൨. ചിത്തലതാവഗ്ഗോ

൧. ദാസിവിമാനവണ്ണനാ

ദുതിയവഗ്ഗേ അപി സക്കോവ ദേവിന്ദോതി ദാസിവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി ജേതവനേ വിഹരന്തേ സാവത്ഥിവാസീ അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ സമ്ബഹുലേഹി ഉപാസകേഹി സദ്ധിം സായന്ഹസമയം വിഹാരം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പരിസായ വുട്ഠിതായ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഇതോ പട്ഠായ അഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ ചത്താരി നിച്ചഭത്താനി ദസ്സാമീ’’തി ആഹ. അഥ നം ഭഗവാ തദനുച്ഛവികം ധമ്മകഥം കഥേത്വാ വിസ്സജ്ജേസി. സോ ‘‘മയാ, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ ചത്താരി നിച്ചഭത്താനി പഞ്ഞത്താനി. സ്വേ പട്ഠായ അയ്യാ മമ ഗേഹം ആഗച്ഛന്തൂ’’തി ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ ആരോചേത്വാ അത്തനോ ഗേഹം ഗന്ത്വാ ദാസിയാ തമത്ഥം ആചിക്ഖിത്വാ ‘‘തത്ഥ തയാ നിച്ചകാലം അപ്പമത്തായ ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ആഹ. സാ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛി. പകതിയാവ സാ സദ്ധാസമ്പന്നാ പുഞ്ഞകാമാ സീലവതീ, തസ്മാ ദിവസേ ദിവസേ കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ പണീതം അന്നപാനം പടിയാദേത്വാ ഭിക്ഖൂനം നിസീദനട്ഠാനം സുസമ്മട്ഠം സുപരിഭണ്ഡകം കത്വാ ആസനാനി പഞ്ഞാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ ഉപഗതേ തത്ഥ നിസീദാപേത്വാ വന്ദിത്വാ ഗന്ധപുപ്ഫധൂപദീപേഹി പൂജേത്വാ സക്കച്ചം പരിവിസതി.

അഥേകദിവസം ഭിക്ഖൂ കതഭത്തകിച്ചേ ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏവമാഹ ‘‘കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, ഇതോ ജാതിആദിദുക്ഖതോ പരിമുത്തി ഹോതീ’’തി. ഭിക്ഖൂ തസ്സാ സരണാനി ച പഞ്ച സീലാനി ച ദത്വാ കായസഭാവം പകാസേത്വാ പടികൂലമനസികാരേ നിയോജേസും, അപരേ അനിച്ചതാപടിസംയുത്തം ധമ്മകഥം കഥേസും. സാ സോളസ വസ്സാനി സീലം രക്ഖന്തീ അന്തരന്തരാ യോനിസോ മനസികരോന്തീ ഏകദിവസം ധമ്മസ്സവനസപ്പായം ലഭിത്വാ ഞാണസ്സ ച പരിപക്കത്താ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛാകാസി. സാ അപരേന സമയേന കാലം കത്വാ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ വല്ലഭാ പരിചാരികാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സാ സട്ഠിതൂരിയസഹസ്സേഹി പരിചരിയമാനാ അച്ഛരാസതസഹസ്സപരിവുതാ മഹന്തം ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവന്തീ പമുദാ മോദമാനാ സപരിവാരാ ഉയ്യാനാദീസു വിചരതി. തം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ദിസ്വാ –

൧൫൭. ‘‘അപി സക്കോവ ദേവിന്ദോ, രമ്മേ ചിത്തലതാവനേ;

സമന്താ അനുപരിയാസി, നാരീഗണപുരക്ഖതാ;

ഓഭാസേന്തീ ദിസാ സബ്ബാ, ഓസധീ വിയ താരകാ.

൧൫൮. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൧൫൯. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവി മഹാനുഭാവേ,

മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ,

വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. – പുച്ഛി;

൧൬൦. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ, മോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതാ;

പഞ്ഹം പുട്ഠാ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.

൧൬൧. ‘‘അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, ദാസീ അഹോസിം പരപേസ്സിയാ കുലേ.

൧൬൨. ‘‘ഉപാസികാ ചക്ഖുമതോ, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ;

തസ്സാ മേ നിക്കമോ ആസി, സാസനേ തസ്സ താദിനോ.

൧൬൩. ‘‘കാമം ഭിജ്ജതുയം കായോ, നേവ അത്ഥേത്ഥ സണ്ഠനം;

സിക്ഖാപദാനം പഞ്ചന്നം, മഗ്ഗോ സോവത്ഥികോ സിവോ.

൧൬൪. ‘‘അകണ്ടകോ അഗഹനോ, ഉജു സബ്ഭി പവേദിതോ;

നിക്കമസ്സ ഫലം പസ്സ, യഥിദം പാപുണിത്ഥികാ.

൧൬൫. ‘‘ആമന്തനികാ രഞ്ഞോമ്ഹി, സക്കസ്സ വസവത്തിനോ;

സട്ഠി തൂരിയസഹസ്സാനി, പടിബോധം കരോന്തി മേ.

൧൬൬. ‘‘ആലമ്ബോ ഗഗ്ഗരോ ഭീമോ, സാധുവാദീ ച സംസയോ;

പോക്ഖരോ ച സുഫസ്സോ ച, വീണാമോക്ഖാ ച നാരിയോ.

൧൬൭. ‘‘നന്ദാ ചേവ സുനന്ദാ ച, സോണദിന്നാ സുചിമ്ഹിതാ;

അലമ്ബുസാ മിസ്സകേസീ ച, പുണ്ഡരീകാതി ദാരുണീ.

൧൬൮. ‘‘ഏണീഫസ്സാ സുഫസ്സാ ച, സുഭദ്ദാ മുദുവാദിനീ;

ഏതാ ചഞ്ഞാ ച സേയ്യാസേ, അച്ഛരാനം പബോധികാ.

൧൬൯. ‘‘താ മം കാലേനുപാഗന്ത്വാ, അഭിഭാസന്തി ദേവതാ;

ഹന്ദ നച്ചാമ ഗായാമ, ഹന്ദ തം രമയാമസേ.

൧൭൦. ‘‘നയിദം അകതപുഞ്ഞാനം, കതപുഞ്ഞാനമേവിദം;

അസോകം നന്ദനം രമ്മം, തിദസാനം മഹാവനം.

൧൭൧. ‘‘സുഖം അകതപുഞ്ഞാനം, ഇധ നത്ഥി പരത്ഥ ച;

സുഖഞ്ച കതപുഞ്ഞാനം, ഇധ ചേവ പരത്ഥ ച.

൧൭൨. ‘‘തേസം സഹബ്യകാമാനം, കത്തബ്ബം കുസലം ബഹും;

കതപുഞ്ഞാ ഹി മോദന്തി, സഗ്ഗേ ഭോഗസമങ്ഗിനോ’’തി. – ദേവതാ വിസ്സജ്ജേസി;

൧൫൭. തത്ഥ അപി സക്കോവ ദേവിന്ദോതി അപിസദ്ദോ സമ്ഭാവനായം, ഇവസദ്ദോ ഇകാരലോപം കത്വാ വുത്തോ ഉപമായം, തസ്മാ യഥാ നാമ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോതി അത്ഥോ. സക്കസമഭാവോ തിസ്സാ ദേവതായ പരിവാരസമ്പത്തിദസ്സനത്ഥം വുത്തോ. കേചി ‘‘അപീതി നിപാതമത്ത’’ന്തി വദന്തി. ചിത്തലതാവനേതി ചിത്തായ നാമ ദേവധീതായ പുഞ്ഞാനുഭാവേന നിബ്ബത്തേ, ചിത്താനം വാ വിചിത്തപുപ്ഫഫലാദിവിസേസയുത്താനം സന്താനകവല്ലിആദീനം തത്ഥ യേഭുയ്യതായ ചിത്തലതാവനന്തി ലദ്ധനാമേ ദേവുയ്യാനേ.

൧൬൧. പരപേസ്സിയാതി പരേസം കുലേ തസ്മിം തസ്മിം കിച്ചേ പേസനിയാ, പരേസം വേയ്യാവച്ചകാരീതി അത്ഥോ.

൧൬൨. തസ്സാ മേ നിക്കമോ ആസി, സാസനേ തസ്സ താദിനോതി തസ്സാ ദാസിയാപി സമാനായ പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമതോ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ ഉപാസികാ ഹുത്വാ സോളസ വസ്സാനി സീലം രക്ഖന്തിയാ കമ്മട്ഠാനഞ്ച മനസി കരോന്തിയാ മനസികാരാനുഭാവേന മേ മയ്ഹം ഉപ്പജ്ജമാനേ സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മസങ്ഖാതേ ഇട്ഠാദീസു താദിലക്ഖണസമ്പത്തിയാ താദിനോ സത്ഥു സാസനേ തപ്പരിയാപന്നോയേവ സംകിലേസപക്ഖതോ നിക്കമനേന ‘‘നിക്കമോ’’തി ലദ്ധനാമോ സമ്മാവായാമോ ആസി അഹോസി ഉപ്പജ്ജി.

൧൬൩-൪. തസ്സ പന നിക്കമസ്സ പുബ്ബഭാഗസ്സ പവത്താകാരം ദസ്സേതും ‘‘കാമം ഭിജ്ജതുയം കായോ, നേവ അത്ഥേത്ഥ സണ്ഠനന്തി വുത്തം. തസ്സത്ഥോ – യദിപി മേ അയം കായോ ഭിജ്ജതു വിനസ്സതു, തത്ഥ കിഞ്ചിമത്തമ്പി അപേക്ഖം അകരോന്തീ ഏത്ഥ ഏതസ്മിം കമ്മട്ഠാനാനുയോഗേ നേവ അത്ഥി, മേ വീരിയസ്സ സണ്ഠനം സിഥിലീകരണന്തി വീരിയം സമുത്തേജേന്തീ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേസിന്തി.

ഇദാനി തഥാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ പടിലദ്ധഗുണം ദസ്സേന്തീ –

‘‘സിക്ഖാപദാനം പഞ്ചന്നം, മഗ്ഗോ സോവത്ഥികോ സിവോ;

അകണ്ടകോ അഗഹനോ, ഉജു സബ്ഭി പവേദിതോ;

നിക്കമസ്സ ഫലം പസ്സ, യഥിദം പാപുണിത്ഥികാ’’തി. – ആഹ;

തത്രായം സങ്ഖേപത്ഥോ – യോ നിച്ചസീലവസേന സമാദിന്നാനം പഞ്ചന്നം സിക്ഖാപദാനം സിക്ഖാകോട്ഠാസാനം ഉപനിസ്സയഭാവേന ലദ്ധത്താ തേസം പരിപൂരിതത്താ ച സിക്ഖാപദാനം പഞ്ചന്നം സമ്ബന്ധീഭൂതോ, യസ്മിം സന്താനേ ഉപ്പന്നോ, തസ്സ സബ്ബാകാരേന സോത്ഥിഭാവസമ്പാദനതോ സുന്ദരത്ഥഭാവതോ ച സോവത്ഥികോ സോത്ഥികോ, സംകിലേസധമ്മേഹി അനുപദ്ദുതത്താ ഖേമപ്പത്തിഹേതുതായ ച സിവോ, രാഗകണ്ടകാദീനം അഭാവേന അകണ്ടകോ, കിലേസദിട്ഠിദുച്ചരിതഗഹനസമുച്ഛേദനതോ അഗഹനോ, സബ്ബജിമ്ഹവങ്കകുടിലഭാവാപഗമഹേതുതായ ഉജു, ബുദ്ധാദീഹി സപ്പുരിസേഹി പകാസിതത്താ സബ്ഭി പവേദിതോ അരിയമഗ്ഗോ, തം യഥാ യേന ഉപായഭൂതേന ഇത്ഥികാ ദ്വങ്ഗുലബഹലബുദ്ധികാപി സമാനാ പാപുണിം, തസ്സ നിക്കമസ്സ യഥാവുത്തവീരിയസ്സ ഇദം ഫലം പസ്സാതി സക്കം ആലപതി.

൧൬൫. ആമന്തനികാ രഞ്ഞോമ്ഹി, സക്കസ്സ വസവത്തിനോതി സയംവസീഭാവേന വത്തനതോ, ദ്വീസു ദേവലോകേസു അത്തനോ വസം ഇസ്സരിയം വത്തേതീതി വാ വസവത്തീ, തസ്സ വസവത്തിനോ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ ആമന്തനികാ ആലാപസല്ലാപയോഗ്ഗാ, കീളനകാലേ വാ തേന ആമന്തേതബ്ബാ അമ്ഹി, നിക്കമസ്സ വീരിയസ്സ ഫലം പസ്സാതി യോജനാ. ആതതവിതതാദിഭേദേന പഞ്ച തൂരിയങ്ഗാനി ദ്വാദസഹി പാണിഭാഗേഹി ഏകതോ പവജ്ജമാനാനി സട്ഠി ഹോന്തി, താനി പന സഹസ്സമത്താനി പയിരുപാസനവസേന ഉപട്ഠിതാനി സന്ധായാഹ ‘‘സട്ഠി തൂരിയസഹസ്സാനി, പടിബോധം കരോന്തി മേ’’തി. തത്ഥ പടിബോധന്തി പീതിസോമനസ്സാനം പബോധനം.

൧൬൬-൮. ആലമ്ബോതിആദി തൂരിയവാദകാനം ദേവപുത്താനം ഏകദേസതോ നാമഗ്ഗഹണന്തി വദന്തി, തൂരിയാനം പനേതം നാമഗ്ഗഹണം. വീണാമോക്ഖാദികാ ദേവധീതാ. സുചിമ്ഹിതാതി സുദ്ധമിഹിതാ, നാമമേവ വാ ഏതം. മുദുവാദിനീതി മുദുനാവ വദതീതി മുദുവാദിനീ, മുദുകം അതിവിയ വാദനസീലാ, നാമമേവ വാ. സേയ്യാസേതി സേയ്യതരാ. അച്ഛരാനന്തി അച്ഛരാസു സങ്ഗീതേ പാസംസതരാ. പബോധികാതി പബോധനകരാ.

൧൬൯. കാലേനാതി യുത്തപ്പത്തകാലേന. അഭിഭാസന്തീതി അഭിമുഖാ, അഭിരതാ വാ ഹുത്വാ ഭാസന്തി. യഥാ ച ഭാസന്തി, തം ദസ്സേതും ‘‘ഹന്ദ നച്ചാമ ഗായാമ, ഹന്ദ തം രമയാമസേ’’തി വുത്തം.

൧൭൦. ഇദന്തി ഇദം മയാ ലദ്ധട്ഠാനം. അസോകന്തി ഇട്ഠകന്തപിയമനാപാനംയേവ രൂപാദീനം സമ്ഭവതോ വിസോകം. തതോ ഏവ സബ്ബകാലം പമോദസംവദ്ധനതോ നന്ദനം. തിദസാനം മഹാവനന്തി താവതിംസദേവാനം മഹന്തം മഹനീയഞ്ച ഉയ്യാനം.

൧൭൧. ഏവരൂപാ ദിബ്ബസമ്പത്തി നാമ പുഞ്ഞകമ്മവസേനേവാതി ഓദിസ്സകനയേന വത്വാ പനു അനോദിസ്സകനയേന ദസ്സേന്തീ ‘‘സുഖം അകതപുഞ്ഞാന’’ന്തി ഗാഥമാഹ.

൧൭൨. പുന അത്തനാ ലദ്ധസ്സ ദിബ്ബട്ഠാനസ്സ പരേഹി സാധാരണകാമതാവസേന ധമ്മം കഥേന്തീ ‘‘തേസം സഹബ്യകാമാന’’ന്തി ഓസാനഗാഥമാഹ. തേസന്തി താവതിംസദേവാനം. സഹബ്യകാമാനന്തി സഹഭാവം ഇച്ഛന്തേഹി, കത്തുഅത്ഥേ ഹി ഇദം സാമിവചനം. സഹ വാതി പവത്തതീതി സഹവോ, തസ്സ ഭാവോ സഹബ്യം യഥാ വീരസ്സ ഭാവോ വീരിയന്തി.

ഏവം ഥേരോ ദേവതായ അത്തനോ പുഞ്ഞകമ്മേ ആവികതേ തസ്സാ സപരിവാരായ ധമ്മം ദേസേത്വാ ദേവലോകതോ ആഗന്ത്വാ തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ സദേവകസ്സ ലോകസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

ദാസിവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ലഖുമാവിമാനവണ്ണനാ

അഭിക്കന്തേന വണ്ണേനാതി ലഖുമാവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി ബാരാണസിയം വിഹരന്തേ കേവട്ടദ്വാരം നാമ ബാരാണസിനഗരസ്സ ഏകം ദ്വാരം, തസ്സ അവിദൂരേ നിവിട്ഠഗാമോപി ‘‘കേവട്ടദ്വാര’’ന്ത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ. തത്ഥ ലഖുമാ നാമ ഏകാ ഇത്ഥീ സദ്ധാ പസന്നാ ബുദ്ധിസമ്പന്നാ തേന ദ്വാരേന പവിസന്തേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ വന്ദിത്വാ അത്തനോ ഗേഹം നേത്വാ കടച്ഛുഭിക്ഖം ദത്വാ തേനേവ പരിചയേന സദ്ധായ വഡ്ഢമാനായ ആസനസാലം കാരേത്വാ തത്ഥ പവിട്ഠാനം ഭിക്ഖൂനം ആസനം ഉപനേതി, പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേതി. യഞ്ച ഓദനകുമ്മാസഡാകാദി അത്തനോ ഗേഹേ വിജ്ജതി, തം ഭിക്ഖൂനം ദേതി. സാ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ സരണേസു ച സീലേസു ച പതിട്ഠായ സമാഹിതാ ഹുത്വാ വിപസ്സനാകമ്മട്ഠാനം ഉഗ്ഗഹേത്വാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേന്തീ ഉപനിസ്സയസമ്പന്നതായ ന ചിരസ്സേവ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. സാ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ താവതിംസഭവനേ മഹതി വിമാനേ നിബ്ബത്തി, അച്ഛരാസഹസ്സഞ്ചസ്സാ പരിവാരോ അഹോസി. സാ തത്ഥ ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവന്തീ പമോദമാനാ വിചരതി. തം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ദേവചാരികം ചരന്തോ ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേനാ’’തിആദിഗാഥാഹി പുച്ഛീതി സബ്ബം വുത്തനയമേവ. തേന വുത്തം –

൧൭൩. ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേന, യാ ത്വം തിട്ഠസി ദേവതേ;

ഓഭാസേന്തീ ദിസാ സബ്ബാ, ഓസധീ വിയ താരകാ.

൧൭൪. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൧൭൫. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവി മഹാനുഭാവേ, മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

൧൭൬. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ, മോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതാ;

പഞ്ഹം പുട്ഠാ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.

൧൭൭. ‘‘കേവട്ടദ്വാരാ നിക്ഖമ്മ, അഹു മയ്ഹം നിവേസനം;

തത്ഥ സഞ്ചരമാനാനം, സാവകാനം മഹേസിനം.

൧൭൮. ‘‘ഓദനം കുമ്മാസം ഡാകം, ലോണസോവീരകഞ്ചഹം;

അദാസിം ഉജുഭൂതേസു, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

൧൭൯. ‘‘ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം, യാ ച പക്ഖസ്സ അട്ഠമീ;

പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ച, അട്ഠങ്ഗസുസമാഗതം.

൧൮൦. ‘‘ഉപോസഥം ഉപവസിസ്സം, സദാ സീലേസു സംവുതാ;

സഞ്ഞമാ സംവിഭാഗാ ച, വിമാനം ആവസാമഹം.

൧൮൧. ‘‘പാണാതിപാതാ വിരതാ, മുസാവാദാ ച സഞ്ഞതാ;

ഥേയ്യാ ച അതിചാരാ ച, മജ്ജപാനാ ച ആരകാ.

൧൮൨. ‘‘പഞ്ചസിക്ഖാപദേ രതാ, അരിയസച്ചാന കോവിദാ;

ഉപാസികാ ചക്ഖുമതോ, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ.

൧൮൩. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ…പേ… വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

മമ ച, ഭന്തേ, വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദേയ്യാസി ‘‘ലഖുമാ നാമ, ഭന്തേ, ഉപാസികാ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’’തി. അനച്ഛരിയം ഖോ പനേതം, ഭന്തേ, യം മം ഭഗവാ അഞ്ഞതരസ്മിം സാമഞ്ഞഫലേ ബ്യാകരേയ്യ. തം ഭഗവാ സകദാഗാമിഫലേ ബ്യാകാസീതി.

൧൭൭. തത്ഥ കേവട്ടദ്വാരാ നിക്ഖമ്മാതി കേവട്ടദ്വാരതോ നിക്ഖമനട്ഠാനേ.

൧൭൮. ഡാകന്തി തണ്ഡുലേയ്യകാദിസാകബ്യഞ്ജനം. ലോണസോവീരകന്തി ധഞ്ഞരസാദീഹി ബഹൂഹി സമ്ഭാരേഹി സമ്പാദേതബ്ബം ഏകം പാനകം. ‘‘ആചാമകഞ്ജികലോണൂദക’’ന്തിപി വദന്തി.

പുച്ഛാവിസ്സജ്ജനാവസാനേ സാ ഥേരസ്സ ധമ്മദേസനായ സകദാഗാമിഫലം പാപുണി. സേസം ഉത്തരാവിധാനേ വുത്തനയാനുസാരേന ഏവ വേദിതബ്ബം.

ലഖുമാവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ആചാമദായികാവിമാനവണ്ണനാ

പിണ്ഡായ തേ ചരന്തസ്സാതി ആചാമദായികാവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ അഞ്ഞതരം കുലം അഹിവാതരോഗേന ഉപദ്ദുതം അഹോസി. തത്ഥ സബ്ബേ ജനാ മതാ ഠപേത്വാ ഏകം ഇത്ഥിം. സാ ഗേഹം ഗേഹഗതഞ്ച സബ്ബം ധനധഞ്ഞം ഛഡ്ഡേത്വാ മരണഭയഭീതാ ഭിത്തിഛിദ്ദേന പലാതാ അനാഥാ ഹുത്വാ പരഗേഹം ഗന്ത്വാ തസ്സ പിട്ഠിപസ്സേ വസതി. തസ്മിം ഗേഹേ മനുസ്സാ കരുണായന്താ ഉക്ഖലിആദീസു അവസിട്ഠം യാഗുഭത്തആചാമാദിം തസ്സാ ദേന്തി. സാ തം ഭുഞ്ജിത്വാ ജീവികം കപ്പേതി.

തേന ച സമയേന ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ സത്താഹം നിരോധസമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ തതോ വുട്ഠിതോ ‘‘കം നു ഖോ അഹം അജ്ജ ആഹാരപടിഗ്ഗഹണേന അനുഗ്ഗഹേസ്സാമി, ദുഗ്ഗതിതോ ച ദുക്ഖതോ ച മോചേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേന്തോ തം ഇത്ഥിം ആസന്നമരണം നിരയസംവത്തനികഞ്ചസ്സാ കമ്മം കതോകാസം ദിസ്വാ ‘‘അയം മയി ഗതേ അത്തനാ ലദ്ധം ആചാമം ദസ്സതി, തേനേവ നിമ്മാനരതിദേവലോകേ ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, ഏവം നിരയൂപപത്തിതോ മോചേത്വാ ഹന്ദാഹം ഇമിസ്സാ സഗ്ഗസമ്പത്തിം നിപ്ഫാദേസ്സാമീ’’തി പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരം ആദായ തസ്സാ നിവേസനട്ഠാനാഭിമുഖോ ഗച്ഛതി. അഥ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ അഞ്ഞാതകവേസേന അനേകരസം അനേകസൂപബ്യഞ്ജനം ദിബ്ബാഹാരം ഉപനേസി. തം ഞത്വാ ഥേരോ ‘‘കോസിയ, ത്വം കതകുസലോ, കസ്മാ ഏവം കരോസി, മാ ദുഗ്ഗതാനം കപണാനം സമ്പത്തിം വിലുമ്പീ’’തി പടിക്ഖിപിത്വാ തസ്സാ ഇത്ഥിയാ പുരതോ അട്ഠാസി.

സാ ഥേരം ദിസ്വാ ‘‘അയം മഹാനുഭാവോ ഥേരോ, ഇമസ്സ ദാതബ്ബയുത്തകം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഇധ നത്ഥി, ഇദഞ്ച കിലിട്ഠഭാജനഗതം തിണചുണ്ണരജാനുകിണ്ണം അലോണം സീതലം അപ്പരസം ആചാമകഞ്ജിയമത്തം ഏദിസസ്സ ദാതും ന ഉസ്സഹാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘അതിച്ഛഥാ’’തി ആഹ. ഥേരോ ഏകപദനിക്ഖേപമത്തം അപസക്കിത്വാ അട്ഠാസി. ഗേഹവാസിനോ മനുസ്സാ ഭിക്ഖം ഉപനേസും, ഥേരോ ന സമ്പടിച്ഛതി. സാ ദുഗ്ഗതിത്ഥീ ‘‘മമേവ അനുഗ്ഗഹത്ഥായ ഇധാഗതോ, മമ സന്തകമേവ പടിഗ്ഗഹേതുകാമോ’’തി ഞത്വാ പസന്നമാനസാ ആദരജാതാ തം ആചാമം ഥേരസ്സ പത്തേ ആകിരി. ഥേരോ തസ്സാ പസാദസംവദ്ധനത്ഥം ഭുഞ്ജനാകാരം ദസ്സേസി, മനുസ്സാ ആസനം പഞ്ഞാപേസും. ഥേരോ തത്ഥ നിസീദിത്വാ തം ആചാമം ഭുഞ്ജിത്വാ പിവിത്വാ ഓനീതപത്തപാണീ അനുമോദനം കത്വാ തം ദുഗ്ഗതിത്ഥിം ‘‘ത്വം ഇതോ തതിയേ അത്തഭാവേ മമ മാതാ അഹോസീ’’തി വത്വാ ഗതോ. സാ തേന ഥേരേ അതിപസാദഞ്ച ഉപ്പാദേത്വാ തസ്സാ രത്തിയാ പഠമയാമേ കാലം കത്വാ നിമ്മാനരതീനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജി. അഥ സക്കോ ദേവരാജാ തസ്സാ കാലകതഭാവം ഞത്വാ ‘‘കത്ഥ നു ഖോ ഉപ്പന്നാ’’തി ആവജ്ജേന്തോ താവതിംസേസു അദിസ്വാ രത്തിയാ മജ്ഝിമയാമേ ആയസ്മന്തം മഹാകസ്സപം ഉപസങ്കമിത്വാ തസ്സാ നിബ്ബത്തട്ഠാനം പുച്ഛന്തോ –

൧൮൫. ‘‘പിണ്ഡായ തേ ചരന്തസ്സ, തുണ്ഹീഭൂതസ്സ തിട്ഠതോ;

ദലിദ്ദാ കപണാ നാരീ, പരാഗാരം അപസ്സിതാ.

൧൮൬. ‘‘യാ തേ അദാസി ആചാമം, പസന്നാ സേഹി പാണിഭി;

സാ ഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, കം നു സാ ദിസതം ഗതാ’’തി. –

ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി.

൧൮൫. തത്ഥ പിണ്ഡായാതി പിണ്ഡപാതത്ഥായ. തുണ്ഹീഭൂതസ്സ തിട്ഠതോതി ഇദം പിണ്ഡായ ചരണാകാരദസ്സനം, ഉദ്ദിസ്സ തിട്ഠതോതി അത്ഥോ. ദലിദ്ദാതി ദുഗ്ഗതാ. കപണാതി വരാകീ. ‘‘ദലിദ്ദാ’’തി ഇമിനാ തസ്സാ ഭോഗപാരിജുഞ്ഞം ദസ്സേതി, ‘‘കപണാ’’തി ഇമിനാ ഞാതിപാരിജുഞ്ഞം. പരാഗാരം അപസ്സിതാതി പരഗേഹം നിസ്സിതാ, പരേസം ഘരേ ബഹിപിട്ഠിഛദനം നിസ്സായ വസന്തീ.

൧൮൬. കം നു സാ ദിസതം ഗതാതി ഛസു കാമദേവലോകേസു ഉപ്പജ്ജനവസേന കം നാമ ദിസം ഗതാ. ഇതി സക്കോ ‘‘ഥേരേന തഥാ കതാനുഗ്ഗഹാ ഉളാരായ ദിബ്ബസമ്പത്തിയാ ഭാഗിനീ, ന ച ദിസ്സതീ’’തി ഹേട്ഠാ ദ്വീസു ദേവലോകേസു അപസ്സന്തോ സംസയാപന്നോ പുച്ഛതി.

അഥസ്സ ഥേരോ –

൧൮൭. ‘‘പിണ്ഡായ മേ ചരന്തസ്സ, തുണ്ഹീഭൂതസ്സ തിട്ഠതോ;

ദലിദ്ദാ കപണാ നാരീ, പരാഗാരം അപസ്സിതാ.

൧൮൮. ‘‘യാ മേ അദാസി ആചാമം, പസന്നാ സേഹി പാണിഭി;

സാ ഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, വിപ്പമുത്താ ഇതോ ചുതാ.

൧൮൯. ‘‘നിമ്മാനരതിനോ നാമ, സന്തി ദേവാ മഹിദ്ധികാ;

തത്ഥ സാ സുഖിതാ നാരീ, മോദതാചാമദായികാ’’തി. –

പുച്ഛിതനിയാമേനേവ പടിവചനം ദേന്തോ തസ്സാ നിബ്ബത്തട്ഠാനം കഥേസി.

൧൮൮. തത്ഥ വിപ്പമുത്താതി തതോ മനുസ്സദോഭഗ്ഗിയതോ പരമകാരുഞ്ഞവുത്തിതോ വിപ്പമുത്താ അപഗതാ.

൧൮൯. മോദതാചാമദായികാതി ആചാമമത്തദായികാ, സാപി നാമ പഞ്ചമേ കാമസഗ്ഗേ ദിബ്ബസമ്പത്തിയാ മോദതി, പസ്സ താവ ഖേത്തസമ്പത്തിഫലന്തി ദസ്സേതി.

പുന സക്കോ തസ്സാ ദാനസ്സ മഹപ്ഫലതം മഹാനിസംസതഞ്ച സുത്വാ തം ഥോമേന്തോ –

൧൯൦. ‘‘അഹോ ദാനം വരാകിയാ, കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിതം;

പരാഭതേന ദാനേന, ഇജ്ഝിത്ഥ വത ദക്ഖിണാ.

൧൯൧. ‘‘യാ മഹേസിത്തം കാരേയ്യ, ചക്കവത്തിസ്സ രാജിനോ;

നാരീ സബ്ബങ്ഗകല്യാണീ, ഭത്തു ചാനോമദസ്സികാ;

ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗ്ഘതി സോളസിം.

൧൯൨. ‘‘സുതം നിക്ഖാ സതം അസ്സാ, സതം അസ്സതരീരഥാ;

സതം കഞ്ഞാസഹസ്സാനി, ആമുത്തമണികുണ്ഡലാ;

ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗ്ഘന്തി സോളസിം.

൧൯൩. ‘‘സതം ഹേമവതാ നാഗാ, ഈസാദന്താ ഉരൂള്ഹവാ;

സുവണ്ണകച്ഛാ മിതങ്ഗാ, ഹേമകപ്പനവാസസാ;

ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗച്ഛന്തി സോളസിം.

൧൯൪. ‘‘ചതുന്നമപി ദീപാനം, ഇസ്സരം യോധ കാരയേ;

ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗ്ഘതി സോളസി’’ന്തി. – ആഹ;

൧൯൦. തത്ഥ അഹോതി അച്ഛരിയത്ഥേ നിപാതോ. വരാകിയാതി കപണിയാ. പരാഭതേനാതി പരതോ ആനീതേന, പരേസം ഘരതോ ഉച്ഛാചരിയായ ലദ്ധേനാതി അത്ഥോ. ദാനേനാതി ദാതബ്ബേന ആചാമമത്തേന ദേയ്യധമ്മേന. ഇജ്ഝിത്ഥ വത ദക്ഖിണാതി ദക്ഖിണാ ദാനം അഹോ നിപ്ഫജ്ജിത്ഥ, അഹോ മഹപ്ഫലാ മഹാജുതികാ മഹാവിപ്ഫാരാ അഹുവത്ഥാതി അത്ഥോ.

൧൯൧. ഇദാനി ‘‘ഇത്ഥിരതനാദീനിപി തസ്സ ദാനസ്സ സതഭാഗമ്പി സഹസ്സഭാഗമ്പി ന ഉപേന്തീ’’തി ദസ്സേതും ‘‘യാ മഹേസിത്തം കാരേയ്യാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ സബ്ബങ്ഗകല്യാണീതി ‘‘നാതിദീഘാ നാതിരസ്സാ നാതികിസാ നാതിഥൂലാ നാതികാളീ നാച്ചോദാതാ അതിക്കന്താ മാനുസവണ്ണം അപ്പത്താ ദിബ്ബവണ്ണ’’ന്തി ഏവം വുത്തേഹി സബ്ബേഹി അങ്ഗേഹി കാരണേഹി, സബ്ബേഹി വാ അങ്ഗപച്ചങ്ഗേഹി കല്യാണീ സോഭനാ സുന്ദരാ. ഭത്തു ചാനോമദസ്സികാതി സാമികസ്സ അലാമകദസ്സനാ സാതിസയം ദസ്സനീയാ പാസാദികാ. ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗ്ഘതി സോളസിന്തി ഏതസ്സ ഏതായ ദിന്നസ്സ ആചാമദാനസ്സ ഫലം സോളസഭാഗം കത്വാ തതോ ഏകം ഭാഗം പുന സോളസഭാഗം കത്വാ ഗഹിതഭാഗസങ്ഖാതം സോളസിം കലം ചക്കവത്തിരഞ്ഞോ ഇത്ഥിരതനഭാവോപി നാഗ്ഘതി നാനുഭോതി ന പാപുണാതി. ‘‘സുവണ്ണസ്സ പഞ്ചദസധരണം നിക്ഖ’’ന്തി വദന്തി, ‘‘സതധരണ’’ന്തി അപരേ.

൧൯൩. ഹേമവതാതി ഹിമവതി ജാതാ, ഹേമവതജാതികാ വാ. തേ ഹി മഹന്താ ഥാമജവസമ്പന്നാ ച ഹോന്തി. ഈസാദന്താതി രഥീസാസദിസദന്താ, ഥോകംയേവ അവനതദന്താതി അത്ഥോ. തേന വിസാലകദാഠീഭാവം നിവാരേതി. ഉരൂള്ഹവാതി ഥാമജവപരക്കമേഹി ബ്രൂഹന്തോ, മഹന്തം യുദ്ധകിച്ചം വഹിതും സമത്ഥാതി അത്ഥോ. സുവണ്ണകച്ഛാതി ഹേമമയഗീവേയ്യകപടിമുക്കാ. കച്ഛസീസേന ഹി സബ്ബം ഹത്ഥിയോഗ്ഗം വദതി. ഹേമകപ്പനവാസസാതി സുവണ്ണഖചിതഗജത്ഥരണകങ്കനാദിഹത്ഥാലങ്കാരസമ്പന്നാ.

൧൯൪. ചതുന്നമപി ദീപാനം ഇസ്സരന്തി ദ്വിസഹസ്സപരിത്തദീപപരിവാരാനം ജമ്ബുദീപാദീനം ചതുന്നം മഹാദീപാനം ഇസ്സരിയം. തേന സത്തരതനസമുജ്ജലം സകലം ചക്കവത്തിസിരിം വദതി. യം പനേത്ഥ, തം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

ഇധ സക്കേന ദേവരാജേന അത്തനാ ച വുത്തം സബ്ബം ആയസ്മാ മഹാകസ്സപത്ഥേരോ ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ വിത്ഥാരേന ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

ആചാമദായികാവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ചണ്ഡാലിവിമാനവണ്ണനാ

ചണ്ഡാലി വന്ദ പാദാനീതി ചണ്ഡാലിവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരന്തോ പച്ചൂസവേലായം ബുദ്ധാചിണ്ണം മഹാകരുണാസമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ ഉട്ഠായ ലോകം ഓലോകേന്തോ അദ്ദസ തസ്മിംയേവ നഗരേ ചണ്ഡാലാവസഥേ വസന്തിം ഏകം മഹല്ലികം ചണ്ഡാലിം ഖീണായുകം, നിരയസംവത്തനികഞ്ചസ്സാ കമ്മം ഉപട്ഠിതം. സോ മഹാകരുണായ സമുസ്സാഹിതമാനസോ ‘‘സഗ്ഗസംവത്തനികം കമ്മം കാരേത്വാ തേനസ്സാ നിരയൂപപത്തിം നിസേധേത്വാ സഗ്ഗേ പതിട്ഠാപേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം രാജഗഹം പിണ്ഡായ പവിസതി. തേന ച സമയേന സാ ചണ്ഡാലീ ദണ്ഡം ഓലുബ്ഭ നഗരതോ നിക്ഖമന്തീ ഭഗവന്തം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ അഭിമുഖീ ഹുത്വാ അട്ഠാസി. ഭഗവാപി തസ്സാ ഗമനം നിവാരേന്തോ വിയ പുരതോ അട്ഠാസി. അഥായസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ സത്ഥു ചിത്തം ഞത്വാ തസ്സാ ച ആയുപരിക്ഖയം ഭഗവതോ വന്ദനായ തം നിയോജേന്തോ –

൧൯൫. ‘‘ചണ്ഡാലി വന്ദ പാദാനി, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ;

തമേവ അനുകമ്പായ, അട്ഠാസി ഇസിസത്തമോ.

൧൯൬. ‘‘അഭിപ്പസാദേഹി മനം, അരഹന്തമ്ഹി താദിനി;

ഖിപ്പം പഞ്ജലികാ വന്ദ, പരിത്തം തവ ജീവിത’’ന്തി. – ഗാഥാദ്വയമാഹ;

൧൯൫. തത്ഥ ചണ്ഡാലീതി ജാതിആഗതേന നാമേന തം ആലപതി. വന്ദാതി അഭിവാദയ. പാദാനീതി സദേവകസ്സ ലോകസ്സ സരണാനി ചരണാനി. തമേവ അനുകമ്പായാതി തമേവ അനുഗ്ഗണ്ഹനത്ഥം, അപായൂപപത്തിതോ നിസേധേത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്താപനത്ഥന്തി അധിപ്പായോ. അട്ഠാസീതി നഗരമ്പി അപവിസിത്വാ ഠിതോ. ഇസിസത്തമോതി ലോകിയസേക്ഖാസേക്ഖപച്ചേകബുദ്ധഇസീഹി ഉത്തമോ ഉക്കട്ഠതമോ, അഥ വാ ബുദ്ധഇസീനം വിപസ്സിആദീനം സത്തമോതി ഇസിസത്തമോ.

൧൯൬. അഭിപ്പസാദേഹി മനന്തി ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭഗവാ’’തി തവ ചിത്തം പസാദേഹി. അരഹന്തമ്ഹി താദിനീതി ആരകത്താ കിലേസാനം, തേസംയേവ അരീനം ഹതത്താ, സംസാരചക്കസ്സ അരാനം ഹതത്താ, പച്ചയാനം അരഹത്താ, പാപകരണേ രഹാഭാവാ ച അരഹന്തേ, ഇട്ഠാദീസു താദിഭാവപ്പത്തിയാ താദിമ്ഹി. ഖിപ്പം പഞ്ജലികാ വന്ദാതി സീഘംയേവ പഗ്ഗഹിതഅഞ്ജലികാ ഹുത്വാ വന്ദസ്സു. കസ്മാതി ചേ? പരിത്തം തവ ജീവിതന്തി, ഇദാനേവ ഭിജ്ജനസഭാവത്താ പരിത്തം അതിഇത്തരം.

ഇതി ഥേരോ ഗാഥാദ്വയേന ഭഗവതോ ഗുണേ പകിത്തേന്തോ അത്തനോ ആനുഭാവേ ഠത്വാ തസ്സാ ച ഖീണായുകതാവിഭാവനേന സംവേജേന്തോ സത്ഥു വന്ദനായ നിയോജേസി. സാ ച തം സുത്വാ സംവേഗജാതാ സത്ഥരി പസന്നമാനസാവ ഹുത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം കത്വാ നമസ്സമാനാ ബുദ്ധഗതായ പീതിയാ ഏകഗ്ഗചിത്താ ഹുത്വാ അട്ഠാസി. ഭഗവാ ‘‘അലമേത്തകമേതിസ്സാ സഗ്ഗൂപപത്തിയാ’’തി നഗരം പാവിസി സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. അഥ നം ഏകാ ഭന്താ ഗാവീ തരുണവച്ഛാ തതോ ഏവ അഭിധാവന്തീ സിങ്ഗേന പഹരിത്വാ ജീവിതാ വോരോപേസി. തം സബ്ബം ദസ്സേതും സങ്ഗീതികാരാ –

൧൯൭. ‘‘ചോദിതാ ഭാവിതത്തേന, സരീരന്തിമധാരിനാ;

ചണ്ഡാലീ വന്ദി പാദാനി, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ.

൧൯൮. ‘‘തമേനം അവധീ ഗാവീ, ചണ്ഡാലിം പഞ്ജലിം ഠിതം;

നമസ്സമാനം സമ്ബുദ്ധം, അന്ധകാരേ പഭങ്കര’’ന്തി. – ഗാഥാദ്വയമാഹംസു;

൧൯൮. തത്ഥ പഞ്ജലിം ഠിതം നമസ്സമാനം സമ്ബുദ്ധന്തി ഗതേപി ഭഗവതി ബുദ്ധാരമ്മണായ പീതിയാ സമാഹിതാ ഹുത്വാ സമ്മുഖാ വിയ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ നമസ്സമാനം ഠിതം. അന്ധകാരേതി അവിജ്ജന്ധകാരേന സകലേന കിലേസന്ധകാരേന ച അന്ധകാരേ ലോകേ. പഭങ്കരന്തി ഞാണോഭാസകരം.

സാ ച തതോ ചുതാ താവതിംസേസു നിബ്ബത്തി, അച്ഛരാനം സതസഹസ്സം ചസ്സാ പരിവാരോ അഹോസി. തദഹേവ ച സാ സഹ വിമാനേന ആഗന്ത്വാ വിമാനതോ ഓതരിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദി. തമത്ഥം ദസ്സേതും –

൧൯൯. ‘‘ഖീണാസവം വിഗതരജം അനേജം, ഏകം അരഞ്ഞമ്ഹി രഹോ നിസിന്നം;

ദേവിദ്ധിപത്താ ഉപസങ്കമിത്വാ, വന്ദാമി തം വീര മഹാനുഭാവ’’ന്തി. –

ദേവതാ ആഹ. തം ഥേരോ പുച്ഛി –

൨൦൦. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണാ ജലിതാ മഹായസാ, വിമാനമോരുയ്ഹ അനേകചിത്താ;

പരിവാരിതാ അച്ഛരാസങ്ഗണേന, കാ ത്വം സുഭേ ദേവതേ വന്ദസേ മമ’’ന്തി.

൨൦൦. തത്ഥ ജലിതാതി അത്തനോ സരീരപ്പഭായ വത്ഥാഭരണാദീനം ഓഭാസേന ച ജലന്തീ ജോതേന്തീ. മഹായസാതി മഹാപരിവാരാ. വിമാനമോരുയ്ഹാതി വിമാനതോ ഓരുയ്ഹ. അനേകചിത്താതി അനേകവിധചിത്തതായുത്താ. സുഭേതി സുഭഗുണേ. മമന്തി മം.

ഏവം ഥേരേന പുച്ഛിതാ പുന സാ –

൨൦൧. ‘‘അഹം ഭദ്ദന്തേ ചണ്ഡാലീ, തയാ വീരേന പേസിതാ;

വന്ദിം അരഹതോ പാദേ, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ.

൨൦൨. ‘‘സാഹം വന്ദിത്വാ പാദാനി, ചുതാ ചണ്ഡാലയോനിയാ;

വിമാനം സബ്ബതോ ഭദ്ദം, ഉപപന്നമ്ഹി നന്ദനേ.