൧. ഉളാരവിമാനവണ്ണനാ

പാരിച്ഛത്തകവഗ്ഗേ ഉളാരോ തേ യസോ വണ്ണോതി ഉളാരവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന സമയേന രാജഗഹേ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ ഉപട്ഠാകകുലേ ഏകാ ദാരികാ ദാനജ്ഝാസയാ ദാനസംവിഭാഗരതാ അഹോസി. സാ യം തസ്മിം ഗേഹേ പുരേഭത്തം ഖാദനീയഭോജനീയം ഉപ്പജ്ജതി, തത്ഥ അത്തനാ ലദ്ധപടിവീസതോ ഉപഡ്ഢം ദേതി, ഉപഡ്ഢം അത്തനാ പരിഭുഞ്ജതി, അദത്വാ പന ന ഭുഞ്ജതി, ദക്ഖിണേയ്യേ അപസ്സന്തീപി ഠപേത്വാ ദിട്ഠകാലേ ദേതി, യാചകാനമ്പി ദേതിയേവ. അഥസ്സാ മാതാ ‘‘മമ ധീതാ ദാനജ്ഝാസയാ ദാനസംവിഭാഗരതാ’’തി ഹട്ഠതുട്ഠാ തസ്സാ ദിഗുണം ഭാഗം ദേതി. ദേന്തീ ച ഏകസ്മിം ഭാഗേ തായ സംവിഭാഗേ കതേ പുന അപരം ദേതി, സാ തതോപി സംവിഭാഗം കരോതിയേവ.

ഏവം ഗച്ഛന്തേ കാലേ തം വയപ്പത്തം മാതാപിതരോ തസ്മിംയേവ നഗരേ അഞ്ഞതരസ്മിം കുലേ കുമാരസ്സ അദംസു. തം പന കുലം മിച്ഛാദിട്ഠികം ഹോതി അസ്സദ്ധം അപ്പസന്നം. അഥായസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ രാജഗഹേ സപദാനം പിണ്ഡായ ചരമാനോ തസ്സാ ദാരികായ സസുരസ്സ ഗേഹദ്വാരേ അട്ഠാസി. തം ദിസ്വാ സാ ദാരികാ പസന്നചിത്താ ‘‘പവിസഥ ഭന്തേ’’തി പവേസേത്വാ വന്ദിത്വാ സസ്സുയാ ഠപിതം പൂവം തം അപസ്സന്തീ ‘‘തസ്സാ കഥേത്വാ അനുമോദാപേസ്സാമീ’’തി വിസ്സാസേന ഗഹേത്വാ ഥേരസ്സ അദാസി, ഥേരോ അനുമോദനം കത്വാ പക്കാമി. ദാരികാ ‘‘തുമ്ഹേഹി ഠപിതം പൂവം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരസ്സ അദാസി’’ന്തി സസ്സുയാ കഥേസി. സാ തം സുത്വാ ‘‘കിന്നാമിദം പാഗബ്ഭിയം, അയം മമ സന്തകം അനാപുച്ഛിത്വാവ സമണസ്സ അദാസീ’’തി തം കടതടായമാനാ കോധാഭിഭൂതാ യുത്തായുത്തം അചിന്തേന്തീ പുരതോ ഠിതം മുസലഖണ്ഡം ഗഹേത്വാ അംസകൂടേ പഹരി. സാ സുഖുമാലതായ പരിക്ഖീണായുകതായ ച തേനേവ പഹാരേന ബലവദുക്ഖാഭിഭൂതാ ഹുത്വാ കതിപാഹേനേവ കാലം കത്വാ താവതിംസേസു നിബ്ബത്തി. തസ്സാ സതിപി അഞ്ഞസ്മിം സുചരിതകമ്മേ ഥേരസ്സ കതദാനമേവ സാതിസയം ഹുത്വാ ഉപട്ഠാസി. തം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ഗന്ത്വാ –

൨൮൬. ‘‘ഉളാരോ തേ യസോ വണ്ണോ, സബ്ബാ ഓഭാസതേ ദിസാ;

നാരിയോ നച്ചന്തി ഗായന്തി, ദേവപുത്താ അലങ്കതാ.

൨൮൭. ‘‘മോദേന്തി പരിവാരേന്തി, തവ പൂജായ ദേവതേ;

സോവണ്ണാനി വിമാനാനി, തവിമാനി സുദസ്സനേ.

൨൮൮. ‘‘തുവംസി ഇസ്സരാ തേസം, സബ്ബകാമസമിദ്ധിനീ;

അഭിജാതാ മഹന്താസി, ദേവകായേ പമോദസി;

ദേവതേ പുച്ഛിതാചിക്ഖ, കിസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫല’’ന്തി. –

തീഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി.

൨൮൬. തത്ഥ യസോതി പരിവാരോ. വണ്ണോതി വണ്ണനിഭാ സരീരോഭാസോ. ‘‘ഉളാരോ’’തി പന വിസേസേത്വാ വുത്തത്താ തസ്സാ ദേവതായ പരിവാരസമ്പത്തി ച വണ്ണസമ്പത്തി ച വുത്താ ഹോതി. താസു ‘‘ഉളാരോ തേ വണ്ണോ’’തി സങ്ഖേപതോ വുത്തം വണ്ണസമ്പത്തിം വിസയവസേന വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘സബ്ബാ ഓഭാസതേ ദിസാ’’തി വത്വാ ‘‘ഉളാരോ തേ യസോ’’തി വുത്തം പരിവാരസമ്പത്തിം വത്ഥുവസേന വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘നാരിയോ നച്ചന്തീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ സബ്ബാ ഓഭാസതേ ദിസാതി സബ്ബാസു ദിസാസു വിജ്ജോതതേ, സബ്ബാ വാ ദിസാ ഓഭാസയതേ, വിജ്ജോതയതീതി അത്ഥോ. ‘‘ഓഭാസതേ’’തി പദസ്സ ‘‘ഓഭാസന്തേ’’തി കേചി വചനവിപല്ലാസേന അത്ഥം വദന്തി, തേഹി ‘‘വണ്ണേനാ’’തി വിഭത്തി വിപരിണാമേതബ്ബാ. വണ്ണേനാതി ച ഹേതുമ്ഹി കരണവചനം, വണ്ണേന ഹേതുഭൂതേനാതി അത്ഥോ. ‘‘സബ്ബാ ദിസാ’’തി ച ജാതിവസേന ദിസാസാമഞ്ഞേ അപേക്ഖിതേ വചനവിപല്ലാസേനപി പയോജനം നത്ഥി. നാരിയോതി ഏത്ഥാപി ‘‘അലങ്കതാ’’തി പദം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. ദേവപുത്താതി ഏത്ഥ ച-സദ്ദോ ലുത്തനിദ്ദിട്ഠോ. തേന നാരിയോ ദേവപുത്താ ചാതി സമുച്ചയോ വേദിതബ്ബോ.

൨൮൭. മോദേന്തീതി പമോദയന്തി. പൂജായാതി പൂജനത്ഥം പൂജാനിമിത്തം വാ, നച്ചന്തി ഗായന്തീതി യോജനാ. തവിമാനീതി തവ ഇമാനി.

൨൮൮. സബ്ബകാമസമിദ്ധിനീതി സബ്ബേഹി പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി, സബ്ബേഹി വാ തയാ കാമിതേഹി ഇച്ഛിതേഹി വത്ഥൂഹി സമിദ്ധാ. അഭിജാതാതി സുജാതാ. മഹന്താസീതി മഹതീ മഹാനുഭാവാ അസി. ദേവകായേ പമോദസീതി ഇമസ്മിം ദേവനികായേ ദിബ്ബസമ്പത്തിഹേതുകേന പരമേന പമോദനേന പമോദസി.

ഏവം ഥേരേന പുച്ഛിതാ സാ ദേവതാ തമത്ഥം വിസ്സജ്ജേസി –

൨൮൯. ‘‘അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, പുരിമായ ജാതിയാ മനുസ്സലോകേ;

ദുസ്സീലകുലേ സുണിസാ അഹോസിം, അസ്സദ്ധേസു കദരിയേസു അഹം.

൨൯൦. ‘‘സദ്ധാ സീലേന സമ്പന്നാ, സംവിഭാഗരതാ സദാ;

പിണ്ഡായ ചരമാനസ്സ, അപൂവം തേ അദാസഹം.

൨൯൧. ‘‘തദാഹം സസ്സുയാചിക്ഖിം, ‘സമണോ ആഗതോ ഇധ;

തസ്സ അദാസഹം പൂവം, പസന്നാ സേഹി പാണിഭി’.

൨൯൨. ‘‘ഇതിസ്സാ സസ്സു പരിഭാസി, അവിനീതാസി ത്വം വധു;

ന മം സമ്പുച്ഛിതും ഇച്ഛി, ‘സമണസ്സ ദദാമഹം’.

൨൯൩. ‘‘തതോ മേ സസ്സു കുപിതാ, പഹാസി മുസലേന മം;

കൂടങ്ഗച്ഛി അവധി മം, നാസക്ഖിം ജീവിതും ചിരം.

൨൯൪. ‘‘അഹം കായസ്സ ഭേദാ, വിപ്പമുത്താ തതോ ചുതാ;

ദേവാനം താവതിംസാനം, ഉപപന്നാ സഹബ്യതം.

൨൯൫. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ…പേ…

വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

൨൮൯. തത്ഥ അസ്സദ്ധേസൂതി രതനത്തയസദ്ധായ കമ്മഫലസദ്ധായ ച അഭാവേന അസ്സദ്ധേസു, ഥദ്ധമച്ഛരിയതായ കദരിയേസു സസ്സുആദീസു അഹം സദ്ധാ സീലേന സമ്പന്നാ അഹോസിന്തി യോജനാ.

൨൯൦-൧. അപൂവന്തി കപല്ലപൂവം. തേതി നിപാതമത്തം. സസ്സുയാ ആചിക്ഖിം ഗഹിതഭാവഞാപനത്ഥഞ്ച അനുമോദനത്ഥഞ്ചാതി അധിപ്പായോ.

൨൯൨. ഇതിസ്സാതി ഏത്ഥ അസ്സാതി നിപാതമത്തം. സമണസ്സ ദദാമഹന്തി അഹം സമണസ്സ അപൂവം ദദാമീതി. യസ്മാ ന മം സമ്പുച്ഛിതും ഇച്ഛി, തസ്മാ ത്വം വധു അവിനീതാസീതി സസ്സു പരിഭാസീതി യോജനാ.

൨൯൩. പഹാസീതി പഹരി. കൂടങ്ഗച്ഛി അവധി മന്തി ഏത്ഥ കൂടന്തി അംസകൂടം വുത്തം പുരിമപദലോപേന, കൂടമേവ അങ്ഗന്തി കൂടങ്ഗം, തം ഛിന്ദതീതി കൂടങ്ഗച്ഛി. ഏവം കോധാഭിഭൂതാ ഹുത്വാ മം അവധി, മമ അംസകൂടം ഛിന്ദി, തേനേവ ഉപക്കമേന മതത്താ മം മാരേസീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘നാസക്ഖിം ജീവിതും ചിര’’ന്തി.

൨൯൪. വിപ്പമുത്താതി തതോ ദുക്ഖതോ സുട്ഠു മുത്താ. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഉളാരവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.