൩. ഛത്തമാണവകവിമാനവണ്ണനാ

യോ വദതം പവരോ മനുജേസൂതി ഛത്തമാണവകവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ. തേന സമയേന സേതബ്യായം അഞ്ഞതരസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ കിച്ഛാലദ്ധോ പുത്തോ ഛത്തോ നാമ ബ്രാഹ്മണമാണവോ അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ പിതരാ പേസിതോ ഉക്കട്ഠം ഗന്ത്വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ പോക്ഖരസാതിസ്സ സന്തികേ മേധാവിതായ അനലസതായ ച ന ചിരേനേവ മന്തേ വിജ്ജാട്ഠാനാനി ച ഉഗ്ഗഹേത്വാ ബ്രാഹ്മണസിപ്പേ നിപ്ഫത്തിം പത്തോ. സോ ആചരിയം അഭിവാദേത്വാ ‘‘മയാ തുമ്ഹാകം സന്തികേ സിപ്പം സിക്ഖിതം, കിം വോ ഗരുദക്ഖിണം ദേമീ’’തി ആഹ. ആചരിയോ ‘‘ഗരുദക്ഖിണാ നാമ അന്തേവാസികസ്സ വിഭവാനുരൂപാ, കഹാപണസഹസ്സമാനേഹീ’’തി ആഹ. ഛത്തമാണവോ ആചരിയം അഭിവാദേത്വാ സേതബ്യം ഗന്ത്വാ മാതാപിതരോ വന്ദിത്വാ തേഹി അഭിനന്ദിയമാനോ കതപടിസന്ഥാരോ തമത്ഥം പിതു ആരോചേത്വാ ‘‘ദേഥ മേ ദാതബ്ബയുത്തകം, അജ്ജേവ ദത്വാ ആഗമിസ്സാമീ’’തി ആഹ. തം മാതാപിതരോ ‘‘താത, അജ്ജ വികാലോ, സ്വേ ഗമിസ്സസീ’’തി വത്വാ കഹാപണേ നീഹരിത്വാ ഭണ്ഡികം ബന്ധാപേത്വാ ഠപേസും. ചോരാ തം പവത്തിം ഞത്വാ ഛത്തമാണവകസ്സ ഗമനമഗ്ഗേ അഞ്ഞതരസ്മിം വനഗഹനേ നിലീനാ അച്ഛിംസു ‘‘മാണവം മാരേത്വാ കഹാപണേ ഗണ്ഹിസ്സാമാ’’തി.

ഭഗവാ പച്ചൂസസമയേ മഹാകരുണാസമാപത്തിതോ വുട്ഠായ ലോകം വോലോകേന്തോ ഛത്തമാണവകസ്സ സരണേസു ച സീലേസു ച പതിട്ഠാനം, ചോരേഹി മാരിതസ്സ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിം, തതോ സഹ വിമാനേന ആഗതസ്സ തത്ഥ സന്നിപതിതപരിസായ ച ധമ്മാഭിസമയം ദിസ്വാ പഠമതരമേവ ഗന്ത്വാ മാണവകസ്സ ഗമനമഗ്ഗേ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ നിസീദി. മാണവോ ആചരിയധനം ഗഹേത്വാ സേതബ്യതോ ഉക്കട്ഠാഭിമുഖോ ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ ഭഗവന്തം നിസിന്നം ദിസ്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ അട്ഠാസി. ‘‘കുഹിം ഗമിസ്സസീ’’തി ഭഗവതാ വുത്തോ ‘‘ഉക്കട്ഠം, ഭോ ഗോതമ, ഗമിസ്സാമി മയ്ഹം ആചരിയസ്സ പോക്ഖരസാതിസ്സ ഗരുദക്ഖിണം ദാതു’’ന്തി ആഹ. അഥ ഭഗവാ ‘‘ജാനാസി പന ത്വം, മാണവ, തീണി സരണാനി, പഞ്ച സീലാനീ’’തി വത്വാ തേന ‘‘നാഹം ജാനാമി, കിമത്ഥിയാനി പനേതാനി കീദിസാനി ചാ’’തി വുത്തേ ‘‘ഇദമീദിസ’’ന്തി സരണഗമനസ്സ സീലസമാദാനസ്സ ച ഫലാനിസംസം വിഭാവേത്വാ ‘‘ഉഗ്ഗണ്ഹാഹി താവ, മാണവക, സരണഗമനവിധി’’ന്തി വത്വാ ‘‘സാധു ഉഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമി, കഥേഥ ഭന്തേ ഭഗവാ’’തി തേന യാചിതോ തസ്സ രുചിയാ അനുരൂപം ഗാഥാബന്ധവസേന സരണഗമനവിധിം ദസ്സേന്തോ –

൮൮൬. ‘‘യോ വദതം പവരോ മനുജേസു, സക്യമുനീ ഭഗവാ കതകിച്ചോ;

പാരഗതോ ബലവീരിയസമങ്ഗീ, തം സുഗതം സരണത്ഥമുപേഹി.

൮൮൭. ‘‘രാഗവിരാഗമനേജമസോകം, ധമ്മമസങ്ഖതമപ്പടികൂലം;

മധുരമിമം പഗുണം സുവിഭത്തം, ധമ്മമിമം സരണത്ഥമുപേഹി.

൮൮൮. ‘‘യത്ഥ ച ദിന്ന മഹപ്ഫലമാഹു, ചതൂസു സുചീസു പുരിസയുഗേസു;

അട്ഠ ച പുഗ്ഗല ധമ്മദസാ തേ, സങ്ഘമിമം സരണത്ഥമുപേഹീ’’തി. –

തിസ്സോ ഗാഥായോ അഭാസി.

൮൮൬. തത്ഥ യോതി അനിയമിതവചനം, തസ്സ ‘‘ത’’ന്തി ഇമിനാ നിയമനം വേദിതബ്ബം. വദതന്തി വദന്താനം. പവരോതി സേട്ഠോ, കഥികാനം ഉത്തമോ വാദീവരോതി അത്ഥോ. മനുജേസൂതി ഉക്കട്ഠനിദ്ദേസോ യഥാ ‘‘സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി. ഭഗവാ പന ദേവമനുസ്സാനമ്പി ബ്രഹ്മാനമ്പി സബ്ബേസമ്പി സത്താനം പവരോയേവ, ഭഗവതോ ച ചരിമഭവേ മനുസ്സേസു ഉപ്പന്നതായ വുത്തം ‘‘മനുജേസൂ’’തി. തേനേവാഹ ‘‘സക്യമുനീ’’തി. സക്യകുലപ്പസുതതായ സക്യോ, കായമോനേയ്യാദീഹി സമന്നാഗതതോ അനവസേസസ്സ ച ഞേയ്യസ്സ മുനനതോ മുനി ചാതി സക്യമുനി. ഭാഗ്യവന്തതാദീഹി ചതൂഹി കാരണേഹി ഭഗവാ. ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി കാതബ്ബസ്സ പരിഞ്ഞാദിപഭേദസ്സ സോളസവിധസ്സ കിച്ചസ്സ കതത്താ നിപ്ഫാദിതത്താ കതകിച്ചോ. പാരം സക്കായസ്സ പരതീരം നിബ്ബാനം ഗതോ സയമ്ഭുഞാണേന അധിഗതോതി പാരഗതോ. അസദിസേന കായബലേന, അനഞ്ഞസാധാരണേന ഞാണബലേന, ചതുബ്ബിധസമ്മപ്പധാനവീരിയേന ച സമന്നാഗതത്താ ബലവീരിയസമങ്ഗീ. സോഭനഗമനത്താ, സുന്ദരം ഠാനം ഗതത്താ, സമ്മാ ഗതത്താ, സമ്മാ ച ഗദിതത്താ സുഗതോ. തം സുഗതം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം സരണത്ഥം സരണായ പരായണായ അപായദുക്ഖവട്ടദുക്ഖപരിത്താണായ ഉപേഹി ഉപഗച്ഛ, അജ്ജ പട്ഠായ അഹിതനിവത്തനേന ഹിതസംവഡ്ഢനേന ‘‘അയം മേ ഭഗവാ സരണം താണം ലേണം പരായണം ഗതി പടിസരണ’’ന്തി ഭജ സേവ, ഏവം ജാനാഹി വാ ബുജ്ഝസ്സൂതി അത്ഥോ.

൮൮൭. രാഗവിരാഗന്തി അരിയമഗ്ഗമാഹ. തേന ഹി അരിയാ അനാദികാലഭാവിതമ്പി രാഗം വിരജ്ജേന്തി. അനേജമസോകന്തി അരിയഫലം. തഞ്ഹി ഏജാസങ്ഖാതായ തണ്ഹായ അവസിട്ഠാനഞ്ച സോകനിമിത്താനം കിലേസാനം സബ്ബസോ പടിപ്പസ്സമ്ഭനതോ ‘‘അനേജം അസോക’’ന്തി ച വുച്ചതി. ധമ്മന്തി സഭാവധമ്മം. സഭാവതോ ഗഹേതബ്ബധമ്മോ ഹേസ യദിദം മഗ്ഗഫലനിബ്ബാനാനി, ന പരിയത്തിധമ്മോ വിയ പഞ്ഞത്തിധമ്മവസേന. ധമ്മന്തി വാ പരമത്ഥധമ്മം, നിബ്ബാനന്തി അത്ഥോ. സമേച്ച സമ്ഭുയ്യ പച്ചയേഹി കതം സങ്ഖതം, ന സങ്ഖതന്തി അസങ്ഖതം. തദേവ നിബ്ബാനം. നത്ഥി ഏത്ഥ കിഞ്ചിപി പടികൂലന്തി അപ്പടികൂലം. സവനവേലായം ഉപപരിക്ഖണവേലായം പടിപജ്ജനവേലായന്തി സബ്ബദാപി ഇട്ഠമേവാതി മധുരം. സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസന്നിസ്സയായ പടിഭാനസമ്പദായ പവത്തിതത്താ സുപ്പവത്തിഭാവതോ നിപുണഭാവതോ ച പഗുണം. വിഭജിതബ്ബസ്സ അത്ഥസ്സ ഖന്ധാദിവസേന കുസലാദിവസേന ഉദ്ദേസാദിവസേന ച സുട്ഠു വിഭജനതോ സുവിഭത്തം. തീഹിപി പദേഹി പരിയത്തിധമ്മമേവ വദതി. തേനേവ ഹിസ്സ ആപാഥകാലേ വിയ വിമദ്ദനകാലേപി കഥേന്തസ്സ വിയ സുണന്തസ്സാപി സമ്മുഖീഭാവതോ ഉഭതോപച്ചക്ഖതായ ദസ്സനത്ഥം ‘‘ഇമ’’ന്തി വുത്തം. ധമ്മന്തി യഥാവപടിപജ്ജന്തേ അപായദുക്ഖപാതതോ ധാരണത്ഥേന ധമ്മം, ഇദം ചതുബ്ബിധസ്സാപി ധമ്മസ്സ സാധാരണവചനം. പരിയത്തിധമ്മോപി ഹി സരണേസു ച സീലേസു ച പതിട്ഠാനമത്തായപി യഥാവപടിപത്തിയാ അപായദുക്ഖപാതതോ ധാരേതി ഏവ. ഇമസ്സ ച അത്ഥസ്സ ഇദമേവ വിമാനം സാധകന്തി ദട്ഠബ്ബം. സാധാരണഭാവേന യഥാവുത്തധമ്മസ്സ പച്ചക്ഖം കത്വാ ദസ്സേന്തോ പുന ‘‘ഇമ’’ന്തി ആഹ.

൮൮൮. യത്ഥാതി യസ്മിം അരിയസങ്ഘേ. ദിന്നന്തി പരിച്ചത്തം അന്നാദിദേയ്യധമ്മം. ദിന്ന മഹപ്ഫലന്തി ഗാഥാസുഖത്ഥം അനുനാസികലോപോ കതോ. അച്ചന്തമേവ കിലേസാസുചിതോ വിസുജ്ഝനേന സുചീസു ‘‘സോതാപന്നോ സോതാപത്തിഫലസച്ഛികിരിയായ പടിപന്നോ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൮.൬൦) വുത്തേസു ചതൂസു പുരിസയുഗേസു. അട്ഠാതി മഗ്ഗട്ഠഫലട്ഠേസു യുഗളേ അകത്വാ വിസും വിസും ഗഹണേന അട്ഠ പുഗ്ഗലാ. ഗാഥാസുഖത്ഥമേവ ചേത്ഥ ‘‘പുഗ്ഗല ധമ്മദസാ’’തി രസ്സം കത്വാ നിദ്ദേസോ. ധമ്മദസാതി ചതുസച്ചധമ്മസ്സ നിബ്ബാനധമ്മസ്സ ച പച്ചക്ഖതോ ദസ്സനകാ. ദിട്ഠിസീലസാമഞ്ഞേന സംഹതഭാവേന സങ്ഘം.

ഏവം ഭഗവതാ തീഹി ഗാഥാഹി സരണഗുണസന്ദസ്സനേന സദ്ധിം സരണഗമനവിധിമ്ഹി വുത്തേ മാണവോ തംതംസരണഗുണാനുസ്സരണമുഖേന സരണഗമനവിധിനോ അത്തനോ ഹദയേ ഠപിതഭാവം വിഭാവേന്തോ തസ്സാ തസ്സാ ഗാഥായ അനന്തരം ‘‘യോ വദതം പവരോ’’തിആദിനാ തം തം ഗാഥം പച്ചനുഭാസി. ഏവം പച്ചനുഭാസിത്വാ ഠിതസ്സ പഞ്ച സിക്ഖാപദാനി സരൂപതോ ഫലാനിസംസതോ ച വിഭാവേത്വാ തേസം സമാദാനവിധിം കഥേസി. സോ തമ്പി സുട്ഠു ഉപധാരേത്വാ പസന്നമാനസോ ‘‘ഹന്ദാഹം ഭഗവാ ഗമിസ്സാമീ’’തി വത്വാ രതനത്തയഗുണം അനുസ്സരന്തോ തംയേവ മഗ്ഗം പടിപജ്ജി. ഭഗവാപി ‘‘അലം ഇമസ്സ ഏത്തകം കുസലം ദേവലോകൂപപത്തിയാ’’തി ജേതവനമേവ അഗമാസി.

മാണവസ്സ പന പസന്നചിത്തസ്സ രതനത്തയഗുണം സല്ലക്ഖണവസേന ‘‘സരണം ഉപേമീ’’തി പവത്തചിത്തുപ്പാദതായ സരണേസു ച, ഭഗവതാ വുത്തനയേന പഞ്ചന്നം സീലാനം അധിട്ഠാനേന സീലേസു ച പതിട്ഠിതസ്സ തേനേവ നയേന രതനത്തയഗുണേ അനുസ്സരന്തസ്സേവ ഗച്ഛന്തസ്സ ചോരാ മഗ്ഗേ പരിയുട്ഠിംസു. സോ തേ അഗണേത്വാ രതനത്തയഗുണേ അനുസ്സരന്തോയേവ ഗച്ഛതി. തഞ്ചേകോ ചോരോ ഗുമ്ബന്തരം ഉപനിസ്സായ ഠിതോ വിസപീതേന സരേന സഹസാവ വിജ്ഝിത്വാ ജീവിതക്ഖയം പാപേത്വാ കഹാപണഭണ്ഡികം ഗഹേത്വാ അത്തനോ സഹായേഹി സദ്ധിം പക്കാമി. മാണവോ പന കാലം കത്വാ താവതിംസഭവനേ തിംസയോജനികേ കനകവിമാനേ സുത്തപ്പബുദ്ധോ വിയ അച്ഛരാസഹസ്സപരിവുതോ സട്ഠിസകടഭാരാലങ്കാരപടിമണ്ഡിതത്തഭാവോ നിബ്ബത്തി, തസ്സ വിമാനസ്സ ആഭാ സാതിരേകാനി വീസതിയോജനാനി ഫരിത്വാ തിട്ഠതി.

അഥ മാണവം കാലകതം ദിസ്വാ സേതബ്യഗാമവാസിനോ മനുസ്സാ സേതബ്യം ഗന്ത്വാ തസ്സ മാതാപിതൂനം ഉക്കട്ഠഗാമവാസിനോ ച ഉക്കട്ഠം ഗന്ത്വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ പോക്ഖരസാതിസ്സ കഥേസും. തം സുത്വാ തസ്സ മാതാപിതരോ ഞാതിമിത്താ ബ്രാഹ്മണോ ച പോക്ഖരസാതി സപരിവാരാ അസ്സുമുഖാ രോദമാനാ തം പദേസം അഗമംസു, യേഭുയ്യേന സേതബ്യവാസിനോ ച ഉക്കട്ഠവാസിനോ ച ഇച്ഛാനങ്ഗലവാസിനോ ച സന്നിപതിംസു, മഹാസമാഗമോ അഹോസി. അഥ മാണവസ്സ മാതാപിതരോ മഗ്ഗസ്സ അവിദൂരേ ചിതകം സജ്ജേത്വാ സരീരകിച്ചം കാതും ആരഭിംസു.

അഥ ഭഗവാ ചിന്തേസി ‘‘മയി ഗതേ ഛത്തമാണവോ മം വന്ദിതും ആഗമിസ്സതി, ആഗതഞ്ച തം കതകമ്മം കഥാപേന്തോ കമ്മഫലം പച്ചക്ഖം കാരേത്വാ ധമ്മം ദേസേസ്സാമി, ഏവം മഹാജനസ്സ ധമ്മാഭിസമയോ ഭവിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം തം പദേസം ഉപഗന്ത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ നിസീദി ഛബ്ബണ്ണബുദ്ധരംസിയോ വിസ്സജ്ജേന്തോ. അഥ ഛത്തമാണവദേവപുത്തോപി അത്തനോ സമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ, തസ്സാ കാരണം ഉപധാരേന്തോ സരണഗമനഞ്ച സീലസമാദാനഞ്ച ദിസ്വാ, വിമ്ഹയജാതോ ഭഗവതി സഞ്ജാതപസാദബഹുമാനോ ‘‘ഇദാനേവാഹം ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച വന്ദിസ്സാമി, രതനത്തയഗുണേ ച മഹാജനസ്സ പാകടേ കരിസ്സാമീ’’തി കതഞ്ഞുതം നിസ്സായ സകലം തം അരഞ്ഞപദേസം ഏകാലോകം കരോന്തോ, സഹ വിമാനേന ആഗന്ത്വാ വിമാനതോ ഓരുയ്ഹ മഹതാ പരിവാരേന സദ്ധിം ദിസ്സമാനരൂപോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതന്തോ അഭിവാദേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. തം ദിസ്വാ മഹാജനോ ‘‘കോ നു ഖോ അയം ദേവോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ’’തി അച്ഛരിയബ്ഭുതജാതോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം പരിവാരേസി. ഭഗവാ തേന കതപുഞ്ഞകമ്മം പാകടം കാതും –

൮൮൯. ‘‘ന തഥാ തപതി നഭേ സൂരിയോ, ചന്ദോ ച ന ഭാസതി ന ഫുസ്സോ;

യഥാ അതുലമിദം മഹപ്പഭാസം, കോ നു ത്വം തിദിവാ മഹിം ഉപാഗാ.

൮൯൦. ‘‘ഛിന്ദതി രംസീ പഭങ്കരസ്സ, സാധികവീസതിയോജനാനി ആഭാ;

രത്തിമപി യഥാ ദിവം കരോതി, പരിസുദ്ധം വിമലം സുഭം വിമാനം.

൮൯൧. ‘‘ബഹുപദുമവിചിത്രപുണ്ഡരീകം, വോകിണ്ണം കുസുമേഹി നേകചിത്തം;

അരജവിരജഹേമജാലഛന്നം, ആകാസേ തപതി യഥാപി സൂരിയോ.

൮൯൨. ‘‘രത്തമ്ബരപീതവാസസാഹി, അഗരുപിയങ്ഗുചന്ദനുസ്സദാഹി;

കഞ്ചനതനുസന്നിഭത്തചാഹി, പരിപൂരം ഗഗനംവ താരകാഹി.

൮൯൩. ‘‘നരനാരിയോ ബഹുകേത്ഥനേകവണ്ണാ, കുസുമവിഭൂസിതാഭരണേത്ഥ സുമനാ;

അനിലപമുഞ്ചിതാ പവന്തി സുരഭിം, തപനിയവിതതാ സുവണ്ണഛന്നാ.

൮൯൪. ‘‘കിസ്സ സംയമസ്സ അയം വിപാകോ, കേനാസി കമ്മഫലേനിധൂപപന്നോ;

യഥാ ച തേ അധിഗതമിദം വിമാനം, തദനുപദം അവചാസി ഇഗ്ഘ പുട്ഠോ’’തി. –

തം ദേവപുത്തം പടിപുച്ഛി.

൮൮൬. തത്ഥ തപതീതി ദിപ്പതി. നഭേതി ആകാസേ. ഫുസ്സോതി ഫുസ്സതാരകാ. അതുലന്തി അനുപമം, അപ്പമാണം വാ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ ഇദം തവ വിമാനം അനുപമം അപ്പമാണം പഭസ്സരഭാവേന തതോ ഏവ മഹപ്പഭാസം ആകാസേ ദിപ്പതി, ന തഥാ താരകരൂപാനി ദിപ്പന്തി, ന ചന്ദോ, താനി താവ തിട്ഠന്തു, നാപി സൂരിയോ ദിപ്പതി, ഏവംഭൂതോ കോ നു ത്വം ദേവലോകതോ ഇമം ഭൂമിപദേസം ഉപഗതോ, തം പാകടം കത്വാ ഇമസ്സ മഹാജനസ്സ കഥേഹീതി.

൮൯൦. ഛിന്ദതീതി വിച്ഛിന്ദതി, പവത്തിതും അദേന്തോ പടിഹനതീതി അത്ഥോ. രംസീതി രസ്മിയോ. പഭങ്കരസ്സാതി സൂരിയസ്സ. തസ്സ ച വിമാനസ്സ പഭാ സമന്തതോ പഞ്ചവീസതി യോജനാനി ഫരിത്വാ തിട്ഠതി. തേനാഹ ‘‘സാധികവീസതിയോജനാനി ആഭാ’’തി. രത്തിമപി യഥാ ദിവം കരോതീതി അത്തനോ പഭായ അന്ധകാരം വിധമന്തം രത്തിഭാഗമ്പി ദിവസഭാഗം വിയ കരോതി. പരിസമന്തതോ അന്തോ ചേവ ബഹി ച സുദ്ധതായ പരിസുദ്ധം. സബ്ബസോ മലാഭാവേന വിമലം. സുന്ദരതായ സുഭം.

൮൯൧. ബഹുപദുമവിചിത്രപുണ്ഡരീകന്തി ബഹുവിധരത്തകമലഞ്ചേവ വിചിത്തവണ്ണസേതകമലഞ്ച. സേതകമലം പദുമം, രത്തകമലം പുണ്ഡരീകന്തി വദന്തി. വോകിണ്ണം കുസുമേഹീതി അഞ്ഞേഹി ച നാനാവിധേഹി പുപ്ഫേഹി സമോകിണ്ണം. നേകചിത്തന്തി മാലാകമ്മലതാകമ്മാദിനാനാവിധവിചിത്തം. അരജവിരജഹേമജാലഛന്നന്തി സയം അപഗതരജം വിരജേന നിദ്ദോസേന കഞ്ചനജാലേന ഛാദിതം.

൮൯൨. രത്തമ്ബരപീതവാസസാഹീതി രത്തവത്ഥാഹി ചേവ പീതവത്ഥാഹി ച. ഏകാ ഹി രത്തം ദിബ്ബവത്ഥം നിവാസേത്വാ പീതം ഉത്തരിയം കരോതി, അപരാ പീതം നിവാസേത്വാ രത്തം ഉത്തരിയം കരോതി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘രത്തമ്ബരപീതവാസസാഹീ’’തി. അഗരുപിയങ്ഗുചന്ദനുസ്സദാഹീതി അഗരുഗന്ധേന പിയങ്ഗുമാലാഹി ചന്ദനഗന്ധേഹി ച ഉസ്സദാഹി, ഉസ്സന്നദിബ്ബാഗരുഗന്ധാദികാഹീതി അത്ഥോ. കഞ്ചനതനുസന്നിഭത്തചാഹീതി കനകസദിസസുഖുമച്ഛവീഹി. പരിപൂരന്തി തഹം തഹം വിചരന്തീഹി സങ്ഗീതിപസുതാഹി ച പരിപുണ്ണം.

൮൯൩. ബഹുകേത്ഥാതി ബഹുകാ ഏത്ഥ. അനേകവണ്ണാതി നാനാരൂപാ. കുസമവിഭൂസിതാഭരണാതി വിസേസതോ സുരഭിവായനത്ഥം ദിബ്ബകുസുമേഹി അലങ്കതദിബ്ബാഭരണാ. ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം വിമാനേ. സുമനാതി സുന്ദരമനാ പമുദിതചിത്താ. അനിലപമുഞ്ചിതാ പവന്തി സുരഭിന്തി അനിലേന പമുഞ്ചിതഗന്ധാനം പുപ്ഫാനം വായുനാ വിമുത്തപത്തപുടം വിയ വിബന്ധതായ വികസിതതായ ച സുഗന്ധം പവായന്തി. ‘‘അനിലപധൂപിതാ’’തിപി പഠന്തി, വാതേന മന്ദം ആവുയ്ഹമാനാ ഹേമമയപുപ്ഫാതി അത്ഥോ. കനകചീരകാദീഹി വേണിആദീസു ഓതതതായ തപനിയവിതതാ. യേഭുയ്യേന കഞ്ചനാഭരണേഹി അച്ഛാദിതസരീരതായ സുവണ്ണഛന്നാ. നരനാരിയോതി ദേവപുത്താ ദേവധീതരോ ച ബഹുകാ ഏത്ഥ തവ വിമാനേതി ദസ്സേതി.

൮൯൪. ഇങ്ഘാതി ചോദനത്ഥേ നിപാതോ പുട്ഠോതി പുച്ഛിതോ ഇമസ്സ മഹാജനസ്സ കമ്മഫലപച്ചക്ഖഭാവായാതി അധിപ്പായോ.

തതോ ദേവപുത്തോ ഇമാഹി ഗാഥാഹി ബ്യാകാസി –

൮൯൫. ‘‘സയമിധ പഥേ സമേച്ച മാണവേന, സത്ഥാനുസാസി അനുകമ്പമാനോ;

തവ രതനവരസ്സ ധമ്മം സുത്വാ, കരിസ്സാമീതി ച ബ്രവിത്ഥ ഛത്തോ.

൮൯൬. ‘‘ജിനവരപവരം ഉപേഹി സരണം, ധമ്മഞ്ചാപി തഥേവ ഭിക്ഖുസങ്ഘം;