൫. അനുമാനസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൧. ഏവം മേ സുതന്തി അനുമാനസുത്തം. തത്ഥ ഭഗ്ഗേസൂതി ഏവംനാമകേ ജനപദേ, വചനത്ഥോ പനേത്ഥ വുത്താനുസാരേനേവ വേദിതബ്ബോ. സുസുമാരഗിരേതി ഏവംനാമകേ നഗരേ. തസ്സ കിര നഗരസ്സ വത്ഥുപരിഗ്ഗഹദിവസേ അവിദൂരേ ഉദകരഹദേ സുംസുമാരോ സദ്ദമകാസി, ഗിരം നിച്ഛാരേസി. അഥ നഗരേ നിട്ഠിതേ സുംസുമാരഗിരം ത്വേവസ്സ നാമം അകംസു. ഭേസകളാവനേതി ഭേസകളാനാമകേ വനേ. ‘‘ഭേസഗളാവനേ’’തിപി പാഠോ. മിഗദായേതി തം വനം മിഗപക്ഖീനം അഭയദിന്നട്ഠാനേ ജാതം, തസ്മാ മിഗദായോതി വുച്ചതി.

പവാരേതീതി ഇച്ഛാപേതി. വദന്തൂതി ഓവാദാനുസാസനിവസേന വദന്തു, അനുസാസന്തൂതി അത്ഥോ. വചനീയോമ്ഹീതി അഹം തുമ്ഹേഹി വത്തബ്ബോ, അനുസാസിതബ്ബോ ഓവദിതബ്ബോതി അത്ഥോ. സോ ച ഹോതി ദുബ്ബചോതി സോ ച ദുക്ഖേന വത്തബ്ബോ ഹോതി, വുത്തോ ന സഹതി. ദോവചസ്സകരണേഹീതി ദുബ്ബചഭാവകാരകേഹി ഉപരി ആഗതേഹി സോളസഹി ധമ്മേഹി. അപ്പദക്ഖിണഗ്ഗാഹീ അനുസാസനിന്തി യോ ഹി വുച്ചമാനോ തുമ്ഹേ മം കസ്മാ വദഥ, അഹം അത്തനോ കപ്പിയാകപ്പിയം സാവജ്ജാനവജ്ജം അത്ഥാനത്ഥം ജാനാമീതി വദതി. അയം അനുസാസനിം പദക്ഖിണതോ ന ഗണ്ഹാതി, വാമതോ ഗണ്ഹാതി, തസ്മാ അപ്പദക്ഖിണഗ്ഗാഹീതി വുച്ചതി.

പാപികാനം ഇച്ഛാനന്തി ലാമകാനം അസന്തസമ്ഭവനപത്ഥനാനം. പടിപ്ഫരതീതി പടിവിരുദ്ധോ, പച്ചനീകോ ഹുത്വാ തിട്ഠതി, അപസാദേതീതി കിം നു ഖോ തുയ്ഹം ബാലസ്സ അബ്യത്തസ്സ ഭണിതേന, ത്വമ്പി നാമ ഭണിതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സസീതി ഏവം ഘട്ടേതി. പച്ചാരോപേതീതി, ത്വമ്പി ഖോസി ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ, തം താവ പടികരോഹീതി ഏവം പടിആരോപേതി.

അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതീതി അഞ്ഞേന കാരണേന വചനേന വാ അഞ്ഞം കാരണം വചനം വാ പടിച്ഛാദേതി. ‘‘ആപത്തിം ആപന്നോസീ’’തി വുത്തേ ‘‘കോ ആപന്നോ, കിം ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ, കം ഭണഥ, കിം ഭണഥാ’’തി വാ വദതി. ‘‘ഏവരൂപം കിഞ്ചി തയാ ദിട്ഠ’’ന്തി വുത്തേ ‘‘ന സുണാമീ’’തി സോതം വാ ഉപനേതി. ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതീതി ‘‘ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോസീ’’തി പുട്ഠോ ‘‘പാടലിപുത്തം ഗതോമ്ഹീ’’തി വത്വാ പുന ‘‘ന തവ പാടലിപുത്തഗമനം പുച്ഛാമ, ആപത്തിം പുച്ഛാമാ’’തി വുത്തേ ‘‘തതോ രാജഗേഹം ഗതോമ്ഹീ’’തി, രാജഗേഹം വാ യാഹി ബ്രാഹ്മണഗേഹം വാ, ആപത്തിം ആപന്നോസീതി. തത്ഥ മേ സൂകരമംസം ലദ്ധന്തിആദീനി വദന്തോ കഥം ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിപതി.

അപദാനേതി അത്തനോ ചരിയായ. ന സമ്പായതീതി, ആവുസോ, ത്വം കുഹിം വസസി, കം നിസ്സായ വസസീതി വാ, യം ത്വം വദേസി ‘‘മയാ ഏസ ആപത്തിം ആപജ്ജന്നോ ദിട്ഠോ’’തി. ത്വം തസ്മിം സമയേ കിം കരോസി, അയം കിം കരോതി, കത്ഥ വാ ത്വം അച്ഛസി കത്ഥ വാ അയന്തിആദിനാ നയേന ചരിയം പുട്ഠോ സമ്പാദേത്വാ കഥേതും ന സക്കോതി.

൧൮൩. തത്രാവുസോതി, ആവുസോ, തേസു സോളസസു ധമ്മേസു. അത്തനാവ അത്താനം ഏവം അനുമിനിതബ്ബന്തി ഏവം അത്തനാവ അത്താ അനുമേതബ്ബോ തുലേതബ്ബോ തീരേതബ്ബോ.

൧൮൪. പച്ചവേക്ഖിതബ്ബന്തി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബോ. അഹോരത്താനുസിക്ഖിനാതി ദിവാപി രത്തിമ്പി സിക്ഖന്തേന, രതിഞ്ച ദിവാ ച കുസലേസു ധമ്മേസു സിക്ഖന്തേന പീതിപാമോജ്ജമേവ ഉപ്പാദേതബ്ബന്തി അത്ഥോ.

അച്ഛേ വാ ഉദകപത്തേതി പസന്നേ വാ ഉദകഭാജനേ. മുഖനിമിത്തന്തി മുഖപടിബിമ്ബം. രജന്തി ആഗന്തുകരജം. അങ്ഗണന്തി തത്ഥ ജാതകം തിലകം വാ പിളകം വാ. സബ്ബേപിമേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ പഹീനേതി ഇമിനാ സബ്ബപ്പഹാനം കഥേസി. കഥം? ഏത്തകാ അകുസലാ ധമ്മാ പബ്ബജിതസ്സ നാനുച്ഛവികാതി പടിസങ്ഖാനം ഉപ്പാദയതോ ഹി പടിസങ്ഖാനപ്പഹാനംകഥിതം ഹോതി. സീലം പദട്ഠാനം കത്വാ കസിണപരികമ്മം ആരഭിത്വാ അട്ഠ സമാപത്തിയോ നിബ്ബത്തേന്തസ്സ വിക്ഖമ്ഭനപ്പഹാനം കഥിതം. സമാപത്തിം പദട്ഠാനം കത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേന്തസ്സ തദങ്ഗപ്പഹാനം കഥിതം. വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ മഗ്ഗം ഭാവേന്തസ്സ സമുച്ഛേദപ്പഹാനം കഥിതം. ഫലേ ആഗതേ പടിപ്പസ്സദ്ധിപ്പഹാനം, നിബ്ബാനേ ആഗതേ നിസ്സരണപ്പഹാനന്തി ഏവം ഇമസ്മിം സുത്തേ സബ്ബപ്പഹാനം കഥിതംവ ഹോതി.

ഇദഞ്ഹി സുത്തം ഭിക്ഖുപാതിമോക്ഖം നാമാതി പോരാണാ വദന്തി. ഇദം ദിവസസ്സ തിക്ഖത്തും പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം. പാതോ ഏവ വസനട്ഠാനം പവിസിത്വാ നിസിന്നേന ‘‘ഇമേ ഏത്തകാ കിലേസാ അത്ഥി നു ഖോ മയ്ഹം നത്ഥീ’’തി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബാ. സചേ അത്ഥീതി പസ്സതി, തേസം പഹാനായ വായമിതബ്ബം. നോ ചേ പസ്സതി, സുപബ്ബജിതോസ്മീതി അത്തമനേന ഭവിതബ്ബം. ഭത്തകിച്ചം കത്വാ രത്തിട്ഠാനേ വാ ദിവാട്ഠാനേ വാ നിസീദിത്വാപി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം. സായം വസനട്ഠാനേ നിസീദിത്വാപി പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം. തിക്ഖത്തും അസക്കോന്തേന ദ്വേ വാരേ പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം. ദ്വേ വാരേ അസക്കോന്തേന പന അവസ്സം ഏകവാരം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം, അപ്പച്ചവേക്ഖിതും ന വട്ടതീതി വദന്തി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

അനുമാനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.