൬. തണ്ഹാസങ്ഖയസുത്തവണ്ണനാ

൬൬. ഛട്ഠേ അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞോതി ഏത്ഥ കോണ്ഡഞ്ഞോതി തസ്സായസ്മതോ ഗോത്തതോ ആഗതനാമം. സാവകേസു പന സബ്ബപഠമം അരിയസച്ചാനി പടിവിജ്ഝീതി ഭഗവതാ ‘‘അഞ്ഞാസി വത, ഭോ, കോണ്ഡഞ്ഞോ’’തി (മഹാവ. ൧൭; സം. നി. ൫.൧൦൮൧) വുത്തഉദാനവസേന ഥേരോ സാസനേ ‘‘അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞോ’’ത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ. തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിന്തി തണ്ഹാ സങ്ഖീയതി പഹീയതി ഏത്ഥാതി തണ്ഹാസങ്ഖയോ, നിബ്ബാനം. തസ്മിം തണ്ഹാസങ്ഖയേ വിമുത്തി. തണ്ഹാ വാ സങ്ഖീയതി പഹീയതി ഏതേനാതി തണ്ഹാസങ്ഖയോ, അരിയമഗ്ഗോ. തസ്സ ഫലഭൂതാ, പരിയോസാനഭൂതാ വാ വിമുത്തീതി തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തി, നിപ്പരിയായേന അരഹത്തഫലസമാപത്തി. തം പച്ചവേക്ഖമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി. അയഞ്ഹി ആയസ്മാ ബഹുലം ഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജതി, തസ്മാ ഇധാപി ഏവമകാസി.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞത്ഥേരസ്സ അഗ്ഗഫലപച്ചവേക്ഖണം വിദിത്വാ തദത്ഥദീപനം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ യസ്സ മൂലം ഛമാ നത്ഥീതി യസ്സ അരിയപുഗ്ഗലസ്സ അത്തഭാവരുക്ഖമൂലഭൂതാ അവിജ്ജാ, തസ്സാവ പതിട്ഠാ ഹേതുഭൂതാ ആസവനീവരണഅയോനിസോമനസികാരസങ്ഖാതാ ഛമാ പഥവീ ച നത്ഥി അഗ്ഗമഗ്ഗേന സമുഗ്ഘാതിതത്താ. പണ്ണാ നത്ഥി കുതോ ലതാതി നത്ഥി ലതാ കുതോ പണ്ണാതി പദസമ്ബന്ധോ. മാനാതിമാനാദിപഭേദാ സാഖാപസാഖാദിസങ്ഖാതാ ലതാപി നത്ഥി, കുതോ ഏവ മദപ്പമാദമായാസാഠേയ്യാദിപണ്ണാനീതി അത്ഥോ. അഥ വാ പണ്ണാ നത്ഥി കുതോ ലതാതി രുക്ഖങ്കുരസ്സ വഡ്ഢമാനസ്സ പഠമം പണ്ണാനി നിബ്ബത്തന്തി. പച്ഛാ സാഖാപസാഖാസങ്ഖാതാ ലതാതി കത്വാ വുത്തം. തത്ഥ യസ്സ അരിയമഗ്ഗഭാവനായ അസതി ഉപ്പജ്ജനാരഹസ്സ അത്തഭാവരുക്ഖസ്സ അരിയമഗ്ഗസ്സ ഭാവിതത്താ യം അവിജ്ജാസങ്ഖാതം മൂലം, തസ്സ പതിട്ഠാനഭൂതം ആസവാദി ച നത്ഥി. മൂലഗ്ഗഹണേനേവ ചേത്ഥ മൂലകാരണത്താ ബീജട്ഠാനിയം കമ്മം തദഭാവോപി ഗഹിതോയേവാതി വേദിതബ്ബോ. അസതി ച കമ്മബീജേ തംനിമിത്തോ വിഞ്ഞാണങ്കുരോ, വിഞ്ഞാണങ്കുരനിമിത്താ ച നാമരൂപസളായതനപത്തസാഖാദയോ ന നിബ്ബത്തിസ്സന്തിയേവ. തേന വുത്തം – ‘‘യസ്സ മൂലം ഛമാ നത്ഥി, പണ്ണാ നത്ഥി കുതോ ലതാ’’തി.

തം ധീരം ബന്ധനാ മുത്തന്തി തം ചതുബ്ബിധസമ്മപ്പധാനവീരിയയോഗേന വിജിതമാരത്താ ധീരം, തതോ ഏവ സബ്ബകിലേസാഭിസങ്ഖാരബന്ധനതോ മുത്തം. കോ തം നിന്ദിതുമരഹതീതി ഏത്ഥ ന്തി നിപാതമത്തം. ഏവം സബ്ബകിലേസവിപ്പമുത്തം സീലാദിഅനുത്തരഗുണസമന്നാഗതം കോ നാമ വിഞ്ഞുജാതികോ നിന്ദിതും ഗരഹിതും അരഹതി നിന്ദാനിമിത്തസ്സേവ അഭാവതോ. ദേവാപി നം പസംസന്തീതി അഞ്ഞദത്ഥു ദേവാ സക്കാദയോ ഗുണവിസേസവിദൂ, അപിസദ്ദേന മനുസ്സാപി ഖത്തിയപണ്ഡിതാദയോ പസംസന്തി. കിഞ്ച ഭിയ്യോ ബ്രഹ്മുനാപി പസംസിതോ മഹാബ്രഹ്മുനാപി അഞ്ഞേഹിപി ബ്രഹ്മനാഗയക്ഖഗന്ധബ്ബാദീഹിപി പസംസിതോ ഥോമിതോയേവാതി.

ഛട്ഠസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.