ഥായ കതം’’തി ജാനന്തി അഞ്ഞേപി ‘‘ഏതേസം അത്ഥായ കത’’ന്തി ജാനന്തി, സബ്ബേസമ്പി തം ന വട്ടതി. സബ്ബേ ന ജാനന്തി, സബ്ബേസം വട്ടതി. പഞ്ചസു ഹി സഹധമ്മികേസു യസ്സ കസ്സചി വാ അത്ഥായ ഉദ്ദിസ്സ കതം സബ്ബേസം ന കപ്പതി.

സചേ പന കോചി ഏകം ഭിക്ഖും ഉദ്ദിസ്സ പാണം വധിത്വാ തസ്സ പത്തം പൂരേത്വാ ദേതി, സോ ചേ അത്തനോ അത്ഥായ കതഭാവം ജാനംയേവ ഗഹേത്വാ അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേതി, സോ തസ്സ സദ്ധായ പരിഭുഞ്ജതി. കസ്സാപത്തീതി? ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തി. യഞ്ഹി ഉദ്ദിസ്സ കതം, തസ്സ അഭുത്തതായ അനാപത്തി, ഇതരസ്സ അജാനനതായ. കപ്പിയമംസസ്സ ഹി പടിഗ്ഗഹണേ ആപത്തി നത്ഥി. ഉദ്ദിസ്സകതഞ്ച അജാനിത്വാ ഭുത്തസ്സ പച്ഛാ ഞത്വാ ആപത്തിദേസനാകിച്ചം നാമ നത്ഥി. അകപ്പിയമംസം പന അജാനിത്വാ ഭുത്തേന പച്ഛാ ഞത്വാപി ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ. ഉദ്ദിസ്സകതഞ്ഹി ഞത്വാ ഭുഞ്ജതോവ ആപത്തി, അകപ്പിയമംസം അജാനിത്വാ ഭുത്തസ്സാപി ആപത്തിയേവ. തസ്മാ ആപത്തിഭീരുകേന രൂപം സല്ലക്ഖേന്തേനാപി പുച്ഛിത്വാവ മംസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, പരിഭോഗകാലേ പുച്ഛിത്വാ പരിഭുഞ്ജിസ്സാമീതി വാ ഗഹേത്വാ പുച്ഛിത്വാവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. കസ്മാ? ദുവിഞ്ഞേയ്യത്താ. അച്ഛമംസഞ്ഹി സൂകരമംസസദിസം ഹോതി, ദീപിമംസാദീനി ച മിഗമംസസദിസാനി, തസ്മാ പുച്ഛിത്വാ ഗഹണമേവ വട്ടതീതി വദന്തി.

അദിട്ഠന്തി ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ വധിത്വാ ഗയ്ഹമാനം അദിട്ഠം. അസുതന്തി ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ വധിത്വാ ഗഹിതന്തി അസുതം. അപരിസങ്കിതന്തി ദിട്ഠപരിസങ്കിതാദിവസേന അപരിസങ്കിതം. പരിഭോഗന്തി വദാമീതി ഇമേഹി തീഹി കാരണേഹി പരിസുദ്ധം തികോടിപരിസുദ്ധം നാമ ഹോതി, തസ്സ പരിഭോഗോ അരഞ്ഞേ ജാതസൂപേയ്യസാകപരിഭോഗസദിസോ ഹോതി, തഥാരൂപം പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ മേത്താവിഹാരിസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദോസോ വാ വജ്ജം വാ നത്ഥി, തസ്മാ തം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി വദാമീതി അത്ഥോ.

൫൩. ഇദാനി താദിസസ്സ പരിഭോഗേ മേത്താവിഹാരിനോപി അനവജ്ജതം ദസ്സേതും ഇധ, ജീവക, ഭിക്ഖൂതിആദിമാഹ. തത്ഥ കിഞ്ചാപി അനിയമേത്വാ ഭിക്ഖൂതി വുത്തം, അഥ ഖോ അത്താനമേവ സന്ധായ ഏതം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ഭഗവതാ ഹി മഹാവച്ഛഗോത്തസുത്തേ, ചങ്കീസുത്തേ, ഇമസ്മിം സുത്തേതി തീസു ഠാനേസു അത്താനംയേവ സന്ധായ ദേസനാ കതാ. പണീതേന പിണ്ഡപാതേനാതി ഹേട്ഠാ അനങ്ഗണസുത്തേ യോ കോചി മഹഗ്ഘോ പിണ്ഡപാതോ പണീതപിണ്ഡപാതോതി അധിപ്പേതോ, ഇധ പന മംസൂപസേചനോവ അധിപ്പേതോ. അഗഥിതോതി തണ്ഹായ അഗഥിതോ. അമുച്ഛിതോതി തണ്ഹാമുച്ഛനായ അമുച്ഛിതോ. അനജ്ഝോപന്നോതി ന അധിഓപന്നോ, സബ്ബം ആലുമ്പിത്വാ ഏകപ്പഹാരേനേവ ഗിലിതുകാമോ കാകോ വിയ ന ഹോതീതി അത്ഥോ. ആദീനവദസ്സാവീതി ഏകരത്തിവാസേന ഉദരപടലം പവിസിത്വാ നവഹി വണമുഖേഹി നിക്ഖമിസ്സതീതിആദിനാ നയേന ആദീനവം പസ്സന്തോ. നിസ്സരണപഞ്ഞോ പരിഭുഞ്ജതീതി ഇദമത്ഥമാഹാരപരിഭോഗോതി പഞ്ഞായ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ പരിഭുഞ്ജതി. അത്തബ്യാബാധായ വാ ചേതേതീതി അത്തദുക്ഖായ വാ ചിതേതി. സുതമേതന്തി സുതം മയാ ഏതം പുബ്ബേ, ഏതം മയ്ഹം സവനമത്തമേവാതി ദസ്സേതി. സചേ ഖോ തേ, ജീവക, ഇദം സന്ധായ ഭാസിതന്തി, ജീവക, മഹാബ്രഹ്മുനാ വിക്ഖമ്ഭനപ്പഹാനേന ബ്യാപാദാദയോ പഹീനാ, തേന സോ മേത്താവിഹാരീ മയ്ഹം സമുച്ഛേദപ്പഹാനേന, സചേ തേ ഇദം സന്ധായ ഭാസിതം, ഏവം സന്തേ തവ ഇദം വചനം അനുജാനാമീതി അത്ഥോ. സോ സമ്പടിച്ഛി.

൫൪. അഥസ്സ ഭഗവാ സേസബ്രഹ്മവിഹാരവസേനാപി ഉത്തരി ദേസനം വഡ്ഢേന്തോ ‘‘ഇധ, ജീവക, ഭിക്ഖൂ’’തിആദിമാഹ. തം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൫൫. യോ ഖോ ജീവകാതി അയം പാടിഏക്കോ അനുസന്ധി. ഇമസ്മിഞ്ഹി ഠാനേ ഭഗവാ ദ്വാരം ഥകേതി, സത്താനുദ്ദയം ദസ്സേതി. സചേ ഹി കസ്സചി ഏവമസ്സ ‘‘ഏകം രസപിണ്ഡപാതം ദത്വാ കപ്പസതസഹസ്സം സഗ്ഗസമ്പത്തിം പടിലഭന്തി, യംകിഞ്ചി കത്വാ പരം മാരേത്വാപി രസപിണ്ഡപാതോവ ദാതബ്ബോ’’തി, തം പടിസേധേന്തോ ‘‘യോ ഖോ, ജീവക, തഥാഗതം വാ’’തിആദിമാഹ.

തത്ഥ ഇമിനാ പഠമേന ഠാനേനാതി ഇമിനാ ആണത്തിമത്തേനേവ താവ പഠമേന കാരണേന. ഗലപ്പവേധകേനാതി യോത്തേന ഗലേ ബന്ധിത്വാ കഡ്ഢിതോ ഗലേന പവേധേന്തേന. ആരഭിയമാനോതി മാരിയമാനോ. അകപ്പിയേന ആസാദേതീതി അച്ഛമംസം സൂകരമംസന്തി, ദീപിമംസം വാ മിഗമംസന്തി ഖാദാപേത്വാ – ‘‘ത്വം കിം സമണോ നാമ, അകപ്പിയമംസം തേ ഖാദിത’’ന്തി ഘട്ടേതി. യേ പന ദുബ്ഭിക്ഖാദീസു വാ ബ്യാധിനിഗ്ഗഹണത്ഥം വാ ‘‘അച്ഛമംസം നാമ സൂകരമംസസദിസം, ദീപിമംസം മിഗമംസസദിസ’’ന്തി ജാനന്താ ‘‘സൂകരമംസം ഇദം, മിഗമംസം ഇദ’’ന്തി വത്വാ ഹിതജ്ഝാസയേന ഖാദാപേന്തി, ന തേ സന്ധായേതം വുത്തം. തേസഞ്ഹി ബഹുപുഞ്ഞമേവ ഹോതി. ഏസാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ചാതി അയം ആഗതഫലോ വിഞ്ഞാതസാസനോ ദിട്ഠസച്ചോ അരിയസാവകോ. ഇമം പന ധമ്മദേസനം ഓഗാഹന്തോ പസാദം ഉപ്പാദേത്വാ ധമ്മകഥായ ഥുതിം കരോന്തോ ഏവമാഹ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ജീവകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.