൪. ചണ്ഡാലിവിമാനവണ്ണനാ

ചണ്ഡാലി വന്ദ പാദാനീതി ചണ്ഡാലിവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരന്തോ പച്ചൂസവേലായം ബുദ്ധാചിണ്ണം മഹാകരുണാസമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ ഉട്ഠായ ലോകം ഓലോകേന്തോ അദ്ദസ തസ്മിംയേവ നഗരേ ചണ്ഡാലാവസഥേ വസന്തിം ഏകം മഹല്ലികം ചണ്ഡാലിം ഖീണായുകം, നിരയസംവത്തനികഞ്ചസ്സാ കമ്മം ഉപട്ഠിതം. സോ മഹാകരുണായ സമുസ്സാഹിതമാനസോ ‘‘സഗ്ഗസംവത്തനികം കമ്മം കാരേത്വാ തേനസ്സാ നിരയൂപപത്തിം നിസേധേത്വാ സഗ്ഗേ പതിട്ഠാപേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം രാജഗഹം പിണ്ഡായ പവിസതി. തേന ച സമയേന സാ ചണ്ഡാലീ ദണ്ഡം ഓലുബ്ഭ നഗരതോ നിക്ഖമന്തീ ഭഗവന്തം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ അഭിമുഖീ ഹുത്വാ അട്ഠാസി. ഭഗവാപി തസ്സാ ഗമനം നിവാരേന്തോ വിയ പുരതോ അട്ഠാസി. അഥായസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ സത്ഥു ചിത്തം ഞത്വാ തസ്സാ ച ആയുപരിക്ഖയം ഭഗവതോ വന്ദനായ തം നിയോജേന്തോ –

൧൯൫. ‘‘ചണ്ഡാലി വന്ദ പാദാനി, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ;

തമേവ അനുകമ്പായ, അട്ഠാസി ഇസിസത്തമോ.

൧൯൬. ‘‘അഭിപ്പസാദേഹി മനം, അരഹന്തമ്ഹി താദിനി;

ഖിപ്പം പഞ്ജലികാ വന്ദ, പരിത്തം തവ ജീവിത’’ന്തി. – ഗാഥാദ്വയമാഹ;

൧൯൫. തത്ഥ ചണ്ഡാലീതി ജാതിആഗതേന നാമേന തം ആലപതി. വന്ദാതി അഭിവാദയ. പാദാനീതി സദേവകസ്സ ലോകസ്സ സരണാനി ചരണാനി. തമേവ അനുകമ്പായാതി തമേവ അനുഗ്ഗണ്ഹനത്ഥം, അപായൂപപത്തിതോ നിസേധേത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്താപനത്ഥന്തി അധിപ്പായോ. അട്ഠാസീതി നഗരമ്പി അപവിസിത്വാ ഠിതോ. ഇസിസത്തമോതി ലോകിയസേക്ഖാസേക്ഖപച്ചേകബുദ്ധഇസീഹി ഉത്തമോ ഉക്കട്ഠതമോ, അഥ വാ ബുദ്ധഇസീനം വിപസ്സിആദീനം സത്തമോതി ഇസിസത്തമോ.

൧൯൬. അഭിപ്പസാദേഹി മനന്തി ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭഗവാ’’തി തവ ചിത്തം പസാദേഹി. അരഹന്തമ്ഹി താദിനീതി ആരകത്താ കിലേസാനം, തേസംയേവ അരീനം ഹതത്താ, സംസാരചക്കസ്സ അരാനം ഹതത്താ, പച്ചയാനം അരഹത്താ, പാപകരണേ രഹാഭാവാ ച അരഹന്തേ, ഇട്ഠാദീസു താദിഭാവപ്പത്തിയാ താദിമ്ഹി. ഖിപ്പം പഞ്ജലികാ വന്ദാതി സീഘംയേവ പഗ്ഗഹിതഅഞ്ജലികാ ഹുത്വാ വന്ദസ്സു. കസ്മാതി ചേ? പരിത്തം തവ ജീവിതന്തി, ഇദാനേവ ഭിജ്ജനസഭാവത്താ പരിത്തം അതിഇത്തരം.

ഇതി ഥേരോ ഗാഥാദ്വയേന ഭഗവതോ ഗുണേ പകിത്തേന്തോ അത്തനോ ആനുഭാവേ ഠത്വാ തസ്സാ ച ഖീണായുകതാവിഭാവനേന സംവേജേന്തോ സത്ഥു വന്ദനായ നിയോജേസി. സാ ച തം സുത്വാ സംവേഗജാതാ സത്ഥരി പസന്നമാനസാവ ഹുത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം കത്വാ നമസ്സമാനാ ബുദ്ധഗതായ പീതിയാ ഏകഗ്ഗചിത്താ ഹുത്വാ അട്ഠാസി. ഭഗവാ ‘‘അലമേത്തകമേതിസ്സാ സഗ്ഗൂപപത്തിയാ’’തി നഗരം പാവിസി സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. അഥ നം ഏകാ ഭന്താ ഗാവീ തരുണവച്ഛാ തതോ ഏവ അഭിധാവന്തീ സിങ്ഗേന പഹരിത്വാ ജീവിതാ വോരോപേസി. തം സബ്ബം ദസ്സേതും സങ്ഗീതികാരാ –

൧൯൭. ‘‘ചോദിതാ ഭാവിതത്തേന, സരീരന്തിമധാരിനാ;

ചണ്ഡാലീ വന്ദി പാദാനി, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ.

൧൯൮. ‘‘തമേനം അവധീ ഗാവീ, ചണ്ഡാലിം പഞ്ജലിം ഠിതം;

നമസ്സമാനം സമ്ബുദ്ധം, അന്ധകാരേ പഭങ്കര’’ന്തി. – ഗാഥാദ്വയമാഹംസു;

൧൯൮. തത്ഥ പഞ്ജലിം ഠിതം നമസ്സമാനം സമ്ബുദ്ധന്തി ഗതേപി ഭഗവതി ബുദ്ധാരമ്മണായ പീതിയാ സമാഹിതാ ഹുത്വാ സമ്മുഖാ വിയ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ നമസ്സമാനം ഠിതം. അന്ധകാരേതി അവിജ്ജന്ധകാരേന സകലേന കിലേസന്ധകാരേന ച അന്ധകാരേ ലോകേ. പഭങ്കരന്തി ഞാണോഭാസകരം.

സാ ച തതോ ചുതാ താവതിംസേസു നിബ്ബത്തി, അച്ഛരാനം സതസഹസ്സം ചസ്സാ പരിവാരോ അഹോസി. തദഹേവ ച സാ സഹ വിമാനേന ആഗന്ത്വാ വിമാനതോ ഓതരിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദി. തമത്ഥം ദസ്സേതും –

൧൯൯. ‘‘ഖീണാസവം വിഗതരജം അനേജം, ഏകം അരഞ്ഞമ്ഹി രഹോ നിസിന്നം;

ദേവിദ്ധിപത്താ ഉപസങ്കമിത്വാ, വന്ദാമി തം വീര മഹാനുഭാവ’’ന്തി. –

ദേവതാ ആഹ. തം ഥേരോ പുച്ഛി –

൨൦൦. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണാ ജലിതാ മഹായസാ, വിമാനമോരുയ്ഹ അനേകചിത്താ;

പരിവാരിതാ അച്ഛരാസങ്ഗണേന, കാ ത്വം സുഭേ ദേവതേ വന്ദസേ മമ’’ന്തി.

൨൦൦. തത്ഥ ജലിതാതി അത്തനോ സരീരപ്പഭായ വത്ഥാഭരണാദീനം ഓഭാസേന ച ജലന്തീ ജോതേന്തീ. മഹായസാതി മഹാപരിവാരാ. വിമാനമോരുയ്ഹാതി വിമാനതോ ഓരുയ്ഹ. അനേകചിത്താതി അനേകവിധചിത്തതായുത്താ. സുഭേതി സുഭഗുണേ. മമന്തി മം.

ഏവം ഥേരേന പുച്ഛിതാ പുന സാ –

൨൦൧. ‘‘അഹം ഭദ്ദന്തേ ചണ്ഡാലീ, തയാ വീരേന പേസിതാ;

വന്ദിം അരഹതോ പാദേ, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ.

൨൦൨. ‘‘സാഹം വന്ദിത്വാ പാദാനി, ചുതാ ചണ്ഡാലയോനിയാ;

വിമാനം സബ്ബതോ ഭദ്ദം, ഉപപന്നമ്ഹി നന്ദനേ.

൨൦൩. ‘‘അച്ഛരാനം സതസഹസ്സം, പുരക്ഖത്വാന തിട്ഠതി;

താസാഹം പവരാ സേട്ഠാ, വണ്ണേന യസസായുനാ.

൨൦൪. ‘‘പഹൂതകതകല്യാണാ, സമ്പജാനാ പടിസ്സതാ;

മുനിം കാരുണികം ലോകേ, തം ഭന്തേ വന്ദിതുമാഗതാ’’തി. –

ചതസ്സോ ഗാഥായോ ആഹ.

൨൦൧-൪. തത്ഥ പേസിതാതി ‘‘ചണ്ഡാലി, വന്ദ പാദാനീ’’തിആദിനാ വന്ദനായ ഉയ്യോജിതാ. യദിപി തം വന്ദനാമയം പുഞ്ഞം പവത്തിക്ഖണവസേന പരിത്തം, ഖേത്തമഹന്തതായ പന ഫലമഹന്തതായ ച അതിവിയ മഹന്തമേവാതി ആഹ ‘‘പഹൂതകതകല്യാണാ’’തി. തഥാ ബുദ്ധാരമ്മണായ പീതിയാ പവത്തിക്ഖണേ പഞ്ഞായ സതിയാ ച വിസദഭാവം സന്ധായാഹ ‘‘സമ്പജാനാ പടിസ്സതാ’’തി. പുന –

൨൦൫. ‘‘ഇദം വത്വാന ചണ്ഡാലീ, കതഞ്ഞൂ കതവേദിനീ;

വന്ദിത്വാ അരഹതോ പാദേ, തത്ഥേവന്തരധായഥാ’’തി. –

ഗാഥാ സങ്ഗീതികാരേഹി ഠപിതാ.

൨൦൫. തത്ഥ ചണ്ഡാലീതി ചണ്ഡാലീഭൂതപുബ്ബാതി കത്വാ വുത്തം, ദേവലോകേ ച ഇദമാചിണ്ണം, യം മനുസ്സലോകേ നിരുള്ഹസമഞ്ഞായ വോഹാരോ. സേസം വുത്തനയമേവ.

ആയസ്മാ പന മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഇമം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി, സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

ചണ്ഡാലിവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.