൩. നാഗവിമാനവണ്ണനാ

അലങ്കതാ മണികഞ്ചനാചിതന്തി നാഗവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ ബാരാണസിയം വിഹരതി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. തേന സമയേന ബാരാണസിവാസിനീ ഏകാ ഉപാസികാ സദ്ധാ പസന്നാ സീലാചാരസമ്പന്നാ ഭഗവന്തം ഉദ്ദിസ്സ വത്ഥയുഗം വായാപേത്വാ സുപരിധോതം കാരാപേത്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ഏവമാഹ ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതു, ഭന്തേ ഭഗവാ, ഇമം വത്ഥയുഗം അനുകമ്പം ഉപാദായ യം മമ അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. ഭഗവാ തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ തസ്സാ ഉപനിസ്സയസമ്പത്തിം ദിസ്വാ ധമ്മം ദേസേസി, സാ ദേസനാവസാനേ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹിത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ ഗേഹം അഗമാസി. സാ ന ചിരസ്സേവ കാലം കത്വാ താവതിംസേസു ഉപ്പന്നാ സക്കസ്സ ദേവരാജസ്സ പിയാ അഹോസി വല്ലഭാ യസുത്തരാ നാമ നാമേന. തസ്സാ പുഞ്ഞാനുഭാവേന ഹേമജാലസഞ്ഛന്നോ കുഞ്ജരവരോ നിബ്ബത്തി, തസ്സ ച ഖന്ധേ മണിമയോ മണ്ഡപോ, മജ്ഝേ സുപഞ്ഞത്തരതനപല്ലങ്കോ നിബ്ബത്തി, ദ്വീസു ദന്തേസു ചസ്സ കമലകുവലയുജ്ജലാ രമണീയാ ദ്വേ പോക്ഖരണിയോ പാതുരഹേസും. തത്ഥ പദുമകണ്ണികാസു ഠിതാ ദേവധീതാ പഗ്ഗഹിതപഞ്ചങ്ഗികതൂരിയാ നച്ചന്തി ചേവ ഗായന്തി ച.

സത്ഥാ ബാരാണസിയം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന സാവത്ഥി തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന സാവത്ഥിം പത്വാ തത്ര സുദം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ സാ ദേവതാ അത്തനാ അനുഭുയ്യമാനം ദിബ്ബസമ്പത്തിം ഓലോകേത്വാ തസ്സാ കാരണം ഉപധാരേന്തീ ‘‘സത്ഥു വത്ഥയുഗദാനകാരണ’’ന്തി ഞത്വാ സഞ്ജാതസോമനസ്സാ ഭഗവതി പസാദബഹുമാനാ വന്ദിതുകാമാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ ഹത്ഥിക്ഖന്ധവരഗതാ ആകാസേന ആഗന്ത്വാ തതോ ഓതരിത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. തം ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഭഗവതോ അനുഞ്ഞായ ഇമാഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി –

൭൦൫. ‘‘അലങ്കതാ മണികഞ്ചനാചിതം, സോവണ്ണജാലചിതം മഹന്തം;

അഭിരുയ്ഹ ഗജവരം സുകപ്പിതം, ഇധാഗമാ വേഹായസം അന്തലിക്ഖേ.

൭൦൬. ‘‘നാഗസ്സ ദന്തേസു ദുവേസു നിമ്മിതാ, അച്ഛോദകാ പദുമിനിയോ സുഫുല്ലാ;

പദുമേസു ച തൂരിയഗണാ പഭിജ്ജരേ, ഇമാ ച നച്ചന്തി മനോഹരായോ.

൭൦൭. ‘‘ദേവിദ്ധിപത്താസി മഹാനുഭാവേ, മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

൭൦൫. തത്ഥ അലങ്കതാതി സബ്ബാഭരണവിഭൂസിതാ. മണികഞ്ചനാചിതന്തി തേഹി ദിബ്ബമാനേഹി മണിസുവണ്ണേഹി ആചിതം. സോവണ്ണജാലചിതന്തി ഹേമജാലസഞ്ഛന്നം. മഹന്തന്തി വിപുലം. സുകപ്പിതന്തി ഗമനസന്നാഹവസേന സുട്ഠു സന്നദ്ധം. വേഹായസന്തി വേഹായസഭൂതേ ഹത്ഥിപിട്ഠേ. അന്തലിക്ഖേതി ആകാസേ, ‘‘അലങ്കതമണികഞ്ചനാചിത’’ന്തിപി പാഠോ. അയഞ്ഹേത്ഥ സങ്ഖേപത്ഥോ – ദേവതേ, ത്വം സബ്ബാലങ്കാരേഹി അലങ്കതാ അലങ്കതമണികഞ്ചനാചിതം, അതിവിയ ദിബ്ബമാനേഹി മണീഹി കഞ്ചനേഹി ച അലങ്കരണവസേന ഖചിതം, ഹേമജാലേഹി കുമ്ഭാലങ്കാരാദിഭേദേഹി ഹത്ഥാലങ്കാരേഹി ചിതം ആമുത്തം മഹന്തം അതിവിയ ബ്രഹന്തം ഉത്തമം ഗജം ആരുയ്ഹ ഹത്ഥിപിട്ഠിയാ നിസിന്നാ ആകാസേനേവ ഇധ അമ്ഹാകം സന്തികം ആഗതാതി.

൭൦൬. നാഗസ്സ ദന്തേസു ദുവേസു നിമ്മിതാതി ഏരാവണസ്സ വിയ നാഗരാജസ്സ ഇമസ്സ ദ്വീസു ദന്തേസു ദ്വേ പോക്ഖരണിയോ സുചരിതസിപ്പിനാ സുട്ഠു വിരചിതാ. തൂരിയഗണാതി പഞ്ചങ്ഗികതൂരിയസമൂഹാ. പഭിജ്ജരേതി ദ്വാദസന്നം ലയഭേദാനം വസേന പഭേദം ഗച്ഛന്തി. ‘‘പവജ്ജരേ’’തി ച പഠന്തി, പകാരേഹി വാദീയന്തീതി അത്ഥോ.

ഏവം ഥേരേന പുട്ഠാ ദേവതാ ഇമാഹി ഗാഥാഹി വിസ്സജ്ജേസി –

൭൦൮. ‘‘ബാരാണസിയം ഉപസങ്കമിത്വാ, ബുദ്ധസ്സഹം വത്ഥയുഗം അദാസിം;

പാദാനി വന്ദിത്വാ ഛമാ നിസീദിം, വിത്താ ചഹം അഞ്ജലികം അകാസിം.

൭൦൯. ‘‘ബുദ്ധോ ച മേ കഞ്ചനസന്നിഭത്തചോ, അദേസയി സമുദയദുക്ഖനിച്ചതം;

അസങ്ഖതം ദുക്ഖനിരോധസസ്സതം, മഗ്ഗം അദേസയി യതോ വിജാനിസം.

൭൧൦. ‘‘അപ്പായുകീ കാലകതാ തതോ ചുതാ, ഉപപന്നാ തിദസഗണം യസസ്സിനീ;

സക്കസ്സഹം അഞ്ഞതരാ പജാപതി, യസുത്തരാ നാമ ദിസാസു വിസ്സുതാ’’തി.

൭൦൮-൯. തത്ഥ ഛമാതി ഭൂമിയം. ഭുമ്മത്ഥേ ഹി ഇദം പച്ചത്തവചനം. വിത്താതി തുട്ഠാ. യതോതി യതോ സത്ഥു സാമുക്കംസികധമ്മദേസനതോ. വിജാനിസന്തി ചത്താരി അരിയസച്ചാനി പടിവിജ്ഝിം.

൭൧൦. അപ്പായുകീതി ‘‘ഈദിസം നാമ ഉളാരം പുഞ്ഞം കത്വാ ന തയാ ഏതസ്മിം ദുക്ഖബഹുലേ മനുസ്സത്തഭാവേ ഏവം ഠാതബ്ബ’’ന്തി സഞ്ജാതാഭിസന്ധിനാ വിയ പരിക്ഖയം ഗതേന കമ്മുനാ അപ്പായുകാ സമാനാ. അഞ്ഞതരാ പജാപതീതി സോളസസഹസ്സാനം മഹേസീനം അഞ്ഞതരാ. ദിസാസു വിസ്സുതാതി ദ്വീസു ദേവലോകേസു സബ്ബദിസാസു പാകടാ പഞ്ഞാതാ. സേസം വുത്തനയമേവ.

നാഗവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.