൨. പഭസ്സരവിമാനവണ്ണനാ

പഭസ്സരവരവണ്ണനിഭേതി പഭസ്സരവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി. തേന ച സമയേന രാജഗഹേ അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരേ അഭിപ്പസന്നോ ഹോതി. തസ്സേകാ ധീതാ സദ്ധാ പസന്നാ, സാപി ഥേരേ ഗരുചിത്തീകാരബഹുലാ ഹോതി. അഥേകദിവസം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരന്തോ തം കുലം ഉപസങ്കമി. സാ ഥേരം ദിസ്വാ സോമനസ്സജാതാ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ ഥേരേ തത്ഥ നിസിന്നേ സുമനമാലായ പൂജേത്വാ മധുരം ഗുളഫാണിതം ഥേരസ്സ പത്തേ ആകിരി, ഥേരോ അനുമോദിതുകാമോ നിസീദി. സാ ഘരാവാസസ്സ ബഹുകിച്ചതായ അനോകാസതം പവേദേത്വാ ‘‘അഞ്ഞസ്മിം ദിവസേ ധമ്മം സോസ്സാമീ’’തി ഥേരം വന്ദിത്വാ ഉയ്യോജേസി. തദഹേവ ച സാ കാലം കത്വാ താവതിംസേസു നിബ്ബത്തി. തം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഇമാഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി –

൬൯൭. ‘‘പഭസ്സരവരവണ്ണനിഭേ, സുരത്തവത്ഥവസനേ;

മഹിദ്ധികേ ചന്ദനരുചിരഗത്തേ,

കാ ത്വം സുഭേ ദേവതേ വന്ദസേ മമം.

൬൯൮. ‘‘പല്ലങ്കോ ച തേ മഹഗ്ഘോ, നാനാരതനചിത്തിതോ രുചിരോ;

യത്ഥ ത്വം നിസിന്നാ വിരോചസി, ദേവരാജാരിവ നന്ദനേ വനേ.

൬൯൯. ‘‘കിം ത്വം പുരേ സുചരിതമാചരീ ഭദ്ദേ, കിസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകം;

അനുഭോസി ദേവലോകസ്മിം, ദേവതേ പുച്ഛിതാചിക്ഖ;

കിസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫല’’ന്തി.

൬൯൭. തത്ഥ പഭസ്സരവരവണ്ണനിഭേതി നിഭാതി ദിബ്ബതീതി നിഭാ, വണ്ണോവ നിഭാ വണ്ണനിഭാ, അതിവിയ ഓഭാസനതോ പഭസ്സരാ ഛവിദോസാഭാവേന വരാ ഉത്തമാ വണ്ണനിഭാ ഏതിസ്സാതി പഭസ്സരവരവണ്ണനിഭാ. ആമന്തനവസേന ‘‘പഭസ്സരവരവണ്ണനിഭേ’’തി വുത്തം. സുരത്തവത്ഥവസനേതി സുട്ഠു രത്തവത്ഥനിവത്ഥേ. ചന്ദനരുചിരഗത്തേതി ചന്ദനാനുലിത്തം വിയ രുചിരഗത്തേ, ഗോസീതചന്ദനേന ബഹലതരാനുലിത്തം വിയ സുരത്തമനുഞ്ഞസരീരാവയവേതി അത്ഥോ, ചന്ദനാനുലേപേന വാ രുചിരഗത്തേ.

ഏവം ഥേരേന പുട്ഠാ ദേവതാ ഇമാഹി ഗാഥാഹി ബ്യാകാസി –

൭൦൦. ‘‘പിണ്ഡായ തേ ചരന്തസ്സ, മാലം ഫാണിതഞ്ച അദദം ഭന്തേ;

തസ്സ കമ്മസ്സിദം വിപാകം, അനുഭോമി ദേവലോകസ്മിം.

൭൦൧. ‘‘ഹോതി ച മേ അനുതാപോ, അപരദ്ധം ദുക്ഖിതഞ്ച മേ ഭന്തേ;

സാഹം ധമ്മം നാസ്സോസിം, സുദേസിതം ധമ്മരാജേന.

൭൦൨. ‘‘തം തം വദാമി ഭദ്ദന്തേ, യസ്സ മേ അനുകമ്പിയോ കോചി;

ധമ്മേസു തം സമാദപേഥ, സുദേസിതം ധമ്മരാജേന.

൭൦൩. ‘‘യേസം അത്ഥി സദ്ധാ ബുദ്ധേ, ധമ്മേ ച സങ്ഘരതനേ;

തേ മം അതിവിരോചന്തി, ആയുനാ യസസാ സിരിയാ.

൭൦൪. ‘‘പതാപേന വണ്ണേന ഉത്തരിതരാ, അഞ്ഞേ മഹിദ്ധികതരാ മയാ ദേവാ’’തി.

൭൦൦. തത്ഥ മാലന്തി സുമനപുപ്ഫം. ഫാണിതന്തി ഉച്ഛുരസം ഗഹേത്വാ കതഫാണിതം.

൭൦൧. അനുതാപോതി വിപ്പടിസാരോ. തസ്സ കാരണമാഹ ‘‘അപരദ്ധം ദുക്ഖതഞ്ച മേ ഭന്തേ’’തി. ഇദാനി തം സരൂപതോ ദസ്സേതി ‘‘സാഹം ധമ്മം നാസ്സോസി’’ന്തി, സാ അഹം തദാ തവ ദേസേതുകാമസ്സ ധമ്മം ന സുണിം. കീദിസം? സുദേസിതം ധമ്മരാജേനാതി, സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ആദികല്യാണാദിതായ ഏകന്തനിയ്യാനികതായ ച സ്വാഖാതന്തി അത്ഥോ.

൭൦൨. തന്തി തസ്മാ ധമ്മരാജേന സുദേസിതത്താ അസവനസ്സ ച മാദിസാനം അനുതാപഹേതുഭാവതോ. തന്തി തുവം, തുയ്ഹന്തി അത്ഥോ. യസ്സാതി യോ അസ്സ. അനുകമ്പിയോതി അനുകമ്പിതബ്ബോ. കോചീതി യോ കോചി. ധമ്മേസൂതി സീലാദിധമ്മേസു. ‘‘ധമ്മേ ഹീ’’തി വാ പാഠോ, സാസനധമ്മേതി അത്ഥോ. ഹീതി നിപാതമത്തം, വചനവിപല്ലാസോ വാ. തന്തി അനുകമ്പിതബ്ബപുഗ്ഗലം. സുദേസിതന്തി സുട്ഠു ദേസിതം.

൭൦൩-൪. തേ മം അതിവിരോചന്തീതി തേ രതനത്തയേ പസന്നാ ദേവപുത്താ മം അതിക്കമിത്വാ വിരോചന്തി. പതാപേനാതി തേജസാ ആനുഭാവേന. അഞ്ഞേതി യേ അഞ്ഞേ. മയാതി നിസ്സക്കേ കരണവചനം. വണ്ണേന ഉത്തരിതരാ മഹിദ്ധികതരാ ച ദേവാ, തേ രതനത്തയേ അഭിപ്പസന്നായേവാതി ദസ്സേതി. സേസം വുത്തനയമേവ.

പഭസ്സരവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.