൧൦. പഠമനാഗവിമാനവണ്ണനാ

സുസുക്കഖന്ധം അഭിരുയ്ഹ നാഗന്തി നാഗവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ. തേന സമയേന ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ദേവചാരികം ചരന്തോ താവതിംസഭവനം ഉപഗതോ. തത്ഥ അദ്ദസ അഞ്ഞതരം ദേവപുത്തം സബ്ബസേതം മഹന്തം ദിബ്ബനാഗം അഭിരുയ്ഹ മഹന്തേന പരിവാരേന മഹതാ ദിബ്ബാനുഭാവേന ആകാസേന ഗച്ഛന്തം, സബ്ബാ ദിസാ ചന്ദോ വിയ സൂരിയോ വിയ ച ഓഭാസയമാനം. ദിസ്വാ യേന സോ ദേവപുത്തോ തേനുപസങ്കമി. അഥ സോ ദേവപുത്തോ തതോ ഓരുയ്ഹ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം അഭിവാദേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. അഥ ഥേരോ –

൯൬൧. ‘‘സുസുക്കഖന്ധം അഭിരുയ്ഹ നാഗം, അകാചിനം ദന്തിം ബലിം മഹാജവം;

അഭിരുയ്ഹ ഗജവരം സുകപ്പിതം, ഇധാഗമാ വേഹായസം അന്തലിക്ഖേ.

൯൬൨. ‘‘നാഗസ്സ ദന്തേസു ദുവേസു നിമ്മിതാ, അച്ഛോദകാ പദുമിനിയോ സുഫുല്ലാ;

പദുമേസു ച തൂരിയഗണാ പവജ്ജരേ, ഇമാ ച നച്ചന്തി മനോഹരായോ.

൯൬൩. ‘‘ദേവിദ്ധിപത്തോസി മഹാനുഭാവോ, മനുസ്സഭൂതോ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവോ, വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. –

തസ്സ സമ്പത്തികിത്തനമുഖേന കതകമ്മം പുച്ഛി.

൯൬൧. തത്ഥ സുസുക്കഖന്ധന്തി സുട്ഠു സേതഖന്ധം. കിഞ്ചാപി തസ്സ നാഗസ്സ ചത്താരോ പാദാ, വത്ഥികോസം, മുഖപ്പദേസോ, ഉഭോ കണ്ണാ, വാലധീതി ഏത്തകം മുഞ്ചിത്വാ സബ്ബോ കായോ സേതോവ, ഖന്ധപ്പദേസസ്സ പന സാതിസയം ധവലതരതായ വുത്തം ‘‘സുസുക്കഖന്ധ’’ന്തി. നാഗന്തി ദിബ്ബം ഹത്ഥിനാഗം. അകാചിനന്തി നിദ്ദോസം, സബലലവങ്കതിലകാദിഛവിദോസവിരഹിതന്തി അത്ഥോ. ‘‘ആജാനീയ’’ന്തിപി പാളി, ആജാനീയലക്ഖണൂപേതന്തി അത്ഥോ. ദന്തിന്തി വിപുലരുചിരദന്തവന്തം. ബലിന്തി ബലവന്തം മഹാബലം. മഹാജവന്തി അതിജവം സീഘഗാമിം. പുന അഭിരുയ്ഹാതി ഏത്ഥ അനുനാസികലോപോ ദട്ഠബ്ബോ, അഭിരുയ്ഹം ആരോഹനീയന്തി വുത്തം ഹോതി. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഏവം പന ഥേരേന പുട്ഠോ ദേവപുത്തോ അത്തനാ കതകമ്മം കഥേന്തോ –

൯൬൫. ‘‘അട്ഠേവ മുത്തപുപ്ഫാനി, കസ്സപസ്സ മഹേസിനോ;

ഥൂപസ്മിം അഭിരോപേസിം, പസന്നോ സേഹി പാണിഭി.

൯൬൬. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ…പേ…

വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. – ഇമാഹി ഗാഥാഹി ബ്യാകാസി;

തസ്സത്ഥോ – അഹം പുബ്ബേ കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ യോജനികേ കനകഥൂപേ വണ്ടതോ മുച്ചിത്വാ ഗച്ഛമൂലേ പതിതാനി അട്ഠ മുത്തപുപ്ഫാനി ലഭിത്വാ താനി ഗഹേത്വാ പൂജനവസേന പസന്നചിത്തോ ഹുത്വാ അഭിരോപേസിം പൂജേസിം.

അതീതേ കിര കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധേ പരിനിബ്ബുതേ യോജനികേ കനകഥൂപേ ച കാരിതേ സപരിവാരോ കികീ കാസിരാജാ ച നാഗരാ ച നേഗമാ ച ജാനപദാ ച ദിവസേ ദിവസേ പുപ്ഫപൂജം കരോന്തി. തേസു തഥാ കരോന്തേസു പുപ്ഫാനി മഹഗ്ഘാനി ദുല്ലഭാനി ച അഹേസും. അഥേകോ ഉപാസകോ മാലാകാരവീഥിയം വിചരിത്വാ ഏകമേകേന കഹാപണേന ഏകമേകമ്പി പുപ്ഫം അലഭന്തോ അട്ഠ കഹാപണാനി ഗഹേത്വാ പുപ്ഫാരാമം ഗന്ത്വാ മാലാകാരം ആഹ ‘‘ഇമേഹി അട്ഠഹി കഹാപണേഹി അട്ഠ പുപ്ഫാനി ദേഹീ’’തി. ‘‘നത്ഥയ്യോ പുപ്ഫാനി, സമ്മദേവ ഉപധാരേത്വാ ഓചിനിത്വാ ദിന്നാനീ’’തി. ‘‘അഹം ഓലോകേത്വാ ഗണ്ഹാമീ’’തി. ‘‘യദി ഏവം, ആരാമം പവിസിത്വാ ഗവേസാഹീ’’തി. സോ പവിസിത്വാ ഗവേസന്തോ പതിതാനി അട്ഠ പുപ്ഫാനി ലഭിത്വാ മാലാകാരം ആഹ ‘‘ഗണ്ഹ, താത, കഹാപണാനീ’’തി. ‘‘തവ പുഞ്ഞേന ലദ്ധാനി, നാഹം കഹാപണാനി ഗണ്ഹാമീ’’തി ആഹ. ഇതരോ ‘‘നാഹം മുധാ പുപ്ഫാനി ഗഹേത്വാ ഭഗവതോ പൂജം കരിസ്സാമീ’’തി കഹാപണാനി തസ്സ പുരതോ ഠപേത്വാ പുപ്ഫാനി ഗഹേത്വാ ചേതിയങ്ഗണം ഗന്ത്വാ പസന്നചിത്തോ പൂജം അകാസി. സോ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ താവതിംസേസു ഉപ്പജ്ജിത്വാ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ പുനപി ദേവലോകേ, പുനപി ദേവലോകേതി ഏവം അപരാപരം ദേവേസുയേവ സംസരന്തോ തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന ഇമസ്മിമ്പി ബുദ്ധുപ്പാദേ താവതിംസേസുയേവ ഉപ്പജ്ജി. തം സന്ധായ ഹേട്ഠാ വുത്തം ‘‘തത്ഥ അദ്ദസ അഞ്ഞതരം ദേവപുത്ത’’ന്തിആദി.

തം പനേതം പവത്തിം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ മനുസ്സലോകം ആഗന്ത്വാ ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ വിത്ഥാരേന ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

നാഗവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.