൩. ആചാമദായികാവിമാനവണ്ണനാ

പിണ്ഡായ തേ ചരന്തസ്സാതി ആചാമദായികാവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ അഞ്ഞതരം കുലം അഹിവാതരോഗേന ഉപദ്ദുതം അഹോസി. തത്ഥ സബ്ബേ ജനാ മതാ ഠപേത്വാ ഏകം ഇത്ഥിം. സാ ഗേഹം ഗേഹഗതഞ്ച സബ്ബം ധനധഞ്ഞം ഛഡ്ഡേത്വാ മരണഭയഭീതാ ഭിത്തിഛിദ്ദേന പലാതാ അനാഥാ ഹുത്വാ പരഗേഹം ഗന്ത്വാ തസ്സ പിട്ഠിപസ്സേ വസതി. തസ്മിം ഗേഹേ മനുസ്സാ കരുണായന്താ ഉക്ഖലിആദീസു അവസിട്ഠം യാഗുഭത്തആചാമാദിം തസ്സാ ദേന്തി. സാ തം ഭുഞ്ജിത്വാ ജീവികം കപ്പേതി.

തേന ച സമയേന ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ സത്താഹം നിരോധസമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ തതോ വുട്ഠിതോ ‘‘കം നു ഖോ അഹം അജ്ജ ആഹാരപടിഗ്ഗഹണേന അനുഗ്ഗഹേസ്സാമി, ദുഗ്ഗതിതോ ച ദുക്ഖതോ ച മോചേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേന്തോ തം ഇത്ഥിം ആസന്നമരണം നിരയസംവത്തനികഞ്ചസ്സാ കമ്മം കതോകാസം ദിസ്വാ ‘‘അയം മയി ഗതേ അത്തനാ ലദ്ധം ആചാമം ദസ്സതി, തേനേവ നിമ്മാനരതിദേവലോകേ ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, ഏവം നിരയൂപപത്തിതോ മോചേത്വാ ഹന്ദാഹം ഇമിസ്സാ സഗ്ഗസമ്പത്തിം നിപ്ഫാദേസ്സാമീ’’തി പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരം ആദായ തസ്സാ നിവേസനട്ഠാനാഭിമുഖോ ഗച്ഛതി. അഥ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ അഞ്ഞാതകവേസേന അനേകരസം അനേകസൂപബ്യഞ്ജനം ദിബ്ബാഹാരം ഉപനേസി. തം ഞത്വാ ഥേരോ ‘‘കോസിയ, ത്വം കതകുസലോ, കസ്മാ ഏവം കരോസി, മാ ദുഗ്ഗതാനം കപണാനം സമ്പത്തിം വിലുമ്പീ’’തി പടിക്ഖിപിത്വാ തസ്സാ ഇത്ഥിയാ പുരതോ അട്ഠാസി.

സാ ഥേരം ദിസ്വാ ‘‘അയം മഹാനുഭാവോ ഥേരോ, ഇമസ്സ ദാതബ്ബയുത്തകം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഇധ നത്ഥി, ഇദഞ്ച കിലിട്ഠഭാജനഗതം തിണചുണ്ണരജാനുകിണ്ണം അലോണം സീതലം അപ്പരസം ആചാമകഞ്ജിയമത്തം ഏദിസസ്സ ദാതും ന ഉസ്സഹാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘അതിച്ഛഥാ’’തി ആഹ. ഥേരോ ഏകപദനിക്ഖേപമത്തം അപസക്കിത്വാ അട്ഠാസി. ഗേഹവാസിനോ മനുസ്സാ ഭിക്ഖം ഉപനേസും, ഥേരോ ന സമ്പടിച്ഛതി. സാ ദുഗ്ഗതിത്ഥീ ‘‘മമേവ അനുഗ്ഗഹത്ഥായ ഇധാഗതോ, മമ സന്തകമേവ പടിഗ്ഗഹേതുകാമോ’’തി ഞത്വാ പസന്നമാനസാ ആദരജാതാ തം ആചാമം ഥേരസ്സ പത്തേ ആകിരി. ഥേരോ തസ്സാ പസാദസംവദ്ധനത്ഥം ഭുഞ്ജനാകാരം ദസ്സേസി, മനുസ്സാ ആസനം പഞ്ഞാപേസും. ഥേരോ തത്ഥ നിസീദിത്വാ തം ആചാമം ഭുഞ്ജിത്വാ പിവിത്വാ ഓനീതപത്തപാണീ അനുമോദനം കത്വാ തം ദുഗ്ഗതിത്ഥിം ‘‘ത്വം ഇതോ തതിയേ അത്തഭാവേ മമ മാതാ അഹോസീ’’തി വത്വാ ഗതോ. സാ തേന ഥേരേ അതിപസാദഞ്ച ഉപ്പാദേത്വാ തസ്സാ രത്തിയാ പഠമയാമേ കാലം കത്വാ നിമ്മാനരതീനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജി. അഥ സക്കോ ദേവരാജാ തസ്സാ കാലകതഭാവം ഞത്വാ ‘‘കത്ഥ നു ഖോ ഉപ്പന്നാ’’തി ആവജ്ജേന്തോ താവതിംസേസു അദിസ്വാ രത്തിയാ മജ്ഝിമയാമേ ആയസ്മന്തം മഹാകസ്സപം ഉപസങ്കമിത്വാ തസ്സാ നിബ്ബത്തട്ഠാനം പുച്ഛന്തോ –

൧൮൫. ‘‘പിണ്ഡായ തേ ചരന്തസ്സ, തുണ്ഹീഭൂതസ്സ തിട്ഠതോ;

ദലിദ്ദാ കപണാ നാരീ, പരാഗാരം അപസ്സിതാ.

൧൮൬. ‘‘യാ തേ അദാസി ആചാമം, പസന്നാ സേഹി പാണിഭി;

സാ ഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, കം നു സാ ദിസതം ഗതാ’’തി. –

ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി.

൧൮൫. തത്ഥ പിണ്ഡായാതി പിണ്ഡപാതത്ഥായ. തുണ്ഹീഭൂതസ്സ തിട്ഠതോതി ഇദം പിണ്ഡായ ചരണാകാരദസ്സനം, ഉദ്ദിസ്സ തിട്ഠതോതി അത്ഥോ. ദലിദ്ദാതി ദുഗ്ഗതാ. കപണാതി വരാകീ. ‘‘ദലിദ്ദാ’’തി ഇമിനാ തസ്സാ ഭോഗപാരിജുഞ്ഞം ദസ്സേതി, ‘‘കപണാ’’തി ഇമിനാ ഞാതിപാരിജുഞ്ഞം. പരാഗാരം അപസ്സിതാതി പരഗേഹം നിസ്സിതാ, പരേസം ഘരേ ബഹിപിട്ഠിഛദനം നിസ്സായ വസന്തീ.

൧൮൬. കം നു സാ ദിസതം ഗതാതി ഛസു കാമദേവലോകേസു ഉപ്പജ്ജനവസേന കം നാമ ദിസം ഗതാ. ഇതി സക്കോ ‘‘ഥേരേന തഥാ കതാനുഗ്ഗഹാ ഉളാരായ ദിബ്ബസമ്പത്തിയാ ഭാഗിനീ, ന ച ദിസ്സതീ’’തി ഹേട്ഠാ ദ്വീസു ദേവലോകേസു അപസ്സന്തോ സംസയാപന്നോ പുച്ഛതി.

അഥസ്സ ഥേരോ –

൧൮൭. ‘‘പിണ്ഡായ മേ ചരന്തസ്സ, തുണ്ഹീഭൂതസ്സ തിട്ഠതോ;

ദലിദ്ദാ കപണാ നാരീ, പരാഗാരം അപസ്സിതാ.

൧൮൮. ‘‘യാ മേ അദാസി ആചാമം, പസന്നാ സേഹി പാണിഭി;

സാ ഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, വിപ്പമുത്താ ഇതോ ചുതാ.

൧൮൯. ‘‘നിമ്മാനരതിനോ നാമ, സന്തി ദേവാ മഹിദ്ധികാ;

തത്ഥ സാ സുഖിതാ നാരീ, മോദതാചാമദായികാ’’തി. –

പുച്ഛിതനിയാമേനേവ പടിവചനം ദേന്തോ തസ്സാ നിബ്ബത്തട്ഠാനം കഥേസി.

൧൮൮. തത്ഥ വിപ്പമുത്താതി തതോ മനുസ്സദോഭഗ്ഗിയതോ പരമകാരുഞ്ഞവുത്തിതോ വിപ്പമുത്താ അപഗതാ.

൧൮൯. മോദതാചാമദായികാതി ആചാമമത്തദായികാ, സാപി നാമ പഞ്ചമേ കാമസഗ്ഗേ ദിബ്ബസമ്പത്തിയാ മോദതി, പസ്സ താവ ഖേത്തസമ്പത്തിഫലന്തി ദസ്സേതി.

പുന സക്കോ തസ്സാ ദാനസ്സ മഹപ്ഫലതം മഹാനിസംസതഞ്ച സുത്വാ തം ഥോമേന്തോ –

൧൯൦. ‘‘അഹോ ദാനം വരാകിയാ, കസ്സപേ സുപ്പതിട്ഠിതം;

പരാഭതേന ദാനേന, ഇജ്ഝിത്ഥ വത ദക്ഖിണാ.

൧൯൧. ‘‘യാ മഹേസിത്തം കാരേയ്യ, ചക്കവത്തിസ്സ രാജിനോ;

നാരീ സബ്ബങ്ഗകല്യാണീ, ഭത്തു ചാനോമദസ്സികാ;

ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗ്ഘതി സോളസിം.

൧൯൨. ‘‘സുതം നിക്ഖാ സതം അസ്സാ, സതം അസ്സതരീരഥാ;

സതം കഞ്ഞാസഹസ്സാനി, ആമുത്തമണികുണ്ഡലാ;

ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗ്ഘന്തി സോളസിം.

൧൯൩. ‘‘സതം ഹേമവതാ നാഗാ, ഈസാദന്താ ഉരൂള്ഹവാ;

സുവണ്ണകച്ഛാ മിതങ്ഗാ, ഹേമകപ്പനവാസസാ;

ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗച്ഛന്തി സോളസിം.

൧൯൪. ‘‘ചതുന്നമപി ദീപാനം, ഇസ്സരം യോധ കാരയേ;

ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗ്ഘതി സോളസി’’ന്തി. – ആഹ;

൧൯൦. തത്ഥ അഹോതി അച്ഛരിയത്ഥേ നിപാതോ. വരാകിയാതി കപണിയാ. പരാഭതേനാതി പരതോ ആനീതേന, പരേസം ഘരതോ ഉച്ഛാചരിയായ ലദ്ധേനാതി അത്ഥോ. ദാനേനാതി ദാതബ്ബേന ആചാമമത്തേന ദേയ്യധമ്മേന. ഇജ്ഝിത്ഥ വത ദക്ഖിണാതി ദക്ഖിണാ ദാനം അഹോ നിപ്ഫജ്ജിത്ഥ, അഹോ മഹപ്ഫലാ മഹാജുതികാ മഹാവിപ്ഫാരാ അഹുവത്ഥാതി അത്ഥോ.

൧൯൧. ഇദാനി ‘‘ഇത്ഥിരതനാദീനിപി തസ്സ ദാനസ്സ സതഭാഗമ്പി സഹസ്സഭാഗമ്പി ന ഉപേന്തീ’’തി ദസ്സേതും ‘‘യാ മഹേസിത്തം കാരേയ്യാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ സബ്ബങ്ഗകല്യാണീതി ‘‘നാതിദീഘാ നാതിരസ്സാ നാതികിസാ നാതിഥൂലാ നാതികാളീ നാച്ചോദാതാ അതിക്കന്താ മാനുസവണ്ണം അപ്പത്താ ദിബ്ബവണ്ണ’’ന്തി ഏവം വുത്തേഹി സബ്ബേഹി അങ്ഗേഹി കാരണേഹി, സബ്ബേഹി വാ അങ്ഗപച്ചങ്ഗേഹി കല്യാണീ സോഭനാ സുന്ദരാ. ഭത്തു ചാനോമദസ്സികാതി സാമികസ്സ അലാമകദസ്സനാ സാതിസയം ദസ്സനീയാ പാസാദികാ. ഏതസ്സാചാമദാനസ്സ, കലം നാഗ്ഘതി സോളസിന്തി ഏതസ്സ ഏതായ ദിന്നസ്സ ആചാമദാനസ്സ ഫലം സോളസഭാഗം കത്വാ തതോ ഏകം ഭാഗം പുന സോളസഭാഗം കത്വാ ഗഹിതഭാഗസങ്ഖാതം സോളസിം കലം ചക്കവത്തിരഞ്ഞോ ഇത്ഥിരതനഭാവോപി നാഗ്ഘതി നാനുഭോതി ന പാപുണാതി. ‘‘സുവണ്ണസ്സ പഞ്ചദസധരണം നിക്ഖ’’ന്തി വദന്തി, ‘‘സതധരണ’’ന്തി അപരേ.

൧൯൩. ഹേമവതാതി ഹിമവതി ജാതാ, ഹേമവതജാതികാ വാ. തേ ഹി മഹന്താ ഥാമജവസമ്പന്നാ ച ഹോന്തി. ഈസാദന്താതി രഥീസാസദിസദന്താ, ഥോകംയേവ അവനതദന്താതി അത്ഥോ. തേന വിസാലകദാഠീഭാവം നിവാരേതി. ഉരൂള്ഹവാതി ഥാമജവപരക്കമേഹി ബ്രൂഹന്തോ, മഹന്തം യുദ്ധകിച്ചം വഹിതും സമത്ഥാതി അത്ഥോ. സുവണ്ണകച്ഛാതി ഹേമമയഗീവേയ്യകപടിമുക്കാ. കച്ഛസീസേന ഹി സബ്ബം ഹത്ഥിയോഗ്ഗം വദതി. ഹേമകപ്പനവാസസാതി സുവണ്ണഖചിതഗജത്ഥരണകങ്കനാദിഹത്ഥാലങ്കാരസമ്പന്നാ.

൧൯൪. ചതുന്നമപി ദീപാനം ഇസ്സരന്തി ദ്വിസഹസ്സപരിത്തദീപപരിവാരാനം ജമ്ബുദീപാദീനം ചതുന്നം മഹാദീപാനം ഇസ്സരിയം. തേന സത്തരതനസമുജ്ജലം സകലം ചക്കവത്തിസിരിം വദതി. യം പനേത്ഥ, തം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

ഇധ സക്കേന ദേവരാജേന അത്തനാ ച വുത്തം സബ്ബം ആയസ്മാ മഹാകസ്സപത്ഥേരോ ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ വിത്ഥാരേന ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

ആചാമദായികാവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.