൪. ചൂളദുക്ഖക്ഖന്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൫. ഏവം മേ സുതന്തി ചൂളദുക്ഖക്ഖന്ധസുത്തം. തത്ഥ സക്കേസൂതി ഏവംനാമകേ ജനപദേ. സോ ഹി ജനപദോ സക്യാനം രാജകുമാരാനം വസനട്ഠാനത്താ സക്യാത്വേവ സങ്ഖ്യം ഗതോ. സക്യാനം പന ഉപ്പത്തി അമ്ബട്ഠസുത്തേ ആഗതാവ. കപിലവത്ഥുസ്മിന്തി ഏവംനാമകേ നഗരേ. തഞ്ഹി കപിലസ്സ ഇസിനോ നിവാസട്ഠാനേ കതത്താ കപിലവത്ഥൂതി വുത്തം, തം ഗോചരഗാമം കത്വാ. നിഗ്രോധാരാമേതി നിഗ്രോധോ നാമ സക്കോ, സോ ഞാതിസമാഗമകാലേ കപിലവത്ഥും ആഗതേ ഭഗവതി അത്തനോ ആരാമേ വിഹാരം കാരേത്വാ ഭഗവതോ നിയ്യാതേസി, തസ്മിം വിഹരതീതി അത്ഥോ. മഹാനാമോതി അനുരുദ്ധത്ഥേരസ്സ ഭാതാ ഭഗവതോ ചുളപിതുപുത്തോ. സുദ്ധോദനോ സുക്കോദനോ സക്കോദനോ ധോതോദനോ അമിതോദനോതി ഇമേ പഞ്ച ജനാ ഭാതരോ. അമിതാ നാമ ദേവീ തേസം ഭഗിനീ. തിസ്സത്ഥേരോ തസ്സാ പുത്തോ. തഥാഗതോ ച നന്ദത്ഥേരോ ച സുദ്ധോദനസ്സ പുത്താ, മഹാനാമോ ച അനുരുദ്ധത്ഥേരോ ച സുക്കോദനസ്സ. ആനന്ദത്ഥേരോ അമിതോദനസ്സ, സോ ഭഗവതോ കനിട്ഠോ. മഹാനാമോ മഹല്ലകതരോ സകദാഗാമീ അരിയസാവകോ.

ദീഘരത്തന്തി മയ്ഹം സകദാഗാമിഫലുപ്പത്തിതോ പട്ഠായ ചിരരത്തം ജാനാമീതി ദസ്സേതി. ലോഭധമ്മാതി ലോഭസങ്ഖാതാ ധമ്മാ, നാനപ്പകാരകം ലോഭംയേവ സന്ധായ വദതി. ഇതരേസുപി ദ്വീസു ഏസേവ നയോ. പരിയാദായ തിട്ഠന്തീതി ഖേപേത്വാ തിട്ഠന്തി. ഇദഞ്ഹി പരിയാദാനം നാമ ‘‘സബ്ബം ഹത്ഥികായം പരിയാദിയിത്വാ സബ്ബം അസ്സകായം സബ്ബം രഥകായം സബ്ബം പത്തികായം പരിയാദിയിത്വാ ജീവന്തംയേവ നം ഓസജ്ജേയ്യ’’ന്തി (സം. നി. ൧.൧൨൬) ഏത്ഥ ഗഹണേ ആഗതം. ‘‘അനിച്ചസഞ്ഞാ, ഭിക്ഖവേ, ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സബ്ബം കാമരാഗം പരിയാദിയതീ’’തി (സം. നി. ൩.൧൦൨) ഏത്ഥ ഖേപനേ. ഇധാപി ഖേപനേ അധിപ്പേതം. തേന വുത്തം ‘‘പരിയാദിയിത്വാതി ഖേപേത്വാ’’തി.

യേന മേ ഏകദാ ലോഭധമ്മാപീതി യേന മയ്ഹം ഏകേകസ്മിം കാലേ ലോഭധമ്മാപി ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തീതി പുച്ഛതി. അയം കിര രാജാ ‘‘സകദാഗാമിമഗ്ഗേന ലോഭദോസമോഹാ നിരവസേസാ പഹീയന്തീ’’തി സഞ്ഞീ അഹോസി, അയം ‘‘അപ്പഹീനം മേ അത്ഥീ’’തിപി ജാനാതി, അപ്പഹീനകം ഉപാദായ പഹീനകമ്പി പുന പച്ഛതോവാവത്തതീതി സഞ്ഞീ ഹോതി. അരിയസാവകസ്സ ഏവം സന്ദേഹോ ഉപ്പജ്ജതീതി? ആമ ഉപ്പജ്ജതി. കസ്മാ? പണ്ണത്തിയാ അകോവിദത്താ. ‘‘അയം കിലേസോ അസുകമഗ്ഗവജ്ഝോ’’തി ഇമിസ്സാ പണ്ണത്തിയാ അകോവിദസ്സ ഹി അരിയസാവകസ്സപി ഏവം ഹോതി. കിം തസ്സ പച്ചവേക്ഖണാ നത്ഥീതി? അത്ഥി. സാ പന ന സബ്ബേസം പരിപുണ്ണാ ഹോതി. ഏകോ ഹി പഹീനകിലേസമേവ പച്ചവേക്ഖതി. ഏകോ അവസിട്ഠകിലേസമേവ, ഏകോ മഗ്ഗമേവ, ഏകോ ഫലമേവ, ഏകോ നിബ്ബാനമേവ. ഇമാസു പന പഞ്ചസു പച്ചവേക്ഖണാസു ഏകം വാ ദ്വേ വാ നോ ലദ്ധും ന വട്ടതി. ഇതി യസ്സ പച്ചവേക്ഖണാ ന പരിപുണ്ണാ, തസ്സ മഗ്ഗവജ്ഝകിലേസപണ്ണത്തിയം അകോവിദത്താ ഏവം ഹോതി.

൧൭൬. സോ ഏവ ഖോ തേതി സോയേവ ലോഭോ ദോസോ മോഹോ ച തവ സന്താനേ അപ്പഹീനോ, ത്വം പന പഹീനസഞ്ഞീ അഹോസീതി ദസ്സേതി. സോ ച ഹി തേതി സോ തുയ്ഹം ലോഭദോസമോഹധമ്മോ. കാമേതി ദുവിധേ കാമേ. ന പരിഭുഞ്ജേയ്യാസീതി മയം വിയ പബ്ബജേയ്യാസീതി ദസ്സേതി.

൧൭൭. അപ്പസ്സാദാതി പരിത്തസുഖാ. ബഹുദുക്ഖാതി ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികദുക്ഖമേവേത്ഥ ബഹുകം. ബഹുപായാസാതി ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികോ ഉപായാസകിലേസോയേവേത്ഥ ബഹു. ആദീനവോതി ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികോ ഉപദ്ദവോ. ഏത്ഥ ഭിയ്യോതി ഏതേസു കാമേസു അയം ആദീനവോയേവ ബഹു. അസ്സാദോ പന ഹിമവന്തം ഉപനിധായ സാസപോ വിയ അപ്പോ, പരിത്തകോ. ഇതി ചേപി മഹാനാമാതി മഹാനാമ ഏവം ചേപി അരിയസാവകസ്സ. യഥാഭൂതന്തി യഥാസഭാവം. സമ്മാ നയേന കാരണേന പഞ്ഞായ സുട്ഠു ദിട്ഠം ഹോതീതി ദസ്സേതി. തത്ഥ പഞ്ഞായാതി വിപസ്സനാപഞ്ഞായ, ഹേട്ഠാമഗ്ഗദ്വയഞാണേനാതി അത്ഥോ. സോ ചാതി സോ ഏവ മഗ്ഗദ്വയേന ദിട്ഠകാമാദീനവോ അരിയസാവകോ. പീതിസുഖന്തി ഇമിനാ സപ്പീതികാനി ദ്വേ ഝാനാനി ദസ്സേതി. അഞ്ഞം വാ തതോ സന്തതരന്തി തതോ ഝാനദ്വയതോ സന്തതരം അഞ്ഞം ഉപരിഝാനദ്വയഞ്ചേവ മഗ്ഗദ്വയഞ്ച. നേവ താവ അനാവട്ടീ കാമേസു ഹോതീതി അഥ ഖോ സോ ദ്വേ മഗ്ഗേ പടിവിജ്ഝിത്വാ ഠിതോപി അരിയസാവകോ ഉപരി ഝാനാനം വാ മഗ്ഗാനം വാ അനധിഗതത്താ നേവ താവ കാമേസു അനാവട്ടീ ഹോതി, അനാവട്ടിനോ അനാഭോഗോ ന ഹോതി. ആവട്ടിനോ സാഭോഗോയേവ ഹോതി. കസ്മാ? ചതൂഹി ഝാനേഹി വിക്ഖമ്ഭനപ്പഹാനസ്സ, ദ്വീഹി മഗ്ഗേഹി സമുച്ഛേദപ്പഹാനസ്സ അഭാവാ.

മയ്ഹമ്പി ഖോതി ന കേവലം തുയ്ഹേവ, അഥ ഖോ മയ്ഹമ്പി. പുബ്ബേവ സമ്ബോധാതി മഗ്ഗസമ്ബോധിതോ പഠമതരമേവ. പഞ്ഞായ സുദിട്ഠം ഹോതീതി ഏത്ഥ ഓരോധനാടകാ പജഹനപഞ്ഞാ അധിപ്പേതാ. പീതിസുഖം നാജ്ഝഗമന്തി സപ്പീതികാനി ദ്വേ ഝാനാനി ന പടിലഭിം. അഞ്ഞം വാ തതോ സന്തതരന്തി ഇധ ഉപരി ഝാനദ്വയം ചേവ ചത്താരോ ച മഗ്ഗാ അധിപ്പേതാ. പച്ചഞ്ഞാസിന്തി പടിഅഞ്ഞാസിം.

൧൭൯. ഏകമിദാഹം മഹാനാമ സമയന്തി കസ്മാ ആരദ്ധം? അയം പാടിയേക്കോ അനുസന്ധി. ഹേട്ഠാ കാമാനം അസ്സാദോപി ആദീനവോപി കഥിതോ, നിസ്സരണം ന കഥിതം, തം കഥേതും അയം ദേസനാ ആരദ്ധാ. കാമസുഖല്ലികാനുയോഗോ ഹി ഏകോ അന്തോ അത്തകിലമഥാനുയോഗോ ഏകോതി ഇമേഹി അന്തേഹി മുത്തം മമ സാസനന്തി ഉപരി ഫലസമാപത്തിസീസേന സകലസാസനം ദസ്സേതുമ്പി അയം ദേസനാ ആരദ്ധാ.

ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേതി തസ്സ പബ്ബതസ്സ ഗിജ്ഝസദിസം കൂടം അത്ഥി, തസ്മാ ഗിജ്ഝകൂടോതി വുച്ചതി. ഗിജ്ഝാ വാ തസ്സ കൂടേസു നിവസന്തീതിപി ഗിജ്ഝകൂടോതി വുച്ചതി. ഇസിഗിലിപസ്സേതി ഇസിഗിലിപബ്ബതസ്സ പസ്സേ. കാളസിലായന്തി കാളവണ്ണേ പിട്ഠിപാസാണേ. ഉബ്ഭട്ഠകാ ഹോന്തീതി ഉദ്ധംയേവ ഠിതകാ ഹോന്തി അനിസിന്നാ. ഓപക്കമികാതി ഉബ്ഭട്ഠകാദിനാ അത്തനോ ഉപക്കമേന നിബ്ബത്തിതാ. നിഗണ്ഠോ, ആവുസോതി അഞ്ഞം കാരണം വത്തും അസക്കോന്താ നിഗണ്ഠസ്സ ഉപരി പക്ഖിപിംസു. സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീതി സോ അമ്ഹാകം സത്ഥാ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം സബ്ബം ജാനാതി പസ്സതീതി ദസ്സേതി. അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതീതി സോ അമ്ഹാകം സത്ഥാ അപരിസേസം ധമ്മം ജാനന്തോ അപരിസേസസങ്ഖാതം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതി, പടിജാനന്തോ ച ഏവം പടിജാനാതി ‘‘ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച…പേ… പച്ചുപട്ഠിത’’ന്തി. തത്ഥ സതതന്തി നിച്ചം. സമിതന്തി തസ്സേവ വേവചനം.

൧൮൦. കിം പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, നിഗണ്ഠാ ജാനാഥ ഏത്തകം വാ ദുക്ഖം നിജ്ജിണ്ണന്തി ഇദം ഭഗവാ പുരിസോ നാമ യം കരോതി, തം ജാനാതി. വീസതികഹാപണേ ഇണം ഗഹേത്വാ ദസ ദത്വാ ‘‘ദസ മേ ദിന്നാ ദസ അവസിട്ഠാ’’തി ജാനാതി, തേപി ദത്വാ ‘‘സബ്ബം ദിന്ന’’ന്തി ജാനാതി. ഖേത്തസ്സ തതിയഭാഗം ലായിത്വാ ‘‘ഏകോ ഭാഗോ ലായിതോ, ദ്വേ അവസിട്ഠാ’’തി ജാനാതി. പുന ഏകം ലായിത്വാ ‘‘ദ്വേ ലായിതാ, ഏകോ അവസിട്ഠോ’’തി ജാനാതി. തസ്മിമ്പി ലായിതേ ‘‘സബ്ബം നിട്ഠിത’’ന്തി ജാനാതി, ഏവം സബ്ബകിച്ചേസു കതഞ്ച അകതഞ്ച ജാനാതി, തുമ്ഹേഹിപി തഥാ ഞാതബ്ബം സിയാതി ദസ്സേതി. അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനന്തി ഇമിനാ അകുസലം പഹായ കുസലം ഭാവേത്വാ സുദ്ധന്തം പത്തോ നിഗണ്ഠോ നാമ തുമ്ഹാകം സാസനേ അത്ഥീതി പുച്ഛതി.

ഏവം സന്തേതി തുമ്ഹാകം ഏവം അജാനനഭാവേ സതി. ലുദ്ദാതി ലുദ്ദാചാരാ. ലോഹിതപാണിനോതി പാണേ ജീവിതാ വോരോപേന്താ ലോഹിതേന മക്ഖിതപാണിനോ. പാണം ഹി ഹനന്തസ്സപി യസ്സ ലോഹിതേന പാണി ന മക്ഖിയതി, സോപി ലോഹിതപാണീത്വേവ വുച്ചതി. കുരൂരകമ്മന്താതി ദാരുണകമ്മാ. മാതരി പിതരി ധമ്മികസമണബ്രാഹ്മണാദീസു ച കതാപരാധാ. മാഗവികാദയോ വാ കക്ഖളകമ്മാ.

ന ഖോ, ആവുസോ, ഗോതമാതി ഇദം നിഗണ്ഠാ ‘‘അയം അമ്ഹാകം വാദേ ദോസം ദേതി, മയമ്പിസ്സ ദോസം ആരോപേമാ’’തി മഞ്ഞമാനാ ആരഭിംസു. തസ്സത്ഥോ, ‘‘ആവുസോ, ഗോതമ യഥാ തുമ്ഹേ പണീതചീവരാനി ധാരേന്താ സാലിമംസോദനം ഭുഞ്ജന്താ ദേവവിമാനവണ്ണായ ഗന്ധകുടിയാ വസമാനാ സുഖേന സുഖം അധിഗച്ഛഥ, ന ഏവം സുഖേന സുഖം അധിഗന്തബ്ബം. യഥാ പന മയം ഉക്കുടികപ്പധാനാദീഹി നാനപ്പകാരണം ദുക്ഖം അനുഭവാമ, ഏവം ദുക്ഖേന സുഖം അധിഗന്തബ്ബ’’ന്തി. സുഖേന ച ഹാവുസോതി ഇദം സചേ സുഖേന ച സുഖം അധിഗന്തബ്ബം സിയാ. രാജാ അധിഗച്ഛേയ്യാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തത്ഥ മാഗധോതി മഗധരട്ഠസ്സ ഇസ്സരോ. സേനിയോതി തസ്സ നാമം. ബിമ്ബീതി അത്തഭാവസ്സ നാമം. സോ തസ്സ സാരഭൂതോ ദസ്സനീയോ പാസാദികോ അത്തഭാവസമിദ്ധിയാ ബിമ്ബിസാരോതി വുച്ചതി. സുഖവിഹാരിതരോതി ഇദം തേ നിഗണ്ഠാ രഞ്ഞോ തീസു പാസാദേസു തിവിധവയേഹി നാടകേഹി സദ്ധിം സമ്പത്തിഅനുഭവനം സന്ധായ വദന്തി. അദ്ധാതി ഏകംസേന. സഹസാ അപ്പടിസങ്ഖാതി സാഹസം കത്വാ, അപ്പച്ചവേക്ഖിത്വാവ യഥാ രത്തോ രാഗവസേന ദുട്ഠോ ദോസവസേന മൂള്ഹോ മോഹവസേന ഭാസതി, ഏവമേവം വാചാ ഭാസിതാതി ദസ്സേതി.

തത്ഥ പടിപുച്ഛിസ്സാമീതി തസ്മിം അത്ഥേ പുച്ഛിസ്സാമി. യഥാ വോ ഖമേയ്യാതി യഥാ തുമ്ഹാകം രുച്ചേയ്യ. പഹോതീതി സക്കോതി.

അനിഞ്ജമാനോതി അചലമാനോ. ഏകന്തസുഖം പടിസംവേദീതി നിരന്തരസുഖം പടിസംവേദീ. ‘‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, നിഗണ്ഠാ പഹോമി…പേ… ഏകന്തസുഖം പടിസംവേദീ’’തി ഇദം അത്തനോ ഫലസമാപത്തിസുഖം ദസ്സേന്തോ ആഹ. ഏത്ഥ ച കഥാപതിട്ഠാപനത്ഥം രാജവാരേ സത്ത ആദിം കത്വാ പുച്ഛാ കതാ. സത്ത രത്തിന്ദിവാനി നപ്പഹോതീതി ഹി വുത്തേ ഛ പഞ്ച ചത്താരീതി സുഖം പുച്ഛിതും ഹോതി. സുദ്ധവാരേ പന സത്താതി വുത്തേ പുന ഛ പഞ്ച ചത്താരീതി വുച്ചമാനം അനച്ഛരിയം ഹോതി, തസ്മാ ഏകം ആദിം കത്വാ ദേസനാ കതാ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ചൂളദുക്ഖക്ഖന്ധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.