൨. ഉച്ഛുദായികാവിമാനവണ്ണനാ

ഓഭാസയിത്വാ പഥവിം സദേവകന്തി ഉച്ഛുദായികാവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതീതിആദി സബ്ബം അനന്തരവിമാനേ വുത്തസദിസം. അയം പന വിസേസോ – ഇധ ഉച്ഛു ദിന്നാ, സസ്സുയാ ച പീഠകേന പഹടാ, തങ്ഖണഞ്ഞേവ മതാ താവതിംസേസു ഉപ്പന്നാ, തസ്സംയേവ രത്തിയം ഥേരസ്സ ഉപട്ഠാനം ആഗതാ, കേവലകപ്പം ഗിജ്ഝകൂടം ചന്ദോ വിയ സൂരിയോ വിയ ച ഓഭാസേന്തീ ഥേരം വന്ദിത്വാ പഞ്ജലികാ നമസ്സമാനാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. അഥ നം ഥേരോ –

൨൯൬. ‘‘ഓഭാസയിത്വാ പഥവിം സദേവകം, അതിരോചസി ചന്ദിമസൂരിയാ വിയ;

സിരിയാ ച വണ്ണേന യസേന തേജസാ, ബ്രഹ്മാവ ദേവേ തിദസേ സഹിന്ദകേ.

൨൯൭. ‘‘പുച്ഛാമി തം ഉപ്പലമാലധാരിനീ, ആവേളിനീ കഞ്ചനസന്നിഭത്തചേ;

അലങ്കതേ ഉത്തമവത്ഥധാരിനീ, കാ ത്വം സുഭേ ദേവതേ വന്ദസേ മമം.

൨൯൮. ‘‘കിം ത്വം പുരേ കമ്മമകാസി അത്തനാ, മനുസ്സഭൂതാ പുരിമായ ജാതിയാ;

ദാനം സുചിണ്ണം അഥ സീലസംയമം, കേനൂപപന്നാ സുഗതിം യസസ്സിനീ;

ദേവതേ പുച്ഛിതാചിക്ഖ, കിസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫല’’ന്തി. –

ഇമാഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി.

൨൯൬-൭. തത്ഥ ഓഭാസയിത്വാ പഥവിം സദേവകന്തി ചന്ദിമസൂരിയരസ്മിസമ്മിസ്സേഹി സിനേരുപസ്സവിനിഗ്ഗതേഹി പഭാവിസരേഹി വിജ്ജോതയമാനതായ ദേവേന ആകാസേന സഹാതി സദേവകം ഉപഗതഭൂമിഭാഗഭൂതം ഇമം പഥവിം വിജ്ജോതേത്വാ, ഏകോഭാസം ഏകപജ്ജോതം കത്വാതി അത്ഥോ. ഓഭാസയിത്വാ പഥവിം ചന്ദിമസൂരിയാ വിയാതി യോജനാ. അതിരോചസീതി അതിക്കമിത്വാ രോചസി. തം പന അതിരോചനം കേന കിം വിയ കേന വാതി ആഹ ‘‘സിരിയാ’’തിആദി. തത്ഥ സിരിയാതി സോഭഗ്ഗാദിസോഭാവിസേസേന. തേജസാതി അത്തനോ ആനുഭാവേന. ആവേളിനീതി രതനമയപുപ്ഫാവേളവതീ.

ഏവം ഥേരേന പുച്ഛിതാ ദേവതാ ഇമാഹി ഗാഥാഹി വിസ്സജ്ജേസി –

൨൯൯. ‘‘ഇദാനി ഭന്തേ ഇമമേവ ഗാമം, പിണ്ഡായ അമ്ഹാകം ഘരം ഉപാഗമി;

തതോ തേ ഉച്ഛുസ്സ അദാസി ഖണ്ഡികം, പസന്നചിത്താ അതുലായ പീതിയാ.

൩൦൦. ‘‘സസ്സു ച പച്ഛാ അനുയുഞ്ജതേ മമം, കഹം നു ഉച്ഛും വധുകേ അവാകിരി;

ന ഛഡ്ഡിതം നോ പന ഖാദിതം മയാ, സന്തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ സയം അദാസഹം.

൩൦൧. ‘‘തുയ്ഹം ന്വിദം ഇസ്സരിയം അഥോ മമ, ഇതിസ്സാ സസ്സു പരിഭാസതേ മമം;

പീഠം ഗഹേത്വാ പഹാരം അദാസി മേ, തതോ ചുതാ കാലകതാമ്ഹി ദേവതാ.

൩൦൨. ‘‘തദേവ കമ്മം കുസലം കതം മയാ, സുഖഞ്ച കമ്മം അനുഭോമി അത്തനാ;

ദേവേഹി സദ്ധിം പരിചാരയാമഹം, മോദാമഹം കാമഗുണേഹി പഞ്ചഹി.

൩൦൩. ‘‘തദേവ കമ്മം കുസലം കതം മയാ, സുഖഞ്ച കമ്മം അനുഭോമി അത്തനാ;

ദേവിന്ദഗുത്താ തിദസേഹി രക്ഖിതാ, സമപ്പിതാ കാമഗുണേഹി പഞ്ചഹി.

൩൦൪. ‘‘ഏതാദിസം പുഞ്ഞഫലം അനപ്പകം, മഹാവിപാകാ മമ ഉച്ഛുദക്ഖിണാ;

ദേവേഹി സദ്ധിം പരിചാരയാമഹം, മോദാമഹം കാമഗുണേഹി പഞ്ചഹി.

൩൦൫. ‘‘ഏതാദിസം പുഞ്ഞഫലം അനപ്പകം, മഹാജുതികാ മമ ഉച്ഛുദക്ഖിണാ;

ദേവിന്ദഗുത്താ തിദസേഹി രക്ഖിതാ, സഹസ്സനേത്തോരിവ നന്ദനേ വനേ.

൩൦൬. ‘‘തുവഞ്ച ഭന്തേ അനുകമ്പകം വിദും, ഉപേച്ച വന്ദിം കുസലഞ്ച പുച്ഛിസം;

തതോ തേ ഉച്ഛുസ്സ അദാസി ഖണ്ഡികം, പസന്നചിത്താ അതുലായ പീതിയാ’’തി.

൨൯൯. തത്ഥ ഇദാനീതി അനന്തരാതീതദിവസത്താ ആഹ, അധുനാതി അത്ഥോ. ഇമമേവ ഗാമന്തി ഇമസ്മിംയേവ ഗാമേ, രാജഗഹം സന്ധായ വദതി. വുത്തഞ്ഹി ‘‘ഗാമോപി നിഗമോപി നഗരമ്പി ‘ഗാമോ’ ഇച്ചേവ വുച്ചതീ’’തി. ഭുമ്മത്ഥേ ചേതം ഉപയോഗവചനം. ഉപാഗമീതി ഉപഗതോ അഹോസി. അതുലായാതി അനുപമായ, അപ്പമാണായ വാ.

൩൦൦. അവാകിരീതി അപനേസി ഛഡ്ഡേസി, വിനാസേസി വാ. സന്തസ്സാതി സാധുരൂപസ്സ സന്തകിലേസസ്സ പരിസ്സമമപ്പത്തസ്സ വാ.

൩൦൧. തുയ്ഹം നൂതി നു-സദ്ദോ അനത്തമനതാസൂചനേ നിപാതോ, സോ ‘‘മമാ’’തി ഏത്ഥാപി ആനേത്വാ യോജേതബ്ബോ ‘‘മമ നൂ’’തി. ഇദം ഇസ്സരിയന്തി ഗേഹേ ആധിപച്ചം സന്ധായാഹ. തതോ ചുതാതി തതോ മനുസ്സലോകതോ ചുതാ. യസ്മാ ഠിതട്ഠാനതോ അപഗതാപി ‘‘ചുതാ’’തി വുച്ചതി, തസ്മാ ചുതിം വിസേസേതും ‘‘കാലകതാ’’തി വുത്തം. കാലകതാപി ച ന യത്ഥ കത്ഥചി നിബ്ബത്താ, അപിച ഖോ ദേവത്തം ഉപഗതാതി ദസ്സേന്തീ ആഹ ‘‘അമ്ഹി ദേവതാ’’തി.

൩൦൨. തദേവ കമ്മം കുസലം കതം മയാതി തദേവ ഉച്ഛുഖണ്ഡദാനമത്തം കുസലം കമ്മം കതം മയാ, അഞ്ഞം ന ജാനാമീതി അത്ഥോ. സുഖഞ്ച കമ്മന്തി സുഖഞ്ച കമ്മഫലം. കമ്മഫലഞ്ഹി ഇധ ‘‘കമ്മ’’ന്തി വുത്തം ഉത്തരപദലോപേന, കാരണോപചാരേന വാ ‘‘കുസലാനം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാനം സമാദാനഹേതു ഏവമിദം പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി (ദീ. നി. ൩.൮൦). അനുഭോമി സകം പുഞ്ഞ’’ന്തി (വി. വ. ൧൩൩) ച ആദീസു വിയ. കമ്മന്തി വാ കരണത്ഥേ ഉപയോഗവചനം, കമ്മേനാതി അത്ഥോ. കമ്മേ വാ ഭവം കമ്മം യഥാ കമ്മന്തി. അഥ വാ കാമേതബ്ബതായ കമ്മം. തഞ്ഹി സുഖരജനീയഭാവതോ കാമൂപസംഹിതം കാമേതബ്ബന്തി കമനീയം. അത്തനാതി അത്തനാ ഏവ, സയംവസിതായ സേരിഭാവേന സയമേവാതി അത്ഥോ. പരിചാരയാമഹം അത്താനന്തി പുരിമഗാഥായ ‘‘അത്തനാ’’തി വുത്തം പദം വിഭത്തിവിപരിണാമേന ‘‘അത്താന’’ന്തി യോജേതബ്ബം.

൩൦൩-൫. ദേവിന്ദഗുത്താതി ദേവിന്ദേന സക്കേന ഗുത്താ, ദേവിന്ദോ വിയ വാ ഗുത്താ മഹാപരിവാരതായ. സമപ്പിതാതി സുട്ഠു അപ്പിതാ സമന്നാഗതാ. മഹാവിപാകാതി വിപുലഫലാ. മഹാജുതികാതി മഹാതേജാ, മഹാനുഭാവാതി അത്ഥോ.

൩൦൬. തുവന്തി തം. അനുകമ്പകന്തി കാരുണികം. വിദുന്തി സപ്പഞ്ഞം, സാവകപാരമിയാ മത്ഥകം പത്തന്തി അത്ഥോ. ഉപേച്ചാതി ഉപഗന്ത്വാ. വന്ദിന്തി പഞ്ചപതിട്ഠിതേന അഭിവാദയിം. കുസലഞ്ച ആരോഗ്യ പുച്ഛിസം അപുച്ഛിം, അതുലായ പീതിയാ ഇദഞ്ച കുസലം അനുസ്സരാമീതി അധിപ്പായോ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

ഉച്ഛുദായികാവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.