൧. ഉത്തരാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

സത്തകനിപാതേ മുസലാനി ഗഹേത്വാനാതി ഉത്തരായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ, അനുക്കമേന സമ്ഭാവിതകുസലമൂലാ സമുപചിതവിമോക്ഖസമ്ഭാരാ പരിപക്കവിമുത്തിപരിപാചനീയധമ്മാ ഹുത്വാ, ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരസ്മിം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഉത്തരാതി ലദ്ധനാമാ അനുക്കമേന വിഞ്ഞുതം പത്വാ പടാചാരായ ഥേരിയാ സന്തികം ഉപസങ്കമി. ഥേരീ തസ്സാ ധമ്മം കഥേസി. സാ ധമ്മം സുത്വാ സംസാരേ ജാതസംവേഗാ സാസനേ അഭിപ്പസന്നാ ഹുത്വാ പബ്ബജി. പബ്ബജിത്വാ ച കതപുബ്ബകിച്ചാ പടാചാരായ ഥേരിയാ സന്തികേ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഭാവനമനുയുഞ്ജന്തീ ഉപനിസ്സയസമ്പന്നതായ ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകം ഗതത്താ ച ന ചിരസ്സേവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉദാനവസേന –

൧൭൫. ‘‘മുസലാനി ഗഹേത്വാന, ധഞ്ഞം കോട്ടേന്തി മാണവാ;

പുത്തദാരാനി പോസേന്താ, ധനം വിന്ദന്തി മാണവാ.

൧൭൬. ‘‘ഘടേഥ ബുദ്ധസാസനേ, യം കത്വാ നാനുതപ്പതി;

ഖിപ്പം പാദാനി ധോവിത്വാ, ഏകമന്തം നിസീദഥ.

൧൭൭. ‘‘ചിത്തം ഉപട്ഠപേത്വാന, ഏകഗ്ഗം സുസമാഹിതം;

പച്ചവേക്ഖഥ സങ്ഖാരേ, പരതോ നോ ച അത്തതോ.

൧൭൮. ‘‘തസ്സാഹം വചനം സുത്വാ, പടാചാരാനുസാസനിം;

പാദേ പക്ഖാലയിത്വാന, ഏകമന്തേ ഉപാവിസിം.

൧൭൯. ‘‘രത്തിയാ പുരിമേ യാമേ, പുബ്ബജാതിമനുസ്സരിം;

രത്തിയാ മജ്ഝിമേ യാമേ, ദിബ്ബചക്ഖും വിസോധയിം.

൧൮൦. ‘‘രത്തിയാ പച്ഛിമേ യാമേ, തമോക്ഖന്ധം പദാലയിം;

തേവിജ്ജാ അഥ വുട്ഠാസിം, കതാ തേ അനുസാസനീ.

൧൮൧. ‘‘സക്കംവ ദേവാ തിദസാ, സങ്ഗാമേ അപരാജിതം;

പുരക്ഖത്വാ വിഹസ്സാമി, തേവിജ്ജാമ്ഹി അനാസവാ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ചിത്തം ഉപട്ഠപേത്വാനാതി ഭാവനാചിത്തം കമ്മട്ഠാനേ ഉപട്ഠപേത്വാ. കഥം? ഏകഗ്ഗം സുസമാഹിതം പച്ചവേക്ഖഥാതി പടിപത്തിം അവേക്ഖഥ, സങ്ഖാരേ അനിച്ചാതിപി, ദുക്ഖാതിപി, അനത്താതിപി ലക്ഖണത്തയം വിപസ്സഥാതി അത്ഥോ. ഇദഞ്ച ഓവാദകാലേ അത്തനോ അഞ്ഞേസഞ്ച ഭിക്ഖുനീനം ഥേരിയാദീനം ഓവാദസ്സ അനുവാദവസേന വുത്തം. പടാചാരാനുസാസനിന്തി പടാചാരായ ഥേരിയാ അനുസിട്ഠിം. ‘‘പടാചാരായ സാസന’’ന്തിപി വാ പാഠോ.

അഥ വുട്ഠാസിന്തി തേവിജ്ജാഭാവപ്പത്തിതോ പച്ഛാ ആസനതോ വുട്ഠാസിം. അയമ്പി ഥേരീ ഏകദിവസം പടാചാരായ ഥേരിയാ സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം സോധേത്വാ അത്തനോ വസനട്ഠാനം പവിസിത്വാ പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ നിസീദി. ‘‘ന താവിമം പല്ലങ്കം ഭിന്ദിസ്സാമി, യാവ മേ ന അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചതീ’’തി നിച്ഛയം കത്വാ സമ്മസനം ആരഭിത്വാ, അനുക്കമേന വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ മഗ്ഗപടിപാടിയാ അഭിഞ്ഞാപടിസമ്ഭിദാപരിവാരം അരഹത്തം പത്വാ ഏകൂനവീസതിയാ പച്ചവേക്ഖണാഞാണായ പവത്തായ ‘‘ഇദാനിമ്ഹി കതകിച്ചാ’’തി സോമനസ്സജാതാ ഇമാ ഗാഥാ ഉദാനേത്വാ പാദേ പസാരേസി അരുണുഗ്ഗമനവേലായം. തതോ സമ്മദേവ വിഭാതായ രത്തിയാ ഥേരിയാ സന്തികം ഉപഗന്ത്വാ ഇമാ ഗാഥാ പച്ചുദാഹാസി. തേന വുത്തം ‘‘കതാ തേ അനുസാസനീ’’തിആദി. സേസം സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

ഉത്തരാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.