൮. മല്ലികാവിമാനവണ്ണനാ

പീതവത്ഥേ പീതധജേതി മല്ലികാവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ധമ്മചക്കപ്പവത്തനമാദിം കത്വാ യാവ സുഭദ്ദപരിബ്ബാജകവിനയനാ കതബുദ്ധകിച്ചേ കുസിനാരായം ഉപവത്തനേ മല്ലരാജൂനം സാലവനേ യമകസാലാനമന്തരേ വിസാഖപുണ്ണമായം പച്ചൂസവേലായം അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി ലോകനാഥേ ദേവമനുസ്സേഹി തസ്സ സരീരപൂജായ കയിരമാനായ തദാ കുസിനാരായം വസമാനാ ബന്ധുലമല്ലസ്സ ഭരിയാ മല്ലരാജപുത്തീ മല്ലികാ നാമ ഉപാസികാ സദ്ധാ പസന്നാ വിസാഖായ മഹാഉപാസികായ പസാധനസദിസം അത്തനോ മഹാലതാപസാധനം ഗന്ധോദകേന ധോവിത്വാ ദുകൂലചുമ്ബടകേന മജ്ജിത്വാ അഞ്ഞഞ്ച ബഹും ഗന്ധമാലാദിം ഗഹേത്വാ ഭഗവതോ സരീരം പൂജേസി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരതോ പന മല്ലികാവത്ഥു ധമ്മപദവണ്ണനായം ആഗതമേവ.

സാ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ താവതിംസേസു നിബ്ബത്തി, തേന പൂജാനുഭാവേന അസ്സാ അഞ്ഞേഹി അസാധാരണാ ഉളാരാ ദിബ്ബസമ്പത്തി അഹോസി. വത്ഥാലങ്കാരവിമാനാനി സത്തരതനസമുജ്ജലാനി വിസേസതോ സിങ്ഗീസുവണ്ണോഭാസാനി അതിവിയ പഭസ്സരാനി സബ്ബാ ദിസാ ആസിഞ്ചമാനാവ സുവണ്ണരസധാരാപിഞ്ജരാ കരോന്തി. അഥായസ്മാ നാരദോ ദേവചാരികം ചരന്തോ തം ദിസ്വാ ഉപഗഞ്ഛി. സാ തം ദിസ്വാ വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. സോ തം –

൬൫൮. ‘‘പീതവത്ഥേ പീതധജേ, പീതാലങ്കാരഭൂസിതേ;

പീതന്തരാഹി വഗ്ഗൂഹി, അപിളന്ധാവ സോഭസി.

൬൫൯. ‘‘കാ കമ്ബുകായൂരധരേ, കഞ്ചനാവേളഭൂസിതേ;

ഹേമജാലകസഞ്ഛന്നേ, നാനാരതനമാലിനീ.

൬൬൦. ‘‘സോവണ്ണമയാ ലോഹിതങ്ഗമയാ ച, മുത്താമയാ വേളുരിയമയാ ച;

മസാരഗല്ലാ സഹലോഹിതങ്ഗാ, പാരേവതക്ഖീഹി മണീഹി ചിത്തതാ.

൬൬൧. ‘‘കോചി കോചി ഏത്ഥ മയൂരസുസ്സരോ, ഹംസസ്സരഞ്ഞോ കരവീകസുസ്സരോ;

തേസം സരോ സുയ്യതി വഗ്ഗുരൂപോ, പഞ്ചങ്ഗികം തൂരിയമിവപ്പവാദിതം.

൬൬൨. ‘‘രഥോ ച തേ സുഭോ വഗ്ഗു, നാനാരതനചിത്തിതോ;

നാനാവണ്ണാഹി ധാതൂഹി, സുവിഭത്തോവ സോഭതി.

൬൬൩. ‘‘തസ്മിം രഥേ കഞ്ചനബിമ്ബവണ്ണേ, യാ ത്വം ഠിതാ ഭാസസിമം പദേസം;

ദേവതേ പുച്ഛിതാചിക്ഖ, കിസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫല’’ന്തി. – പുച്ഛി;

൬൫൮. തത്ഥ പീതവത്ഥേതി പരിസുദ്ധചാമീകരപഭസ്സരതായ പീതോഭാസനിവാസനേ. പീതധജേതി വിമാനദ്വാരേ രഥേ ച സമുസ്സിതഹേമമയവിപുലകേതുഭാവതോ പീതോഭാസധജേ. പീതാലങ്കാരഭൂസിതേതി പീതോഭാസേഹി ആഭരണേഹി അലങ്കതേ. സതിപി അലങ്കാരാനം നാനാവിധരംസിജാലസമുജ്ജലവിവിധരതനവിചിത്തഭാവേ താദിസസുചരിതവിസേസനിബ്ബത്തതായ പന സുപരിസുദ്ധചാമീകരമരീചിജാലവിജ്ജോതിതത്താ വിസേസതോ പീതനിഭാസാനി തസ്സാ ആഭരണാനി അഹേസും. പീതന്തരാഹീതി പീതവണ്ണേഹി ഉത്തരിയേഹി. ‘‘സന്തരുത്തരപരമം തേന ഭിക്ഖുനാ തതോ ചീവരം സാദിതബ്ബ’’ന്തിആദീസു (പാരാ. ൫൨൩-൫൨൪) നിവാസനേ അന്തരസദ്ദോ ആഗതോ, ഇധ പന ‘‘അന്തരസാടകാ’’തിആദീസു വിയ ഉത്തരിയേ ദട്ഠബ്ബോ. അന്തരാ ഉത്തരിയം ഉത്തരാസങ്ഗോ ഉപസംബ്യാനന്തി പരിയായസദ്ദാ ഏതേ. വഗ്ഗൂഹീതി സോഭനേഹി സണ്ഹമട്ഠേഹി. അപിളന്ധാവ സോഭസീതി ത്വം ഇമേഹി അലങ്കാരേഹി അനലങ്കതാപി അത്തനോ രൂപസമ്പത്തിയാവ സോഭസി. തേ പന അലങ്കാരാ തവ സരീരം പത്വാ സോഭന്തി, തസ്മാ അനലങ്കതാപി ത്വം അലങ്കതസദിസീതി അധിപ്പായോ.

൬൫൯. കാ കമ്ബുകായൂരധരേതി കാ ത്വം കതരദേവനികായപരിയാപന്നാ സുവണ്ണമയപരിഹാരകധരേ, സുവണ്ണമയകേയൂരധരേ വാ. കമ്ബുപരിഹാരകന്തി ച ഹത്ഥാലങ്കാരവിസേസോ വുച്ചതി, കായൂരന്തി ഭുജാലങ്കാരവിസേസോ. അഥ വാ കമ്ബൂതി സുവണ്ണം, തസ്മാ കമ്ബുകായൂരധരേ സുവണ്ണമയബാഹാഭരണധരേതി അത്ഥോ. കഞ്ചനാവേളഭൂസിതേതി കഞ്ചനമയാവേളപിളന്ധനഭൂസിതേ. ഹേമജാലകസഞ്ഛന്നേതി രതനപരിസിബ്ബിതേന ഹേമമയേന ജാലകേന ഛാദിതസരീരേ. നാനാരതനമാലിനീതി നക്ഖത്തമാലായ വിയ കാളപക്ഖരത്തിയം സീസേ പടിമുക്കാഹി വിവിധാഹി രതനാവലീഹി നാനാരതനമാലിനീ കാ ത്വന്തി പുച്ഛതി.

൬൬൦. സോവണ്ണമയാതിആദി യാഹി രതനമാലാഹി സാ ദേവതാ നാനാരതനമാലിനീതി വുത്താ, താസം ദസ്സനം. തത്ഥ സോവണ്ണമയാതി സിങ്ഗീസുവണ്ണമയാ മാലാ. ലോഹിതങ്ഗമയാതി പദുമരാഗാദിരത്തമണിമയാ. മസാരഗല്ലാതി മസാരഗല്ലമണിമയാ. സഹലോഹിതങ്ഗാതി ലോഹിതങ്ഗമണിമയാഹി സദ്ധിം കബരമണിമയാ ചേവ ലോഹിതങ്ഗസങ്ഖാതരത്തമണിമയാ ചാതി അത്ഥോ. പാരേവതക്ഖീഹി മണീഹി ചിത്തതാതി പാരേവതക്ഖിസദിസേഹി മണീഹി യഥാവുത്തമണീഹി ച സങ്ഖതചിത്തഭാവാ ഇമാ തവ കേസഹത്ഥേ രതനമാലാതി അധിപ്പായോ.

൬൬൧. കോചി കോചീതി ഏകച്ചോ ഏകച്ചോ. ഏത്ഥാതി ഏതേസു മാലാദാമേസു. മയൂരസുസ്സരോതി മയൂരോ വിയ സുന്ദരനാദോ. ഹംസസ്സരഞ്ഞോതി ഹംസസ്സരോ അഞ്ഞോ, ഹംസസദിസസ്സരോ അപരോ. കരവീകസുസ്സരോതി കരവീകോ വിയ സോഭനസ്സരോ. തേസം മാലാദാമാനം യഥാ മയൂരസ്സരോ, ഹംസസ്സരോ, കരവീകസ്സരോ, ഏവം വഗ്ഗുരൂപോ മധുരാകാരോ സരോ സുയ്യതി. കിമിവ? പഞ്ചങ്ഗികം തൂരിയമിവപ്പവാദിതം. യഥാ കുസലേന വാദിതേ പഞ്ചങ്ഗികേ തൂരിയേ, ഏവം തേസം സരോ സുയ്യതി, വഗ്ഗുരൂപോതി അത്ഥോ. ഭുമ്മത്ഥേ ഹി ഇദം ഉപയോഗവചനം.

൬൬൨. നാനാവണ്ണാഹി ധാതൂഹീതി അനേകരൂപാഹി അക്ഖചക്കഈസാദിഅവയവധാതൂഹി. സുവിഭത്തോവ സോഭതീതി അവയവാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം യുത്തപ്പമാണതായ വിഭത്തിവിഭാഗസമ്പത്തിയാ ച സുവിഭത്തോവ ഹുത്വാ വിരാജതി. അഥ വാ സുവിഭത്തോവാതി കേവലം കമ്മനിബ്ബത്തോപി സുസിക്ഖിതേന സിപ്പാചരിയേന വിഭത്തോവ വിരചിതോ വിയ സോഭതീതി അത്ഥോ.

൬൬൩. കഞ്ചനബിമ്ബവണ്ണേതി സാതിസയം പീതോഭാസതായ കഞ്ചനബിമ്ബകസദിസേ തസ്മിം രഥേ. കഞ്ചനബിമ്ബവണ്ണേതി വാ തസ്സാ ദേവതായ ആലപനം, ഗന്ധോദകേന ധോവിത്വാ ജാതിഹിങ്ഗുലകരസേന മജ്ജിത്വാ ദുകൂലചുമ്ബടകേന മജ്ജിതകഞ്ചനപടിമാസദിസേതി അത്ഥോ. ഭാസസിമം പദേസന്തി ഇമം സകലമ്പി ഭൂമിപദേസം ഭാസയസി വിജ്ജോതയസി.

ഏവം ഥേരേന പുച്ഛിതാ സാപി ദേവതാ ഇമാഹി ഗാഥാഹി ബ്യാകാസി –

൬൬൪. ‘‘സോവണ്ണജാലം മണിസോണ്ണചിത്തിതം, മുത്താചിതം ഹേമജാലേന ഛന്നം;

പരിനിബ്ബുതേ ഗോതമേ അപ്പമേയ്യേ, പസന്നചിത്താ അഹമാഭിരോപയിം.

൬൬൫. ‘‘താഹം കമ്മം കരിത്വാന, കുസലം ബുദ്ധവണ്ണിതം;

അപേതസോകാ സുഖിതാ, സമ്പമോദാമനാമയാ’’തി.

൬൬൪. തത്ഥ സോവണ്ണജാലന്തി സരീരപ്പമാണേന കതം സുവണ്ണമയം ജാലം. മണിസോണ്ണചിത്തിതന്തി സീസാദിട്ഠാനേസു സീസൂപഗഗീവൂപഗാദിആഭരണവസേന നാനാവിധേഹി മണീഹി ച സുവണ്ണേന ച ചിത്തിതം. മുത്താചിതന്തി അന്തരന്തരാ ആബദ്ധാഹി മുത്താവലീഹി ആചിതം. ഹേമജാലേന ഛന്നന്തി ഹേമമയേന പഭാജാലേന ഛന്നം. തഞ്ഹി നാനാവിധേഹി മണീഹി ചേവ സുവണ്ണേന ച ചിത്തിതം മുത്താവലീഹി ആചിതമ്പി സുപരിസുദ്ധസ്സ രത്തസുവണ്ണസ്സേവ യേഭുയ്യതായ ദിവാകരകിരണസമ്ഫസ്സതോ അതിവിയ പഭസ്സരേന ഹേമമയേന പഭാജാലേന സഞ്ഛാദിതം ഏകോഭാസം ഹുത്വാ കഞ്ചനാദാസം വിയ തിട്ഠതി. പരിനിബ്ബുതേതി അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതേ. ഗോതമേതി ഭഗവന്തം ഗോത്തേന നിദ്ദിസതി. അപ്പമേയ്യേതി ഗുണാനുഭാവതോ പമിനിതും അസക്കുണേയ്യേ. പസന്നചിത്താതി കമ്മഫലവിസയായ ബുദ്ധാരമ്മണായ ച സദ്ധായ പസന്നമാനസാ. അഭിരോപയിന്തി പൂജാവസേന സരീരേ രോപേസിം പടിമുഞ്ചിം.

൬൬൫. താഹന്തി തം അഹം. കുസലന്തി കുച്ഛിതസലനാദിഅത്ഥേന കുസലം. ബുദ്ധവണ്ണിതന്തി ‘‘യാവതാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ അപദാ വാ ദ്വിപദാ വാ’’തിആദിനാ (സം. നി. ൫.൧൩൯; അ. നി. ൪.൩൪) സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന പസത്ഥം. അപേതസോകാതി സോകഹേതൂനം ഭോഗബ്യസനാദീനം അഭാവേന അപഗതസോകാ. തേന ചിത്തദുക്ഖാഭാവമാഹ. സുഖിതാതി സഞ്ജാതസുഖാ സുഖപ്പത്താ. ഏതേന സരീരദുക്ഖാഭാവം വദതി. ചിത്തദുക്ഖാഭാവേന ചസ്സാ പമോദാപത്തി, സരീരദുക്ഖാഭാവേന അരോഗതാ. തേനാഹ ‘‘സമ്പമോദാമനാമയാ’’തി. സേസം വുത്തനയമേവ. അയഞ്ച അത്ഥോ തദാ അത്തനാ ദേവതായ ച കഥിതനിയാമേനേവ സങ്ഗീതികാലേ ആയസ്മതാ നാരദേന ധമ്മസങ്ഗാഹകാനം ആരോചിതോ, തേ ച തം തഥേവ സങ്ഗഹം ആരോപയിംസൂതി.

മല്ലികാവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.