൫. ബ്രാഹ്മണസുത്തവണ്ണനാ

൫. പഞ്ചമേ സാവത്ഥിയന്തി ഏവംനാമകേ നഗരേ. തഞ്ഹി സവത്ഥസ്സ നാമ ഇസിനോ നിവാസട്ഠാനേ മാപിതത്താ സാവത്ഥീതി വുച്ചതി, യഥാ കാകന്ദീ, മാകന്ദീതി. ഏവം താവ അക്ഖരചിന്തകാ. അട്ഠകഥാചരിയാ പന ഭണന്തി – യംകിഞ്ചി മനുസ്സാനം ഉപഭോഗപരിഭോഗം സബ്ബമേത്ഥ അത്ഥീതി സാവത്ഥി. സത്ഥസമായോഗേ ച കിമേത്ഥ ഭണ്ഡമത്ഥീതി പുച്ഛിതേ സബ്ബമത്ഥീതിപി വചനം ഉപാദായ സാവത്ഥീതി.

‘‘സബ്ബദാ സബ്ബൂപകരണം, സാവത്ഥിയം സമോഹിതം;

തസ്മാ സബ്ബമുപാദായ, സാവത്ഥീതി പവുച്ചതീ’’തി. (മ. നി. അട്ഠ. ൧.൧൪);

തസ്സം സാവത്ഥിയം, സമീപത്ഥേ ചേതം ഭുമ്മവചനം. ജേതവനേതി അത്തനോ പച്ചത്ഥികേ ജിനാതീതി ജേതോ, രഞ്ഞാ വാ പച്ചത്ഥികജനേ ജിതേ ജാതോതി ജേതോ, മങ്ഗലകമ്യതായ വാ തസ്സ ഏവം നാമമേവ കതന്തി ജേതോ. വനയതീതി വനം, അത്തനോ സമ്പത്തിയാ സത്താനം അത്തനി ഭത്തിം കരോതി ഉപ്പാദേതീതി അത്ഥോ. വനുകേ ഇതി വാ വനം, നാനാവിധകുസുമഗന്ധസമ്മോദമത്തകോകിലാദിവിഹങ്ഗവിരുതാലാപേഹി മന്ദമാരുതചലിതരുക്ഖസാഖാപല്ലവഹത്ഥേഹി ച ‘‘ഏഥ മം പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി പാണിനോ യാചതി വിയാതി അത്ഥോ. ജേതസ്സ വനം ജേതവനം. തഞ്ഹി ജേതേന കുമാരേന രോപിതം സംവദ്ധിതം പരിപാലിതം. സോവ തസ്സ സാമീ അഹോസി, തസ്മാ ജേതവനന്തി വുച്ചതി, തസ്മിം ജേതവനേ.

അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേതി മാതാപിതൂഹി ഗഹിതനാമവസേന സുദത്തോ നാമ സോ മഹാസേട്ഠി, സബ്ബകാമസമിദ്ധിതായ പന വിഗതമലമച്ഛേരതായ കരുണാദിഗുണസമങ്ഗിതായ ച നിച്ചകാലം അനാഥാനം പിണ്ഡം ദേതി, തസ്മാ അനാഥപിണ്ഡികോതി വുച്ചതി. ആരമന്തി ഏത്ഥ പാണിനോ വിസേസേന പബ്ബജിതാതി ആരാമോ, പുപ്ഫഫലാദിസോഭായ നാതിദൂരനാച്ചാസന്നതാദിപഞ്ചവിധസേനാസനങ്ഗസമ്പത്തിയാ ച തതോ തതോ ആഗമ്മ രമന്തി അഭിരമന്തി അനുക്കണ്ഠിതാ ഹുത്വാ വസന്തീതി അത്ഥോ. വുത്തപ്പകാരായ വാ സമ്പത്തിയാ തത്ഥ തത്ഥ ഗതേപി അത്തനോ അബ്ഭന്തരംയേവ ആനേത്വാ രമേതീതി ആരാമോ. സോ ഹി അനാഥപിണ്ഡികേന ഗഹപതിനാ ജേതസ്സ രാജകുമാരസ്സ ഹത്ഥതോ അട്ഠാരസഹി ഹിരഞ്ഞകോടീഹി കോടിസന്ഥാരേന കിണിത്വാ അട്ഠാരസഹി ഹിരഞ്ഞകോടീഹി സേനാസനാനി കാരാപേത്വാ അട്ഠാരസഹി ഹിരഞ്ഞകോടീഹി വിഹാരമഹം നിട്ഠാപേത്വാ ഏവം ചതുപഞ്ഞാസഹിരഞ്ഞകോടിപരിച്ചാഗേന ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ സങ്ഘസ്സ നിയ്യാതിതോ, തസ്മാ ‘‘അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമോ’’തി വുച്ചതി. തസ്മിം അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ.

ഏത്ഥ ച ‘‘ജേതവനേ’’തി വചനം പുരിമസാമിപരികിത്തനം, ‘‘അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ’’തി പച്ഛിമസാമിപരികിത്തനം. ഉഭയമ്പി ദ്വിന്നം പരിച്ചാഗവിസേസപരിദീപനേന പുഞ്ഞകാമാനം ആയതിം ദിട്ഠാനുഗതിആപജ്ജനത്ഥം. തത്ഥ ഹി ദ്വാരകോട്ഠകപാസാദകരണവസേന ഭൂമിവിക്കയലദ്ധാ അട്ഠാരസ ഹിരഞ്ഞകോടിയോ അനേകകോടിഅഗ്ഘനകാ രുക്ഖാ ച ജേതസ്സ പരിച്ചാഗോ, ചതുപഞ്ഞാസ കോടിയോ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ. ഇതി തേസം പരിച്ചാഗപരികിത്തനേന ‘‘ഏവം പുഞ്ഞകാമാ പുഞ്ഞാനി കരോന്തീ’’തി ദസ്സേന്തോ ധമ്മഭണ്ഡാഗാരികോ അഞ്ഞേപി പുഞ്ഞകാമേ തേസം ദിട്ഠാനുഗതിആപജ്ജനേ നിയോജേതീതി.

തത്ഥ സിയാ – യദി താവ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി, ‘‘ജേതവനേ’’തി ന വത്തബ്ബം. അഥ ജേതവനേ വിഹരതി, ‘‘സാവത്ഥിയ’’ന്തി ന വത്തബ്ബം. ന ഹി സക്കാ ഉഭയത്ഥ ഏകം സമയം വിഹരിതുന്തി. ന ഖോ പനേതം ഏവം ദട്ഠബ്ബം, നനു അവോചുമ്ഹാ ‘‘സമീപത്ഥേ ഏതം ഭുമ്മവചന’’ന്തി. തസ്മാ യദിദം സാവത്ഥിയാ സമീപേ ജേതവനം, തത്ഥ വിഹരന്തോ ‘‘സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ’’തി വുത്തോ. ഗോചരഗാമനിദസ്സനത്ഥം ഹിസ്സ സാവത്ഥിവചനം, പബ്ബജിതാനുരൂപനിവാസട്ഠാനദസ്സനത്ഥം സേസവചനന്തി.

ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോതിആദീസു ആയസ്മാതി പിയവചനം. ചസദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ. രൂപസാരിയാ നാമ ബ്രാഹ്മണിയാ പുത്തോതി സാരിപുത്തോ. മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോതി പൂജാവചനം. ഗുണവിസേസേഹി മഹന്തോ മോഗ്ഗല്ലാനോതി ഹി മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ. രേവതോതി ഖദിരവനികരേവതോ, ന കങ്ഖാരേവതോ. ഏകസ്മിഞ്ഹി ദിവസേ ഭഗവാ രത്തസാണിപരിക്ഖിത്തോ വിയ സുവണ്ണയൂപോ, പവാളധജപരിവാരിതോ വിയ സുവണ്ണപബ്ബതോ, നവുതിഹംസസഹസ്സപരിവാരിതോ വിയ ധതരട്ഠോ ഹംസരാജാ, സത്തരതനസമുജ്ജലായ ചതുരങ്ഗിനിയാ സേനായ പരിവാരിതോ വിയ ചക്കവത്തി രാജാ, മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ ഗഗനമജ്ഝേ ചന്ദം ഉട്ഠാപേന്തോ വിയ ചതുന്നം പരിസാനം മജ്ഝേ ധമ്മം ദേസേന്തോ നിസിന്നോ ഹോതി. തസ്മിം സമയേ ഇമേ അഗ്ഗസാവകാ മഹാസാവകാ ച ഭഗവതോ പാദേ വന്ദനത്ഥായ ഉപസങ്കമിംസു.

ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസീതി അത്താനം പരിവാരേത്വാ നിസിന്നഭിക്ഖൂ തേ ആഗച്ഛന്തേ ദസ്സേത്വാ അഭാസി. ഭഗവാ ഹി തേ ആയസ്മന്തേ സീലസമാധിപഞ്ഞാദിഗുണസമ്പന്നേ പരമേന ഉപസമേന സമന്നാഗതേ പരമായ ആകപ്പസമ്പത്തിയാ യുത്തേ ഉപസങ്കമന്തേ പസ്സിത്വാ പസന്നമാനസോ തേസം ഗുണവിസേസപരികിത്തനത്ഥം ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി ‘‘ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ബ്രാഹ്മണാ ആഗച്ഛന്തി, ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ബ്രാഹ്മണാ ആഗച്ഛന്തീ’’തി. പസാദവസേന ഏതം ആമേഡിതം, പസംസാവസേനാതിപി വത്തും യുത്തം. ഏവം വുത്തേതി ഏവം ഭഗവതാ തേ ആയസ്മന്തേ ‘‘ബ്രാഹ്മണാ’’തി വുത്തേ. അഞ്ഞതരോതി നാമഗോത്തേന അപാകടോ, തസ്സം പരിസായം നിസിന്നോ ഏകോ ഭിക്ഖു. ബ്രാഹ്മണജാതികോതി ബ്രാഹ്മണകുലേ ജാതോ. സോ ഹി ഉളാരഭോഗാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലാ പബ്ബജിതോ. തസ്സ കിര ഏവം അഹോസി ‘‘ഇമേ ലോകിയാ ഉഭതോസുജാതിയാ ബ്രാഹ്മണസിക്ഖാനിപ്ഫത്തിയാ ച ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ന അഞ്ഞഥാതി വദന്തി, ഭഗവാ ച ഏതേ ആയസ്മന്തേ ബ്രാഹ്മണാതി വദതി, ഹന്ദാഹം ഭഗവന്തം ബ്രാഹ്മണലക്ഖണം പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി ഏതദത്ഥമേവ ഹി ഭഗവാ തദാ തേ ഥേരേ ‘‘ബ്രാഹ്മണാ’’തി അഭാസി. ബ്രഹ്മം അണതീതി ബ്രാഹ്മണോതി ഹി ജാതിബ്രാഹ്മണാനം നിബ്ബചനം. അരിയാ പന ബാഹിതപാപതായ ബ്രാഹ്മണാ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘ബാഹിതപാപോതി ബ്രാഹ്മണോ, സമചരിയാ സമണോതി വുച്ചതീ’’തി (ധ. പ. ൩൮൮). വക്ഖതി ച ‘‘ബാഹിത്വാ പാപകേ ധമ്മേ’’തി.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം ബ്രാഹ്മണസദ്ദസ്സ പരമത്ഥതോ സിഖാപത്തമത്ഥം ജാനിത്വാ. ഇമം ഉദാനന്തി ഇമം പരമത്ഥബ്രാഹ്മണഭാവദീപകം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ ബാഹിത്വാതി ബഹി കത്വാ, അത്തനോ സന്താനതോ നീഹരിത്വാ സമുച്ഛേദപ്പഹാനവസേന പജഹിത്വാതി അത്ഥോ. പാപകേ ധമ്മേതി ലാമകേ ധമ്മേ, ദുച്ചരിതവസേന തിവിധദുച്ചരിതധമ്മേ, ചിത്തുപ്പാദവസേന ദ്വാദസാകുസലചിത്തുപ്പാദേ, കമ്മപഥവസേന ദസാകുസലകമ്മപഥേ, പവത്തിഭേദവസേന അനേകഭേദഭിന്നേ സബ്ബേപി അകുസലധമ്മേതി അത്ഥോ. യേ ചരന്തി സദാ സതാതി യേ സതിവേപുല്ലപ്പത്തതായ സബ്ബകാലം രൂപാദീസു ഛസുപി ആരമ്മണേസു സതതവിഹാരവസേന സതാ സതിമന്തോ ഹുത്വാ ചതൂഹി ഇരിയാപഥേഹി ചരന്തി. സതിഗ്ഗഹണേനേവ ചേത്ഥ സമ്പജഞ്ഞമ്പി ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം. ഖീണസംയോജനാതി ചതൂഹിപി അരിയമഗ്ഗേഹി ദസവിധസ്സ സംയോജനസ്സ സമുച്ഛിന്നത്താ പരിക്ഖീണസംയോജനാ. ബുദ്ധാതി ചതുസച്ചസമ്ബോധേന ബുദ്ധാ. തേ ച പന സാവകബുദ്ധാ, പച്ചേകബുദ്ധാ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധാതി തിവിധാ, തേസു ഇധ സാവകബുദ്ധാ അധിപ്പേതാ. തേ വേ ലോകസ്മി ബ്രാഹ്മണാതി തേ സേട്ഠത്ഥേന ബ്രാഹ്മണസങ്ഖാതേ ധമ്മേ അരിയായ ജാതിയാ ജാതാ, ബ്രാഹ്മണഭൂതസ്സ വാ ഭഗവതോ ഓരസപുത്താതി ഇമസ്മിം സത്തലോകേ പരമത്ഥതോ ബ്രാഹ്മണാ നാമ, ന ജാതിഗോത്തമത്തേഹി, ന ജടാധാരണാദിമത്തേന വാതി അത്ഥോ. ഏവം ഇമേസു ദ്വീസു സുത്തേസു ബ്രാഹ്മണകരാ ധമ്മാ അരഹത്തം പാപേത്വാ കഥിതാ, നാനജ്ഝാസയതായ പന സത്താനം ദേസനാവിലാസേന അഭിലാപനാനത്തേന ദേസനാനാനത്തം വേദിതബ്ബം.

പഞ്ചമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.