൧. ദാസിവിമാനവണ്ണനാ

ദുതിയവഗ്ഗേ അപി സക്കോവ ദേവിന്ദോതി ദാസിവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി ജേതവനേ വിഹരന്തേ സാവത്ഥിവാസീ അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ സമ്ബഹുലേഹി ഉപാസകേഹി സദ്ധിം സായന്ഹസമയം വിഹാരം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പരിസായ വുട്ഠിതായ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഇതോ പട്ഠായ അഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ ചത്താരി നിച്ചഭത്താനി ദസ്സാമീ’’തി ആഹ. അഥ നം ഭഗവാ തദനുച്ഛവികം ധമ്മകഥം കഥേത്വാ വിസ്സജ്ജേസി. സോ ‘‘മയാ, ഭന്തേ, സങ്ഘസ്സ ചത്താരി നിച്ചഭത്താനി പഞ്ഞത്താനി. സ്വേ പട്ഠായ അയ്യാ മമ ഗേഹം ആഗച്ഛന്തൂ’’തി ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ ആരോചേത്വാ അത്തനോ ഗേഹം ഗന്ത്വാ ദാസിയാ തമത്ഥം ആചിക്ഖിത്വാ ‘‘തത്ഥ തയാ നിച്ചകാലം അപ്പമത്തായ ഭവിതബ്ബ’’ന്തി ആഹ. സാ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛി. പകതിയാവ സാ സദ്ധാസമ്പന്നാ പുഞ്ഞകാമാ സീലവതീ, തസ്മാ ദിവസേ ദിവസേ കാലസ്സേവ ഉട്ഠായ പണീതം അന്നപാനം പടിയാദേത്വാ ഭിക്ഖൂനം നിസീദനട്ഠാനം സുസമ്മട്ഠം സുപരിഭണ്ഡകം കത്വാ ആസനാനി പഞ്ഞാപേത്വാ ഭിക്ഖൂ ഉപഗതേ തത്ഥ നിസീദാപേത്വാ വന്ദിത്വാ ഗന്ധപുപ്ഫധൂപദീപേഹി പൂജേത്വാ സക്കച്ചം പരിവിസതി.

അഥേകദിവസം ഭിക്ഖൂ കതഭത്തകിച്ചേ ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏവമാഹ ‘‘കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, ഇതോ ജാതിആദിദുക്ഖതോ പരിമുത്തി ഹോതീ’’തി. ഭിക്ഖൂ തസ്സാ സരണാനി ച പഞ്ച സീലാനി ച ദത്വാ കായസഭാവം പകാസേത്വാ പടികൂലമനസികാരേ നിയോജേസും, അപരേ അനിച്ചതാപടിസംയുത്തം ധമ്മകഥം കഥേസും. സാ സോളസ വസ്സാനി സീലം രക്ഖന്തീ അന്തരന്തരാ യോനിസോ മനസികരോന്തീ ഏകദിവസം ധമ്മസ്സവനസപ്പായം ലഭിത്വാ ഞാണസ്സ ച പരിപക്കത്താ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛാകാസി. സാ അപരേന സമയേന കാലം കത്വാ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ വല്ലഭാ പരിചാരികാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സാ സട്ഠിതൂരിയസഹസ്സേഹി പരിചരിയമാനാ അച്ഛരാസതസഹസ്സപരിവുതാ മഹന്തം ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവന്തീ പമുദാ മോദമാനാ സപരിവാരാ ഉയ്യാനാദീസു വിചരതി. തം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ദിസ്വാ –

൧൫൭. ‘‘അപി സക്കോവ ദേവിന്ദോ, രമ്മേ ചിത്തലതാവനേ;

സമന്താ അനുപരിയാസി, നാരീഗണപുരക്ഖതാ;

ഓഭാസേന്തീ ദിസാ സബ്ബാ, ഓസധീ വിയ താരകാ.

൧൫൮. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൧൫൯. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവി മഹാനുഭാവേ,

മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ,

വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. – പുച്ഛി;

൧൬൦. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ, മോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതാ;

പഞ്ഹം പുട്ഠാ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.

൧൬൧. ‘‘അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, ദാസീ അഹോസിം പരപേസ്സിയാ കുലേ.

൧൬൨. ‘‘ഉപാസികാ ചക്ഖുമതോ, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ;

തസ്സാ മേ നിക്കമോ ആസി, സാസനേ തസ്സ താദിനോ.

൧൬൩. ‘‘കാമം ഭിജ്ജതുയം കായോ, നേവ അത്ഥേത്ഥ സണ്ഠനം;

സിക്ഖാപദാനം പഞ്ചന്നം, മഗ്ഗോ സോവത്ഥികോ സിവോ.

൧൬൪. ‘‘അകണ്ടകോ അഗഹനോ, ഉജു സബ്ഭി പവേദിതോ;

നിക്കമസ്സ ഫലം പസ്സ, യഥിദം പാപുണിത്ഥികാ.

൧൬൫. ‘‘ആമന്തനികാ രഞ്ഞോമ്ഹി, സക്കസ്സ വസവത്തിനോ;

സട്ഠി തൂരിയസഹസ്സാനി, പടിബോധം കരോന്തി മേ.

൧൬൬. ‘‘ആലമ്ബോ ഗഗ്ഗരോ ഭീമോ, സാധുവാദീ ച സംസയോ;

പോക്ഖരോ ച സുഫസ്സോ ച, വീണാമോക്ഖാ ച നാരിയോ.

൧൬൭. ‘‘നന്ദാ ചേവ സുനന്ദാ ച, സോണദിന്നാ സുചിമ്ഹിതാ;

അലമ്ബുസാ മിസ്സകേസീ ച, പുണ്ഡരീകാതി ദാരുണീ.

൧൬൮. ‘‘ഏണീഫസ്സാ സുഫസ്സാ ച, സുഭദ്ദാ മുദുവാദിനീ;

ഏതാ ചഞ്ഞാ ച സേയ്യാസേ, അച്ഛരാനം പബോധികാ.

൧൬൯. ‘‘താ മം കാലേനുപാഗന്ത്വാ, അഭിഭാസന്തി ദേവതാ;

ഹന്ദ നച്ചാമ ഗായാമ, ഹന്ദ തം രമയാമസേ.

൧൭൦. ‘‘നയിദം അകതപുഞ്ഞാനം, കതപുഞ്ഞാനമേവിദം;

അസോകം നന്ദനം രമ്മം, തിദസാനം മഹാവനം.

൧൭൧. ‘‘സുഖം അകതപുഞ്ഞാനം, ഇധ നത്ഥി പരത്ഥ ച;

സുഖഞ്ച കതപുഞ്ഞാനം, ഇധ ചേവ പരത്ഥ ച.

൧൭൨. ‘‘തേസം സഹബ്യകാമാനം, കത്തബ്ബം കുസലം ബഹും;

കതപുഞ്ഞാ ഹി മോദന്തി, സഗ്ഗേ ഭോഗസമങ്ഗിനോ’’തി. – ദേവതാ വിസ്സജ്ജേസി;

൧൫൭. തത്ഥ അപി സക്കോവ ദേവിന്ദോതി അപിസദ്ദോ സമ്ഭാവനായം, ഇവസദ്ദോ ഇകാരലോപം കത്വാ വുത്തോ ഉപമായം, തസ്മാ യഥാ നാമ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോതി അത്ഥോ. സക്കസമഭാവോ തിസ്സാ ദേവതായ പരിവാരസമ്പത്തിദസ്സനത്ഥം വുത്തോ. കേചി ‘‘അപീതി നിപാതമത്ത’’ന്തി വദന്തി. ചിത്തലതാവനേതി ചിത്തായ നാമ ദേവധീതായ പുഞ്ഞാനുഭാവേന നിബ്ബത്തേ, ചിത്താനം വാ വിചിത്തപുപ്ഫഫലാദിവിസേസയുത്താനം സന്താനകവല്ലിആദീനം തത്ഥ യേഭുയ്യതായ ചിത്തലതാവനന്തി ലദ്ധനാമേ ദേവുയ്യാനേ.

൧൬൧. പരപേസ്സിയാതി പരേസം കുലേ തസ്മിം തസ്മിം കിച്ചേ പേസനിയാ, പരേസം വേയ്യാവച്ചകാരീതി അത്ഥോ.

൧൬൨. തസ്സാ മേ നിക്കമോ ആസി, സാസനേ തസ്സ താദിനോതി തസ്സാ ദാസിയാപി സമാനായ പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമതോ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ ഉപാസികാ ഹുത്വാ സോളസ വസ്സാനി സീലം രക്ഖന്തിയാ കമ്മട്ഠാനഞ്ച മനസി കരോന്തിയാ മനസികാരാനുഭാവേന മേ മയ്ഹം ഉപ്പജ്ജമാനേ സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മസങ്ഖാതേ ഇട്ഠാദീസു താദിലക്ഖണസമ്പത്തിയാ താദിനോ സത്ഥു സാസനേ തപ്പരിയാപന്നോയേവ സംകിലേസപക്ഖതോ നിക്കമനേന ‘‘നിക്കമോ’’തി ലദ്ധനാമോ സമ്മാവായാമോ ആസി അഹോസി ഉപ്പജ്ജി.

൧൬൩-൪. തസ്സ പന നിക്കമസ്സ പുബ്ബഭാഗസ്സ പവത്താകാരം ദസ്സേതും ‘‘കാമം ഭിജ്ജതുയം കായോ, നേവ അത്ഥേത്ഥ സണ്ഠനന്തി വുത്തം. തസ്സത്ഥോ – യദിപി മേ അയം കായോ ഭിജ്ജതു വിനസ്സതു, തത്ഥ കിഞ്ചിമത്തമ്പി അപേക്ഖം അകരോന്തീ ഏത്ഥ ഏതസ്മിം കമ്മട്ഠാനാനുയോഗേ നേവ അത്ഥി, മേ വീരിയസ്സ സണ്ഠനം സിഥിലീകരണന്തി വീരിയം സമുത്തേജേന്തീ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേസിന്തി.

ഇദാനി തഥാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ പടിലദ്ധഗുണം ദസ്സേന്തീ –

‘‘സിക്ഖാപദാനം പഞ്ചന്നം, മഗ്ഗോ സോവത്ഥികോ സിവോ;

അകണ്ടകോ അഗഹനോ, ഉജു സബ്ഭി പവേദിതോ;

നിക്കമസ്സ ഫലം പസ്സ, യഥിദം പാപുണിത്ഥികാ’’തി. – ആഹ;

തത്രായം സങ്ഖേപത്ഥോ – യോ നിച്ചസീലവസേന സമാദിന്നാനം പഞ്ചന്നം സിക്ഖാപദാനം സിക്ഖാകോട്ഠാസാനം ഉപനിസ്സയഭാവേന ലദ്ധത്താ തേസം പരിപൂരിതത്താ ച സിക്ഖാപദാനം പഞ്ചന്നം സമ്ബന്ധീഭൂതോ, യസ്മിം സന്താനേ ഉപ്പന്നോ, തസ്സ സബ്ബാകാരേന സോത്ഥിഭാവസമ്പാദനതോ സുന്ദരത്ഥഭാവതോ ച സോവത്ഥികോ സോത്ഥികോ, സംകിലേസധമ്മേഹി അനുപദ്ദുതത്താ ഖേമപ്പത്തിഹേതുതായ ച സിവോ, രാഗകണ്ടകാദീനം അഭാവേന അകണ്ടകോ, കിലേസദിട്ഠിദുച്ചരിതഗഹനസമുച്ഛേദനതോ അഗഹനോ, സബ്ബജിമ്ഹവങ്കകുടിലഭാവാപഗമഹേതുതായ ഉജു, ബുദ്ധാദീഹി സപ്പുരിസേഹി പകാസിതത്താ സബ്ഭി പവേദിതോ അരിയമഗ്ഗോ, തം യഥാ യേന ഉപായഭൂതേന ഇത്ഥികാ ദ്വങ്ഗുലബഹലബുദ്ധികാപി സമാനാ പാപുണിം, തസ്സ നിക്കമസ്സ യഥാവുത്തവീരിയസ്സ ഇദം ഫലം പസ്സാതി സക്കം ആലപതി.

൧൬൫. ആമന്തനികാ രഞ്ഞോമ്ഹി, സക്കസ്സ വസവത്തിനോതി സയംവസീഭാവേന വത്തനതോ, ദ്വീസു ദേവലോകേസു അത്തനോ വസം ഇസ്സരിയം വത്തേതീതി വാ വസവത്തീ, തസ്സ വസവത്തിനോ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ ആമന്തനികാ ആലാപസല്ലാപയോഗ്ഗാ, കീളനകാലേ വാ തേന ആമന്തേതബ്ബാ അമ്ഹി, നിക്കമസ്സ വീരിയസ്സ ഫലം പസ്സാതി യോജനാ. ആതതവിതതാദിഭേദേന പഞ്ച തൂരിയങ്ഗാനി ദ്വാദസഹി പാണിഭാഗേഹി ഏകതോ പവജ്ജമാനാനി സട്ഠി ഹോന്തി, താനി പന സഹസ്സമത്താനി പയിരുപാസനവസേന ഉപട്ഠിതാനി സന്ധായാഹ ‘‘സട്ഠി തൂരിയസഹസ്സാനി, പടിബോധം കരോന്തി മേ’’തി. തത്ഥ പടിബോധന്തി പീതിസോമനസ്സാനം പബോധനം.

൧൬൬-൮. ആലമ്ബോതിആദി തൂരിയവാദകാനം ദേവപുത്താനം ഏകദേസതോ നാമഗ്ഗഹണന്തി വദന്തി, തൂരിയാനം പനേതം നാമഗ്ഗഹണം. വീണാമോക്ഖാദികാ ദേവധീതാ. സുചിമ്ഹിതാതി സുദ്ധമിഹിതാ, നാമമേവ വാ ഏതം. മുദുവാദിനീതി മുദുനാവ വദതീതി മുദുവാദിനീ, മുദുകം അതിവിയ വാദനസീലാ, നാമമേവ വാ. സേയ്യാസേതി സേയ്യതരാ. അച്ഛരാനന്തി അച്ഛരാസു സങ്ഗീതേ പാസംസതരാ. പബോധികാതി പബോധനകരാ.

൧൬൯. കാലേനാതി യുത്തപ്പത്തകാലേന. അഭിഭാസന്തീതി അഭിമുഖാ, അഭിരതാ വാ ഹുത്വാ ഭാസന്തി. യഥാ ച ഭാസന്തി, തം ദസ്സേതും ‘‘ഹന്ദ നച്ചാമ ഗായാമ, ഹന്ദ തം രമയാമസേ’’തി വുത്തം.

൧൭൦. ഇദന്തി ഇദം മയാ ലദ്ധട്ഠാനം. അസോകന്തി ഇട്ഠകന്തപിയമനാപാനംയേവ രൂപാദീനം സമ്ഭവതോ വിസോകം. തതോ ഏവ സബ്ബകാലം പമോദസംവദ്ധനതോ നന്ദനം. തിദസാനം മഹാവനന്തി താവതിംസദേവാനം മഹന്തം മഹനീയഞ്ച ഉയ്യാനം.

൧൭൧. ഏവരൂപാ ദിബ്ബസമ്പത്തി നാമ പുഞ്ഞകമ്മവസേനേവാതി ഓദിസ്സകനയേന വത്വാ പനു അനോദിസ്സകനയേന ദസ്സേന്തീ ‘‘സുഖം അകതപുഞ്ഞാന’’ന്തി ഗാഥമാഹ.

൧൭൨. പുന അത്തനാ ലദ്ധസ്സ ദിബ്ബട്ഠാനസ്സ പരേഹി സാധാരണകാമതാവസേന ധമ്മം കഥേന്തീ ‘‘തേസം സഹബ്യകാമാന’’ന്തി ഓസാനഗാഥമാഹ. തേസന്തി താവതിംസദേവാനം. സഹബ്യകാമാനന്തി സഹഭാവം ഇച്ഛന്തേഹി, കത്തുഅത്ഥേ ഹി ഇദം സാമിവചനം. സഹ വാതി പവത്തതീതി സഹവോ, തസ്സ ഭാവോ സഹബ്യം യഥാ വീരസ്സ ഭാവോ വീരിയന്തി.

ഏവം ഥേരോ ദേവതായ അത്തനോ പുഞ്ഞകമ്മേ ആവികതേ തസ്സാ സപരിവാരായ ധമ്മം ദേസേത്വാ ദേവലോകതോ ആഗന്ത്വാ തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ സദേവകസ്സ ലോകസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

ദാസിവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.