൬. വിഹാരവിമാനവണ്ണനാ

അഭിക്കന്തേന വണ്ണേനാതി വിഹാരവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ. തേന സമയേന വിസാഖാ മഹാഉപാസികാ അഞ്ഞതരസ്മിം ഉസ്സവദിവസേ ഉയ്യാനേ വിചരണത്ഥം സഹായികാഹി പരിജനേന ച ഉസ്സാഹിതാ സുന്ഹാതാനുലിത്താ സുഭോജനം ഭുഞ്ജിത്വാ മഹാലതാപസാധനം പിളന്ധിത്വാ പഞ്ചമത്തേഹി സഹായികാസതേഹി പരിവാരിതാ മഹന്തേന ഇസ്സരിയേന മഹതാ പരിച്ഛേദേന ഗേഹതോ നിക്ഖമ്മ ഉയ്യാനം ഉദ്ദിസ്സ ഗച്ഛന്തീ ചിന്തേസി ‘‘ബാലദാരികായ വിയ കിം മേ മോഘകീളിതേന, ഹന്ദാഹം വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം മനോഭാവനീയേ ച അയ്യേ വന്ദിസ്സാമി, ധമ്മഞ്ച സോസ്സാമീ’’തി വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഏകമന്തേ ഠത്വാ മഹാലതാപിളന്ധനം ഓമുഞ്ചിത്വാ തം ദാസിയാ ഹത്ഥേ ദത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. തസ്സാ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേസി.

സാ ധമ്മം സുത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ മനോഭാവനീയേ ച ഭിക്ഖൂ വന്ദിത്വാ വിഹാരതോ നിക്ഖമിത്വാ ഥോകം ഗന്ത്വാ ദാസിം ആഹ ‘‘ഹന്ദ ജേ ആഭരണം പിളന്ധിസ്സാമീ’’തി. സാ തം ഭണ്ഡികം കത്വാ ബന്ധിത്വാ വിഹാരേ ഠപേത്വാ തഹം തഹം വിചരിത്വാ ഗമനകാലേ വിസ്സരിത്വാ ഗതത്താ ‘‘വിസ്സരിതം മയാ, തിട്ഠ അയ്യേ ആഹരിസ്സാമീ’’തി നിവത്തിതുകാമാ അഹോസി. വിസാഖാ ‘‘സചേ ജേ വിഹാരേ ഠപേത്വാ വിസ്സരിതം, തസ്സ വിഹാരസ്സേവ അത്ഥായ തം പരിച്ചജിസ്സാമീ’’തി വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ അത്തനോ അധിപ്പായം പവേദേന്തീ ‘‘വിഹാരം, ഭന്തേ, കാരേസ്സാമി, അധിവാസേതു മേ ഭഗവാ അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’തി ആഹ. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന.

സാ തം പിളന്ധനം സതസഹസ്സാധികനവകോടിഅഗ്ഘനകം വിസ്സജ്ജേത്വാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനേന നവകമ്മാധിട്ഠായകേന സുവിഭത്തഭിത്തിഥമ്ഭതുലാഗോപാനസികണ്ണികദ്വാരബാഹവാതപാന സോപാനാദിഗേഹാവയവം മനോഹരം സുവികപ്പിതകട്ഠകമ്മരമണീയം സുപരികമ്മകതസുധാകമ്മം മനുഞ്ഞം സുവിരചിതമാലാകമ്മലതാകമ്മാദിചിത്തകമ്മവിചിത്തം സുപരിനിട്ഠിതമണികുട്ടിമ സദിസഭൂമിതലം ദേവവിമാനസദിസം ഹേട്ഠാഭൂമിയം പഞ്ച ഗബ്ഭസതാനി, ഉപരിഭൂമിയം പഞ്ച ഗബ്ഭസതാനീതി ഗബ്ഭസഹസ്സപടിമണ്ഡിതം ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച വസനാനുച്ഛവികം മഹന്തം പാസാദം തസ്സ പരിവാരപാസാദസഹസ്സഞ്ച തേസം പരിവാരഭാവേന കുടിമണ്ഡപചങ്കമനാദീനി ച കാരേന്തീ നവഹി മാസേഹി വിഹാരം നിട്ഠാപേസി. പരിനിട്ഠിതേ ച വിഹാരേ നവഹേവ ഹിരഞ്ഞകോടീഹി വിഹാരമഹം കാരേന്തീ പഞ്ചമത്തേഹി സഹായികാസതേഹി സദ്ധിം പാസാദം അഭിരുഹിത്വാ തസ്സ സമ്പത്തിം ദിസ്വാ സോമനസ്സജാതാ സഹായികാ ആഹ ‘‘ഇമം ഏവരൂപം പാസാദം കാരേന്തിയാ യം മയാ പുഞ്ഞം പസുതം, തം അനുമോദഥ, പത്തിദാനം വോ ദമ്മീ’’തി. ‘‘അഹോ സാധു അഹോ സാധൂ’’തി പസന്നചിത്താ സബ്ബാപി അനുമോദിംസു.

തത്ഥ അഞ്ഞതരാ ഉപാസികാ വിസേസതോ തം പത്തിദാനം മനസാകാസി. സാ ന ചിരസ്സേവ കാലം കത്വാ താവതിംസേസു നിബ്ബത്തി. തസ്സാ പുഞ്ഞാനുഭാവേന അനേകകൂടാഗാരപാകാരഉയ്യാനപോക്ഖരണിആദിപടിമണ്ഡിതം സോളസയോജനായാമവിത്ഥാരബ്ബേധം അത്തനോ പഭായ യോജനസതം ഫരന്തം ആകാസചാരിം മഹന്തം വിമാനം പാതുരഹോസി. സാ ഗച്ഛന്തീപി അച്ഛരാസഹസ്സപരിവാരാ സഹ വിമാനേന ഗച്ഛതി. വിസാഖാ പന മഹാഉപാസികാ വിപുലപരിച്ചാഗതായ സദ്ധാസമ്പത്തിയാ ച നിമ്മാനരതീസു നിബ്ബത്തിത്വാ സുനിമ്മിതദേവരാജസ്സ അഗ്ഗമഹേസിഭാവം സമ്പാപുണി. അഥായസ്മാ അനുരുദ്ധോ ദേവചാരികം ചരന്തോ തം വിസാഖായ സഹായികം താവതിംസഭവനേ ഉപ്പന്നം ദിസ്വാ –

൭൨൯. ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേന, യാ ത്വം തിട്ഠസി ദേവതേ;

ഓഭാസേന്തീ ദിസാ സബ്ബാ, ഓസധീ വിയ താരകാ.

൭൩൦. ‘‘തസ്സാ തേ നച്ചമാനായ, അങ്ഗമങ്ഗേഹി സബ്ബസോ;

ദിബ്ബാ സദ്ദാ നിച്ഛരന്തി, സവനീയാ മനോരമാ.

൭൩൧. ‘‘തസ്സാ തേ നച്ചമാനായ, അങ്ഗമങ്ഗേഹി സബ്ബസോ;

ദിബ്ബാ ഗന്ധാ പവായന്തി, സുചിഗന്ധാ മനോരമാ.

൭൩൨. ‘‘വിവത്തമാനാ കായേന, യാ വേണീസു പിളന്ധനാ;

തേസം സുയ്യതി നിഗ്ഘോസോ, തൂരിയേ പഞ്ചങ്ഗികേ യഥാ.

൭൩൩. ‘‘വടംസകാ വാതധുതാ, വാതേന സമ്പകമ്പിതാ;

തേസം സുയ്യതി നിഗ്ഘോസോ, തൂരിയേ പഞ്ചങ്ഗികേ യഥാ.

൭൩൪. ‘‘യാപി തേ സിരസ്മിം മാലാ, സുചിഗന്ധാ മനോരമാ;

വാതി ഗന്ധോ ദിസാ സബ്ബാ, രുക്ഖോ മഞ്ജൂസകോ യഥാ.

൭൩൫. ‘‘ഘായസേ തം സുചിഗന്ധം, രൂപം പസ്സസി അമാനുസം;

ദേവതേ പുച്ഛിതാചിക്ഖ, കിസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫല’’ന്തി. –

ഇമാഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി. സാപി തസ്സ ഏവം ബ്യാകാസി –

൭൩൬. ‘‘സാവത്ഥിയം മയ്ഹം സഖീ ഭദന്തേ, സങ്ഘസ്സ കാരേസി മഹാവിഹാരം;

തത്ഥപ്പസന്നാ അഹമാനുമോദിം, ദിസ്വാ അഗാരഞ്ച പിയഞ്ച മേതം.

൭൩൭. ‘‘തായേവ മേ സുദ്ധനുമോദനായ, ലദ്ധം വിമാനബ്ഭുതദസ്സനേയ്യം;

സമന്തതോ സോളസയോജനാനി, വേഹായസം ഗച്ഛതി ഇദ്ധിയാ മമ.

൭൩൮. ‘‘കൂടാഗാരാ നിവേസാ മേ, വിഭത്താ ഭാഗസോ മിതാ;

ദദ്ദല്ലമാനാ ആഭന്തി, സമന്താ സതയോജനം.

൭൩൯. ‘‘പോക്ഖരഞ്ഞോ ച മേ ഏത്ഥ, പുഥുലോമനിസേവിതാ;

അച്ഛോദകാ വിപ്പസന്നാ, സോണ്ണവാലുകസന്ഥതാ.

൭൪൦. ‘‘നാനാപദുമസഞ്ഛന്നാ, പുണ്ഡരീകസമോതതാ;

സുരഭീ സമ്പവായന്തി, മനുഞ്ഞാ മാലുതേരിതാ.

൭൪൧. ‘‘ജമ്ബുയോ പനസാ താലാ, നാളികേരവനാനി ച;

അന്തോനിവേസനേ ജാതാ, നാനാരുക്ഖാ അരോപിമാ.

൭൪൨. ‘‘നാനാതൂരിയസങ്ഘുട്ഠം, അച്ഛരാഗണഘോസിതം;

യോപി മം സുപിനേ പസ്സേ, സോപി വിത്തോ സിയാ നരോ.

൭൪൩. ‘‘ഏതാദിസം അബ്ഭുതദസ്സനേയ്യം, വിമാനം സബ്ബസോ പഭം;

മമ കമ്മേ ഹി നിബ്ബത്തം, അലം പുഞ്ഞാനി കാതവേ’’തി.

൭൩൬. തത്ഥ സാവത്ഥിയം മയ്ഹം സഖീ ഭദന്തേ, സങ്ഘസ്സ കാരേസി മഹാവിഹാരന്തി ഭന്തേ അനുരുദ്ധ, സാവത്ഥിയാ സമീപേ പാചീനപസ്സേ മയ്ഹം മമ സക്ഖീ സഹായികാ വിസാഖാ മഹാഉപാസികാ ആഗതാഗതം ചാതുദ്ദിസം ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ നവഹിരഞ്ഞകോടിപരിച്ചാഗേന പുബ്ബാരാമം നാമ മഹന്തം വിഹാരം കാരേസി. തത്ഥപ്പസന്നാ അഹമാനുമോദിന്തി തസ്മിം വിഹാരേ കതപരിയോസിതേ സങ്ഘസ്സ നിയ്യാദിയമാനേ തായ കതേ പത്തിദാനേ ‘‘അഹോ ഠാനേ വത പരിച്ചാഗോ കതോ’’തി പസന്നാ രതനത്തയേ കമ്മഫലേ ച സഞ്ജാതപസാദാ അഹം അനുമോദിം. വത്ഥുവസേന തസ്സാ അനുമോദനായ ഉളാരഭാവം ദസ്സേതും ‘‘ദിസ്വാ അഗാരഞ്ച പിയഞ്ച മേത’’ന്തി ആഹ. സഹസ്സഗബ്ഭം അതിവിയ രമണീയം ദേവവിമാനസദിസം തഞ്ച അഗാരം മഹന്തം പാസാദം പിയഞ്ച മേ ബുദ്ധപ്പമുഖം സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ താദിസം മഹന്തം ധനപരിച്ചാഗം ദിസ്വാ അനുമോദിന്തി യോജനാ.

൭൩൭. തായേവ മേ സുദ്ധനുമോദനായാതി യഥാവുത്തായ ദേയ്യധമ്മപരിച്ചാഗാഭാവേന സുദ്ധായ കേവലായ അനുമോദനായേവ. ലദ്ധം വിമാനബ്ഭുതദസ്സനേയ്യന്തി മയ്ഹം പുബ്ബേ ഈദിസസ്സ അഭൂതപുബ്ബതായ അബ്ഭുതം സമന്തഭദ്ദകഭാവേന അതിവിയ സുരൂപതായ ച ദസ്സനേയ്യം ഇമം വിമാനം ലദ്ധം അധിഗതം. ഏവം തസ്സ വിമാനസ്സ അഭിരൂപതം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി പമാണമഹത്തം പഭാവമഹത്തം ഉപഭോഗവത്ഥുമഹത്തഞ്ച ദസ്സേതും ‘‘സമന്തതോ സോളസയോജനാനീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഇദ്ധിയാ മമാതി മമ പുഞ്ഞിദ്ധിയാ.

൭൩൯. പോക്ഖരഞ്ഞോതി പോക്ഖരണിയോ. പുഥുലോമനിസേവിതാതി ദിബ്ബമച്ഛേഹി ഉപസേവിതാ.

൭൪൦. നാനാപദുമസഞ്ഛന്നാതി സതപത്തസഹസ്സപത്താദിഭേദേഹി നാനാവിധേഹി രത്തപദുമേഹി രത്തകമലേഹി ച സഞ്ഛാദിതാ. പുണ്ഡരീകസമോതതാതി നാനാവിധേഹി സേതകമലേഹി സമന്തതോ അവതതാ, നാനാരുക്ഖാ അരോപിമാ സുരഭീ സമ്പവായന്തീതി യോജനാ.

൭൪൨. സോപീതി സോ സുപിനദസ്സാവീപി. വിത്തോതി തുട്ഠോ.

൭൪൩. സബ്ബസോ പഭന്തി സമന്തതോ ഓഭാസമാനം. കമ്മേ ഹീതി കമ്മനിമിത്തം. ഹീതി നിപാതമത്തം. ചേതനാനം വാ അപരാപരുപ്പത്തിയാ ബഹുഭാവതോ ‘‘കമ്മേഹീ’’തി വുത്തം. അലന്തി യുത്തം. കാതവേതി കാതും.

ഇദാനി ഥേരോ വിസാഖായ നിബ്ബത്തട്ഠാനം കഥാപേതുകാമോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൭൪൪. ‘‘തായേവ തേ സുദ്ധനുമോദനായ,

ലദ്ധം വിമാനബ്ഭുതദസ്സനേയ്യം;

യാ ചേവ സാ ദാനമദാസി നാരീ,

തസ്സാ ഗതിം ബ്രൂഹി കുഹിം ഉപ്പന്നാ സാ’’തി.

൭൪൪. തത്ഥ യാ ചേവ സാ ദാനമദാസി നാരീതി യസ്സ ദാനസ്സ അനുമോദനായ ത്വം ഈദിസം സമ്പത്തിം പടിലഭി, തം ദാനം യാ ചേവ സാ നാരീ അദാസീതി വിസാഖം മഹാഉപാസികം സന്ധായ വദതി. തായ ഏവ ദേവതായ തസ്സാ സമ്പത്തിം കഥാപേതുകാമോ ആഹ ‘‘തസ്സാ ഗതിം ബ്രൂഹി കുഹിം ഉപ്പന്നാ സാ’’തി. തസ്സാ ഗതിന്തി തായ നിബ്ബത്തദേവഗതിം.

ഇദാനി ഥേരേന പുച്ഛിതമത്ഥം ദസ്സേന്തീ ആഹ –

൭൪൫. ‘‘യാ സാ അഹു മയ്ഹം സഖീ ഭദന്തേ, സങ്ഘസ്സ കാരേസി മഹാവിഹാരം;

വിഞ്ഞാതധമ്മാ സാ അദാസി ദാനം, ഉപ്പന്നാ നിമ്മാനരതീസു ദേവേസു.

൭൪൬. ‘‘പജാപതീ തസ്സ സുനിമ്മിതസ്സ,

അചിന്തിയോ കമ്മവിപാക തസ്സാ;

യമേതം പുച്ഛസി ‘കുഹിം ഉപ്പന്നാ സാ’തി,

തം തേ വിയാകാസിം അനഞ്ഞഥാ അഹ’’ന്തി.

൭൪൫. തത്ഥ വിഞ്ഞാതധമ്മാതി വിഞ്ഞാതസാസനധമ്മാ, പടിവിദ്ധചതുസച്ചധമ്മാതി അത്ഥോ.

൭൪൬. സുനിമ്മിതസ്സാതി സുനിമ്മിതസ്സ ദേവരാജസ്സ. അചിന്തിയോ കമ്മവിപാക തസ്സാതി വിഭത്തിലോപം കത്വാ നിദ്ദേസോ, തസ്സാ മമ സഖിയാ നിബ്ബാനരതീസു നിബ്ബത്തായ കമ്മവിപാകോ പുഞ്ഞകമ്മസ്സ വിപാകഭൂതാ ദിബ്ബസമ്പത്തി അചിന്തിയാ അപ്പമേയ്യാതി അത്ഥോ. അനഞ്ഞഥാതി അവിപരീതം യഥാസഭാവതോ. കഥം പനായം തസ്സാ സമ്പത്തിം അഞ്ഞാസീതി? സുഭദ്ദാ വിയ ഭദ്ദായ, വിസാഖാപി ദേവധീതാ ഇമിസ്സാ സന്തികം അഗമാസി.

ഇദാനി ദേവധീതാ ഥേരം അഞ്ഞേസമ്പി ദാനസമാദപനേ നിയോജേന്തീ ഇമാഹി ഗാഥാഹി ധമ്മം ദേസേസി –

൭൪൭. ‘‘തേനഹഞ്ഞേപി സമാദപേഥ, സങ്ഘസ്സ ദാനാനി ദദാഥ വിത്താ;

ധമ്മഞ്ച സുണാഥ പസന്നമാനസാ, സുദുല്ലഭോ ലദ്ധോ മനുസ്സലാഭോ.

൭൪൮. ‘‘യം മഗ്ഗം മഗ്ഗാധിപതീ അദേസയി, ബ്രഹ്മസ്സരോ കഞ്ചനസന്നിഭത്തചോ;

സങ്ഘസ്സ ദാനാനി ദദാഥ വിത്താ, മഹപ്ഫലാ യത്ഥ ഭവന്തി ദക്ഖിണാ.

൭൪൯. ‘‘യേ പുഗ്ഗലാ അട്ഠ സതം പസത്ഥാ, ചത്താരി ഏതാനി യുഗാനി ഹോന്തി;

തേ ദക്ഖിണേയ്യാ സുഗതസ്സ സാവകാ, ഏതേസു ദിന്നാനി മഹപ്ഫലാനി.

൭൫൦. ‘‘ചത്താരോ ച പടിപന്നാ, ചത്താരോ ച ഫലേ ഠിതാ;

ഏസ സങ്ഘോ ഉജുഭൂതോ, പഞ്ഞാസീലസമാഹിതോ.

൭൫൧. ‘‘യജമാനാനം മനുസ്സാനം, പുഞ്ഞപേക്ഖാന പാണിനം;

കരോതം ഓപധികം പുഞ്ഞം, സങ്ഘേ ദിന്നം മഹപ്ഫലം.

൭൫൨. ‘‘ഏസോ ഹി സങ്ഘോ വിപുലോ മഹഗ്ഗതോ, ഏസപ്പമേയ്യോ ഉദധീവ സാഗരോ;

ഏതേ ഹി സേട്ഠാ നരവീരസാവകാ, പഭങ്കരാ ധമ്മമുദീരയന്തി.

൭൫൩. ‘‘തേസം സുദിന്നം സുഹുതം സുയിട്ഠം, യേ സങ്ഘമുദ്ദിസ്സ ദദന്തി ദാനം;

സാ ദക്ഖിണാ സങ്ഘഗതാ പതിട്ഠിതാ, മഹപ്ഫലാ ലോകവിദൂന വണ്ണിതാ.

൭൫൪. ‘‘ഏതാദിസം യഞ്ഞമനുസ്സരന്താ, യേ വേദജാതാ വിചരന്തി ലോകേ;

വിനേയ്യ മച്ഛേരമലം സമൂലം, അനിന്ദിതാ സഗ്ഗമുപേന്തി ഠാന’’ന്തി.

൭൪൭. തത്ഥ തേനഹഞ്ഞേപീതി തേനഹി അഞ്ഞേപി. തേനാതി ച തേന കാരണേന, ഹീതി നിപാതമത്തം. ‘‘സമാദപേഥാ’’തി വത്വാ സമാദപനാകാരം ദസ്സേതും ‘‘സങ്ഘസ്സ ദാനാനി ദദാഥാ’’തിആദി വുത്തം. അട്ഠഹി അക്ഖണേഹി വജ്ജിതം മനുസ്സഭാവം സന്ധായാഹ ‘‘സുദുല്ലഭോ ലദ്ധോ മനുസ്സലാഭോ’’തി. തത്ഥ അട്ഠ അക്ഖണാ നാമ തയോ അപായാ അരൂപാ അസഞ്ഞസത്താ പച്ചന്തദേസോ ഇന്ദ്രിയാനം വേകല്ലം നിയതമിച്ഛാദിട്ഠികതാ അപാതുഭാവോ ബുദ്ധസ്സാതി.

൭൪൮. യം മഗ്ഗന്തി യം ഖേത്തവിസേസേ കതം ദാനം, തം ഏകന്തേന സുഗതിസമ്പാപനതോ സുഗതിഗാമിമഗ്ഗം അപായമഗ്ഗതോ ജഗ്ഘമഗ്ഗാദിതോ ച അതിവിയ സേട്ഠഭാവേന മഗ്ഗാധിപന്തി കത്വാ. ദാനമ്പി ഹി സദ്ധാഹിരിയോ വിയ ‘‘ദേവലോകഗാമിമഗ്ഗോ’’തി വുച്ചതി. യഥാഹ –

‘‘സദ്ധാ ഹിരിയം കുസലഞ്ച ദാനം, ധമ്മാ ഏതേ സപ്പുരിസാനുയാതാ;

ഏതഞ്ഹി മഗ്ഗം ദിവിയം വദന്തി, ഏതേന ഹി ഗച്ഛതി ദേവലോക’’ന്തി.(അ. നി. ൮.൩൨; കഥാ. ൪൮൦);

‘‘മഗ്ഗാധിപതീ’’തി വാ പാഠോ, തസ്സ അരിയമഗ്ഗേന സദേവകസ്സ ലോകസ്സ അധിപതിഭൂതോ സത്ഥാതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. സങ്ഘസ്സ ദാനാനി ദദാഥാതിആദിനാ പുനപി ദക്ഖിണേയ്യേസു ദാനസംവിഭാഗേ നിയോജേന്തീ ആഹ.

൭൪൯. ഇദാനി തം ദക്ഖിണേയ്യം അരിയസങ്ഘം സരൂപതോ ദസ്സേന്തീ ‘‘യേ പുഗ്ഗലാ അട്ഠ സതം പസത്ഥാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ യേതി അനിയമിതനിദ്ദേസോ. പുഗ്ഗലാതി സത്താ. അട്ഠാതി തേസം ഗണനപരിച്ഛേദോ. തേ ഹി ചത്താരോ ച പടിപന്നാ ചത്താരോ ച ഫലേ ഠിതാതി അട്ഠ ഹോന്തി. സതം പസത്ഥാതി സപ്പുരിസേഹി ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധസാവകേഹി അഞ്ഞേഹി ച ദേവമനുസ്സേഹി പസ്സത്ഥാ. കസ്മാ? സഹജാതസീലാദിഗുണയോഗതോ. തേസഞ്ഹി ചമ്പകബകുലകുസുമാദീനം വിയ സഹജാതവണ്ണഗന്ധാദയോ സഹജാതസീലസമാധിആദയോ ഗുണാ, തേന തേ വണ്ണഗന്ധാദിസമ്പന്നാനി വിയ പുപ്ഫാനി ദേവമനുസ്സാനം സതം പിയാ മനാപാ പാസംസിയാ ച ഹോന്തി. തേന വുത്തം ‘‘യേ പുഗ്ഗലാ അട്ഠ സതം പസത്ഥാ’’തി. തേ പന സങ്ഖേപതോ സോതാപത്തിമഗ്ഗട്ഠോ ഫലട്ഠോതി ഏകം യുഗം, ഏവം യാവ അരഹത്തമഗ്ഗട്ഠോ ഫലട്ഠോതി ഏകം യുഗന്തി ചത്താരി യുഗാനി ഹോന്തി. തേനാഹ ‘‘ചത്താരി ഏതാനി യുഗാനി ഹോന്തി തേ ദക്ഖിണേയ്യാ’’തി. തേതി പുബ്ബേ അനിയമതോ ഉദ്ദിട്ഠാനം നിയമേത്വാ ദസ്സനം. തേ ഹി സബ്ബേപി കമ്മം കമ്മഫലഞ്ച സദ്ദഹിത്വാ ദാതബ്ബദേയ്യധമ്മസങ്ഖാതം ദക്ഖിണം അരഹന്തീതി ദക്ഖിണേയ്യാ ഗുണവിസേസയോഗേന ദാനസ്സ മഹപ്ഫലഭാവസാധനതോ. സുഗതസ്സ സാവകാതി സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ധമ്മസവനന്തേ അരിയായ ജാതിയാ ജാതതായ തം ധമ്മം സുണന്തീതി സാവകാ. ഏതേസു ദിന്നാനി മഹപ്ഫലാനീതി ഏതേസു സുഗതസ്സ സാവകേസു അപ്പകാനിപി ദാനാനി ദിന്നാനി പടിഗ്ഗാഹകതോ ദക്ഖിണാവിസുദ്ധിയാ മഹപ്ഫലാനി ഹോന്തി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘യാവതാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘാ വാ ഗണാ വാ, തഥാഗതസാവകസങ്ഘോ തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതീ’’തിആദി (അ. നി. ൪.൩൪; ൫.൩൨; ഇതിവു. ൯൦).

൭൫൦. ചത്താരോ ച പടിപന്നാതിആദി ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥമേവ.

ഇധ പന ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ അത്തനാ ദേവതായ ച വുത്തമത്ഥം മനുസ്സലോകം ആഗന്ത്വാ ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

വിഹാരവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.