൭. അജകലാപകസുത്തവണ്ണനാ

൭. സത്തമേ പാവായന്തി ഏവംനാമകേ മല്ലരാജൂനം നഗരേ. അജകലാപകേ ചേതിയേതി അജകലാപകേന നാമ യക്ഖേന പരിഗ്ഗഹിതത്താ ‘‘അജകലാപക’’ന്തി ലദ്ധനാമേ മനുസ്സാനം ചിത്തീകതട്ഠാനേ. സോ കിര യക്ഖോ അജേ കലാപേ കത്വാ ബന്ധനേന അജകോട്ഠാസേന സദ്ധിം ബലിം പടിച്ഛതി, ന അഞ്ഞഥാ, തസ്മാ ‘‘അജകലാപകോ’’തി പഞ്ഞായിത്ഥ. കേചി പനാഹു – അജകേ വിയ സത്തേ ലാപേതീതി അജകലാപകോതി. തസ്സ കിര സത്താ ബലിം ഉപനേത്വാ യദാ അജസദ്ദം കത്വാ ബലിം ഉപഹരന്തി, തദാ സോ തുസ്സതി, തസ്മാ ‘‘അജകലാപകോ’’തി വുച്ചതീതി. സോ പന യക്ഖോ ആനുഭാവസമ്പന്നോ കക്ഖളോ ഫരുസോ തത്ഥ ച സന്നിഹിതോ, തസ്മാ തം ഠാനം മനുസ്സാ ചിത്തിം കരോന്തി, കാലേന കാലം ബലിം ഉപഹരന്തി. തേന വുത്തം ‘‘അജകലാപകേ ചേതിയേ’’തി. അജകലാപകസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേതി തസ്സ യക്ഖസ്സ വിമാനേ.

തദാ കിര സത്ഥാ തം യക്ഖം ദമേതുകാമോ സായന്ഹസമയേ ഏകോ അദുതിയോ പത്തചീവരം ആദായ അജകലാപകസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനദ്വാരം ഗന്ത്വാ തസ്സ ദോവാരികം ഭവനപവിസനത്ഥായ യാചി. സോ ‘‘കക്ഖളോ, ഭന്തേ, അജകലാപകോ യക്ഖോ, സമണോതി വാ ബ്രാഹ്മണോതി വാ ഗാരവം ന കരോതി, തസ്മാ തുമ്ഹേ ഏവ ജാനാഥ, മയ്ഹം പന തസ്സ അനാരോചനം ന യുത്ത’’ന്തി താവദേവ യക്ഖസമാഗമം ഗതസ്സ അജകലാപകസ്സ സന്തികം വാതവേഗേന അഗമാസി. സത്ഥാ അന്തോഭവനം പവിസിത്വാ അജകലാപകസ്സ നിസീദനമണ്ഡപേ പഞ്ഞത്താസനേ നിസീദി. യക്ഖസ്സ ഓരോധാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. സത്ഥാ താസം കാലയുത്തം ധമ്മിം കഥം കഥേസി. തേന വുത്തം – ‘‘പാവായം വിഹരതി അജകലാപകേ ചേതിയേ അജകലാപകസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ’’തി.

തസ്മിം സമയേ സാതാഗിരഹേമവതാ അജകലാപകസ്സ ഭവനമത്ഥകേന യക്ഖസമാഗമം ഗച്ഛന്താ അത്തനോ ഗമനേ അസമ്പജ്ജമാനേ ‘‘കിം നു ഖോ കാരണ’’ന്തി ആവജ്ജേന്താ സത്ഥാരം അജകലാപകസ്സ ഭവനേ നിസിന്നം ദിസ്വാ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ‘‘മയം, ഭന്തേ, യക്ഖസമാഗമം ഗമിസ്സാമാ’’തി ആപുച്ഛിത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ ഗതാ യക്ഖസന്നിപാതേ അജകലാപകം ദിസ്വാ തുട്ഠിം പവേദയിംസു ‘‘ലാഭാ തേ, ആവുസോ, അജകലാപക, യസ്സ തേ ഭവനേ സദേവകേ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ ഭഗവാ നിസിന്നോ, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം പയിരുപാസസ്സു, ധമ്മഞ്ച സുണാഹീ’’തി. സോ തേസം കഥം സുത്വാ ‘‘ഇമേ തസ്സ മുണ്ഡകസ്സ സമണകസ്സ മമ ഭവനേ നിസിന്നഭാവം കഥേന്തീ’’തി കോധാഭിഭൂതോ ഹുത്വാ ‘‘അജ്ജ മയ്ഹം തേന സമണേന സദ്ധിം സങ്ഗാമോ ഭവിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ യക്ഖസന്നിപാതതോ ഉട്ഠഹിത്വാ ദക്ഖിണം പാദം ഉക്ഖിപിത്വാ സട്ഠിയോജനമത്തം പബ്ബതകൂടം അക്കമി, തം ഭിജ്ജിത്വാ ദ്വിധാ അഹോസി. സേസം ഏത്ഥ യം വത്തബ്ബം, തം ആളവകസുത്തവണ്ണനായം (സം. നി. അട്ഠ. ൧.൧.൨൪൬) ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

അജകലാപകസ്സ സമാഗമോ ഹി ആളവകസമാഗമസദിസോവ ഠപേത്വാ പഞ്ഹകരണം വിസ്സജ്ജനം ഭവനതോ തിക്ഖത്തും നിക്ഖമനം പവേസനഞ്ച. അജകലാപകോ ഹി ആഗച്ഛന്തോയേവ ‘‘ഏതേഹിയേവ തം സമണം പലാപേസ്സാമീ’’തി വാതമണ്ഡലാദികേ നവവസ്സേ സമുട്ഠാപേത്വാ തേഹി ഭഗവതോ ചലനമത്തമ്പി കാതും അസക്കോന്തോ നാനാവിധപ്പഹരണഹത്ഥേ അതിവിയ ഭയാനകരൂപേ ഭൂതഗണേ നിമ്മിനിത്വാ തേഹി സദ്ധിം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ അന്തന്തേനേവ ചരന്തോ സബ്ബരത്തിം നാനപ്പകാരം വിപ്പകാരം കത്വാപി ഭഗവതോ കിഞ്ചി കേസഗ്ഗമത്തമ്പി നിസിന്നട്ഠാനതോ ചലനം കാതും നാസക്ഖി. കേവലം പന ‘‘അയം സമണോ മം അനാപുച്ഛാ മയ്ഹം ഭവനം പവിസിത്വാ നിസീദതീ’’തി കോധവസേന പജ്ജലി. അഥസ്സ ഭഗവാ ചിത്തപ്പവത്തിം ഞത്വാ ‘‘സേയ്യഥാപി നാമ ചണ്ഡസ്സ കുക്കുരസ്സ നാസായ പിത്തം ഭിന്ദേയ്യ, ഏവം സോ ഭിയ്യോസോമത്തായ ചണ്ഡതരോ അസ്സ, ഏവമേവായം യക്ഖോ മയി ഇധ നിസിന്നേ ചിത്തം പദൂസേതി, യംനൂനാഹം ബഹി നിക്ഖമേയ്യ’’ന്തി സയമേവ ഭവനതോ നിക്ഖമിത്വാ അബ്ഭോകാസേ നിസീദി. തേന വുത്തം – ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ രത്തന്ധകാരതിമിസായം അബ്ഭോകാസേ നിസിന്നോ ഹോതീ’’തി.

തത്ഥ രത്തന്ധകാരതിമിസായന്തി രത്തിയം അന്ധകരണതമസി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണുപ്പത്തിവിരഹിതേ ബഹലന്ധകാരേതി അത്ഥോ. ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതോ കിര തദാ അന്ധകാരോ പവത്തീതി. ദേവോതി മേഘോ ഏകമേകം ഫുസിതകം ഉദകബിന്ദും പാതേതി. അഥ യക്ഖോ ‘‘ഇമിനാ സദ്ദേന താസേത്വാ ഇമം സമണം പലാപേസ്സാമീ’’തി ഭഗവതോ സമീപം ഗന്ത്വാ ‘‘അക്കുലോ’’തിആദിനാ തം ഭിംസനം അകാസി. തേന വുത്തം ‘‘അഥ ഖോ അജകലാപകോ’’തിആദി. തത്ഥ ഭയന്തി ചിത്തുത്രാസം, ഛമ്ഭിതത്തന്തി ഊരുത്ഥമ്ഭകസരീരസ്സ ഛമ്ഭിതഭാവം. ലോമഹംസന്തി ലോമാനം പഹട്ഠഭാവം, തീഹിപി പദേഹി ഭയുപ്പത്തിമേവ ദസ്സേതി. ഉപസങ്കമീതി കസ്മാ പനായം ഏവമധിപ്പായോ ഉപസങ്കമി, നനു പുബ്ബേ അത്തനാ കാതബ്ബം വിപ്പകാരം അകാസീതി? സച്ചമകാസി, തം പനേസ ‘‘അന്തോഭവനേ ഖേമട്ഠാനേ ഥിരഭൂമിയം ഠിതസ്സ ന കിഞ്ചി കാതും അസക്ഖി, ഇദാനി ബഹി ഠിതം ഏവം ഭിംസാപേത്വാ പലാപേതും സക്കാ’’തി മഞ്ഞമാനോ ഉപസങ്കമി. അയഞ്ഹി യക്ഖോ അത്തനോ ഭവനം ‘‘ഥിരഭൂമീ’’തി മഞ്ഞതി, ‘‘തത്ഥ ഠിതത്താ അയം സമണോ ന ഭായതീ’’തി ച.

തിക്ഖത്തും ‘‘അക്കുലോ പക്കുലോ’’തി അക്കുലപക്കുലികം അകാസീതി തയോ വാരേ ‘‘അക്കുലോ പക്കുലോ’’തി ഭിംസാപേതുകാമതായ ഏവരൂപം സദ്ദം അകാസി. അനുകരണസദ്ദോ ഹി അയം. തദാ ഹി സോ യക്ഖോ സിനേരും ഉക്ഖിപന്തോ വിയ മഹാപഥവിം പരിവത്തേന്തോ വിയ ച മഹതാ ഉസ്സാഹേന അസനിസതസദ്ദസങ്ഘാടം വിയ ഏകസ്മിം ഠാനേ പുഞ്ജീകതം ഹുത്വാ വിനിച്ഛരന്തം ദിസാഗജാനം ഹത്ഥിഗജ്ജിതം, കേസരസീഹാനം സീഹനിന്നാദം, യക്ഖാനം ഹിംകാരസദ്ദം, ഭൂതാനം അട്ടഹാസം, അസുരാനം അപ്ഫോടനഘോസം, ഇന്ദസ്സ ദേവരഞ്ഞോ വജിരനിഗ്ഘാതനിഗ്ഘോസം, അത്തനോ ഗമ്ഭീരതായ വിപ്ഫാരികതായ ഭയാനകതായ ച അവസേസസദ്ദം അവഹസന്തമിവ അഭിഭവന്തമിവ ച കപ്പവുട്ഠാനമഹാവാതമണ്ഡലികായ വിനിഗ്ഘോസം പുഥുജ്ജനാനം ഹദയം ഫാലേന്തം വിയ മഹന്തം പടിഭയനിഗ്ഘോസം അബ്യത്തക്ഖരം തിക്ഖത്തും അത്തനോ യക്ഖഗജ്ജിതം ഗജ്ജി ‘‘ഏതേന ഇമം സമണം ഭിംസാപേത്വാ പലാപേസ്സാമീ’’തി. യം യം നിച്ഛരതി, തേന തേന പബ്ബതാ പപടികം മുഞ്ചിംസു, വനപ്പതിജേട്ഠകേ ഉപാദായ സബ്ബേസു രുക്ഖലതാഗുമ്ബേസു പത്തഫലപുപ്ഫാനി സീദയിംസു, തിയോജനസഹസ്സവിത്ഥതോപി ഹിമവന്തപബ്ബതരാജാ സങ്കമ്പി സമ്പകമ്പി സമ്പവേധി, ഭുമ്മദേവതാ ആദിം കത്വാ യേഭുയ്യേന ദേവതാനമ്പി അഹുദേവ ഭയം ഛമ്ഭിതത്തം ലോമഹംസോ, പഗേവ മനുസ്സാനം. അഞ്ഞേസഞ്ച അപദദ്വിപദചതുപ്പദാനം മഹാപഥവിയാ ഉന്ദ്രിയനകാലോ വിയ മഹതീ വിഭിംസനകാ അഹോസി, സകലസ്മിം ജമ്ബുദീപതലേ മഹന്തം കോലാഹലം ഉദപാദി. ഭഗവാ പന തം സദ്ദം ‘‘കിമീ’’തി അമഞ്ഞമാനോ നിച്ചലോ നിസീദി, ‘‘മാ കസ്സചി ഇമിനാ അന്തരായോ ഹോതൂ’’തി അധിട്ഠാസി.

യസ്മാ പന സോ സദ്ദോ ‘‘അക്കുല പക്കുല’’ ഇതി ഇമിനാ ആകാരേന സത്താനം സോതപഥം അഗമാസി, തസ്മാ തസ്സ അനുകരണവസേന ‘‘അക്കുലോ പക്കുലോ’’തി, യക്ഖസ്സ ച തസ്സം നിഗ്ഘോസനിച്ഛാരണായം അക്കുലപക്കുലകരണം അത്ഥീതി കത്വാ ‘‘അക്കുലപക്കുലികം അകാസീ’’തി സങ്ഗഹം ആരോപയിംസു. കേചി പന ‘‘ആകുലബ്യാകുല ഇതി പദദ്വയസ്സ പരിയായാഭിധാനവസേന അക്കുലോ ബക്കുലോതി അയം സദ്ദോ വുത്തോ’’തി വദന്തി യഥാ ‘‘ഏകം ഏകക’’ന്തി. യസ്മാ ഏകവാരം ജാതോ പഠമുപ്പത്തിവസേനേവ നിബ്ബത്തത്താ ആകുലോതി ആദിഅത്ഥോ ആകാരോ, തസ്സ ച കകാരാഗമം കത്വാ രസ്സത്തം കതന്തി. ദ്വേ വാരേ പന ജാതോ ബക്കുലോ, കുലസദ്ദോ ചേത്ഥ ജാതിപരിയായോ കോലംകോലോതിആദീസു വിയ. വുത്തഅധിപ്പായാനുവിധായീ ച സദ്ദപ്പയോഗോതി പഠമേന പദേന ജലാബുജസീഹബ്യഗ്ഘാദയോ, ദുതിയേന അണ്ഡജആസീവിസകണ്ഹസപ്പാദയോ വുച്ചന്തി, തസ്മാ സീഹാദികോ വിയ ആസീവിസാദികോ വിയ ച ‘‘അഹം തേ ജീവിതഹാരകോ’’തി ഇമം അത്ഥം യക്ഖോ പദദ്വയേന ദസ്സേതീതി അഞ്ഞേ. അപരേ പന ‘‘അക്ഖുലോ ഭക്ഖുലോ’’തി പാളിം വത്വാ ‘‘അക്ഖേതും ഖേപേതും വിനാസേതും ഉലതി പവത്തേതീതി അക്ഖുലോ, ഭക്ഖിതും ഖാദിതും ഉലതീതി ഭക്ഖുലോ. കോ പനേസോ? യക്ഖരക്ഖസപിസാചസീഹബ്യഗ്ഘാദീസു അഞ്ഞതരോ യോ കോചി മനുസ്സാനം അനത്ഥാവഹോ’’തി തസ്സ അത്ഥം വദന്തി. ഇധാപി പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ അധിപ്പായയോജനാ വേദിതബ്ബാ.

ഏസോ തേ, സമണ, പിസാചോതി ‘‘അമ്ഭോ, സമണ, തവ പിസിതാസനോ പിസാചോ ഉപട്ഠിതോ’’തി മഹന്തം ഭേരവരൂപം അഭിനിമ്മിനിത്വാ ഭഗവതോ പുരതോ ഠത്വാ അത്താനം സന്ധായ യക്ഖോ വദതി.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം തേന യക്ഖേന കായവാചാഹി പവത്തിയമാനം വിപ്പകാരം. തേന ച അത്തനോ അനഭിഭവനീയസ്സ ഹേതുഭൂതം ലോകധമ്മേസു നിരുപക്കിലേസതം സബ്ബാകാരതോ വിദിത്വാ. തായം വേലായന്തി തസ്സം വിപ്പകാരകരണവേലായം. ഇമം ഉദാനന്തി തം വിപ്പകാരം അഗണേത്വാ അസ്സ അഗണനഹേതുഭൂതം ധമ്മാനുഭാവദീപകം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ യദാ സകേസു ധമ്മേസൂതി യസ്മിം കാലേ സകഅത്തഭാവസങ്ഖാതേസു പഞ്ചസു ഉപാദാനക്ഖന്ധധമ്മേസു. പാരഗൂതി പരിഞ്ഞാഭിസമയപാരിപൂരിവസേന പാരങ്ഗതോ, തതോയേവ തേസം ഹേതുഭൂതേ സമുദയേ, തദപ്പവത്തിലക്ഖണേ നിരോധേ, നിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ച പഹാനസച്ഛികിരിയാഭാവനാഭിസമയപാരിപൂരിവസേന പാരഗതോ. ഹോതി ബ്രാഹ്മണോതി ഏവം സബ്ബസോ ബാഹിതപാപത്താ ബ്രാഹ്മണോ നാമ ഹോതി, സബ്ബസോ സകഅത്തഭാവാവബോധനേപി ചതുസച്ചാഭിസമയോ ഹോതി. വുത്തഞ്ചേതം – ‘‘ഇമസ്മിംയേവ ബ്യാമമത്തേ കളേവരേ സസഞ്ഞിമ്ഹി സമനകേ ലോകഞ്ച ലോകസമുദയഞ്ച പഞ്ഞപേമീ’’തിആദി (സം. നി. ൧.൧൦൭; അ. നി. ൪.൪൫). അഥ വാ സകേസു ധമ്മേസൂതി അത്തനോ ധമ്മേസു, അത്തനോ ധമ്മാ നാമ അത്ഥകാമസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സീലാദിധമ്മാ. സീലസമാധിപഞ്ഞാവിമുത്തിആദയോ ഹി വോദാനധമ്മാ ഏകന്തഹിതസുഖസമ്പാദനേന പുരിസസ്സ അത്തനോ ധമ്മാ നാമ, ന അനത്ഥാവഹാ സംകിലേസധമ്മാ വിയ അസകധമ്മാ. പാരഗൂതി തേസം സീലാദീനം പാരിപൂരിയാ പാരം പരിയന്തം ഗതോ.

തത്ഥ സീലം താവ ലോകിയലോകുത്തരവസേന ദുവിധം. തേസു ലോകിയം പുബ്ബഭാഗസീലം. തം സങ്ഖേപതോ പാതിമോക്ഖസംവരാദിവസേന ചതുബ്ബിധം, വിത്ഥാരതോ പന അനേകപ്പഭേദം. ലോകുത്തരം മഗ്ഗഫലവസേന ദുവിധം, അത്ഥതോ സമ്മാവാചാസമ്മാകമ്മന്തസമ്മാആജീവാ. യഥാ ച സീലം, തഥാ സമാധിപഞ്ഞാ ച ലോകിയലോകുത്തരവസേന ദുവിധാ. തത്ഥ ലോകിയസമാധി സഹ ഉപചാരേന അട്ഠ സമാപത്തിയോ, ലോകുത്തരസമാധി മഗ്ഗപരിയാപന്നോ. പഞ്ഞാപി ലോകിയാ സുതമയാ, ചിന്താമയാ, ഭാവനാമയാ ച സാസവാ, ലോകുത്തരാ പന മഗ്ഗസമ്പയുത്താ ഫലസമ്പയുത്താ ച. വിമുത്തി നാമ ഫലവിമുത്തി നിബ്ബാനഞ്ച, തസ്മാ സാ ലോകുത്തരാവ. വിമുത്തിഞാണദസ്സനം ലോകിയമേവ, തം ഏകൂനവീസതിവിധം പച്ചവേക്ഖണഞാണഭാവതോ. ഏവം ഏതേസം സീലാദിധമ്മാനം അത്തനോ സന്താനേ അരഹത്തഫലാധിഗമേന അനവസേസതോ നിബ്ബത്തപാരിപൂരിയാ പാരം പരിയന്തം ഗതോതി സകേസു ധമ്മേസു പാരഗൂ.

അഥ വാ സോതാപത്തിഫലാധിഗമേന സീലസ്മിം പാരഗൂ. സോ ഹി ‘‘സീലേസു പരിപൂരകാരീ’’തി വുത്തോ, സോതാപന്നഗ്ഗഹണേനേവ ചേത്ഥ സകദാഗാമീപി ഗഹിതോ ഹോതി. അനാഗാമിഫലാധിഗമേന സമാധിസ്മിം പാരഗൂ. സോ ഹി ‘‘സമാധിസ്മിം പരിപൂരകാരീ’’തി വുത്തോ. അരഹത്തഫലാധിഗമേന ഇതരേസു തീസു പാരഗൂ. അരഹാ ഹി പഞ്ഞാവേപുല്ലപ്പത്തിയാ അഗ്ഗഭൂതായ അകുപ്പായ ചേതോവിമുത്തിയാ അധിഗതത്താ പച്ചവേക്ഖണഞാണസ്സ ച പരിയോസാനഗമനതോ പഞ്ഞാവിമുത്തിവിമുത്തിഞാണദസ്സനേസു പാരഗൂ നാമ ഹോതി. ഏവം സബ്ബഥാപി ചതൂസു അരിയസച്ചേസു ചതുമഗ്ഗവസേന പരിഞ്ഞാദിസോളസവിധായ കിച്ചനിപ്ഫത്തിയാ യഥാവുത്തേസു തസ്മിം തസ്മിം കാലേ സകേസു ധമ്മേസു പാരഗതോ.

ഹോതി ബ്രാഹ്മണോതി തദാ സോ ബാഹിതപാപധമ്മതായ പരമത്ഥബ്രാഹ്മണോ ഹോതി. അഥ ഏതം പിസാചഞ്ച, പക്കുലഞ്ചാതിവത്തതീതി തതോ യഥാവുത്തപാരഗമനതോ അഥ പച്ഛാ, അജകലാപക, ഏതം തയാ ദസ്സിതം പിസിതാസനത്ഥമാഗതം പിസാചം ഭയജനനത്ഥം സമുട്ഠാപിതം അക്കുലപക്കുലികഞ്ച അതിവത്തതി, അതിക്കമതി, അഭിഭവതി, തം ന ഭായതീതി അത്ഥോ.

അയമ്പി ഗാഥാ അരഹത്തമേവ ഉല്ലപിത്വാ കഥിതാ. അഥ അജകലാപകോ അത്തനാ കതേന തഥാരൂപേനപി പടിഭയരൂപേന വിഭിംസനേന അകമ്പനീയസ്സ ഭഗവതോ തം താദിഭാവം ദിസ്വാ ‘‘അഹോ അച്ഛരിയമനുസ്സോവതായ’’ന്തി പസന്നമാനസോ പോഥുജ്ജനികായ സദ്ധായ അത്തനി നിവിട്ഠഭാവം വിഭാവേന്തോ സത്ഥു സമ്മുഖാ ഉപാസകത്തം പവേദേസി.

സത്തമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.