൬. മഹാപജാപതിഗോതമീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ബുദ്ധ വീര നമോ ത്യത്ഥൂതിആദികാ മഹാപജാപതിഗോതമിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുണന്തീ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖുനിം രത്തഞ്ഞൂനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ, അധികാരകമ്മം കത്വാ തം ഠാനന്തരം പത്ഥേത്വാ യാവജീവം ദാനാദീനി പുഞ്ഞാനി കത്വാ കപ്പസതസഹസ്സം ദേവമനുസ്സേസു സംസരിത്വാ, കസ്സപസ്സ ച ഭഗവതോ അന്തരേ അമ്ഹാകഞ്ച ഭഗവതോ ബുദ്ധസുഞ്ഞേ ലോകേ ബാരാണസിയം പഞ്ചന്നം ദാസിസതാനം ജേട്ഠികാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. അഥ സാ വസ്സൂപനായികസമയേ പഞ്ച പച്ചേകബുദ്ധേ നന്ദമൂലകപബ്ഭാരതോ ഇസിപതനേ ഓതരിത്വാ, നഗരേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഇസിപതനമേവ ഗന്ത്വാ, വസ്സൂപനായികസമയേ കുടിയാ അത്ഥായ ഹത്ഥകമ്മം പരിയേസന്തേ ദിസ്വാ, താ ദാസിയോ താസം അത്തനോ ച സാമികേ സമാദപേത്വാ ചങ്കമാദിപരിവാരസമ്പന്നാ പഞ്ച കുടിയോ കാരേത്വാ, മഞ്ചപീഠപാനീയപരിഭോജനീയഭാജനാദീനി ഉപട്ഠപേത്വാ പച്ചേകബുദ്ധേ തേമാസം തത്ഥേവ വസനത്ഥായ പടിഞ്ഞം കാരേത്വാ വാരഭിക്ഖം പട്ഠപേസും. യാ അത്തനോ വാരദിവസേ ഭിക്ഖം ദാതും ന സക്കോതി, തസ്സാ സയം സകഗേഹതോ നീഹരിത്വാ ദേതി. ഏവം തേമാസം പടിജഗ്ഗിത്വാ പവാരണായ സമ്പത്തായ ഏകേകം ദാസിം ഏകേകം സാടകം വിസ്സജ്ജാപേസി. പഞ്ചഥൂലസാടകസതാനി അഹേസും. താനി പരിവത്താപേത്വാ പഞ്ചന്നം പച്ചേകബുദ്ധാനം തിചീവരാനി കത്വാ അദാസി. പച്ചേകബുദ്ധാ താസം പസ്സന്തീനംയേവ ആകാസേന ഗന്ധമാദനപബ്ബതം അഗമംസു.

താപി സബ്ബാ യാവജീവം കുസലം കത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിംസു. താസം ജേട്ഠികാ തതോ ചവിത്വാ ബാരാണസിയാ അവിദൂരേ പേസകാരഗാമേ പേസകാരജേട്ഠകസ്സ ഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ, പദുമവതിയാ പുത്തേ പഞ്ചസതേ പച്ചേകബുദ്ധേ ദിസ്വാ സമ്പിയായമാനാ സബ്ബേ വന്ദിത്വാ ഭിക്ഖം അദാസി. തേ ഭത്തകിച്ചം കത്വാ ഗന്ധമാദനമേവ അഗമംസു. സാപി യാവജീവം കുസലം കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ അമ്ഹാകം സത്ഥു നിബ്ബത്തിതോ പുരേതരമേവ ദേവദഹനഗരേ മഹാസുപ്പബുദ്ധസ്സ ഗേഹേ പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി, ഗോതമീതിസ്സാ ഗോത്താഗതമേവ നാമം അഹോസി; മഹാമായായ കനിട്ഠഭഗിനീ. ലക്ഖണപാഠകാപി ‘‘ഇമാസം ദ്വിന്നമ്പി കുച്ഛിയം വസിതാ ദാരകാ ചക്കവത്തിനോ ഭവിസ്സന്തീ’’തി ബ്യാകരിംസു. സുദ്ധോദനമഹാരാജാ വയപ്പത്തകാലേ ദ്വേപി മങ്ഗലം കത്വാ അത്തനോ ഘരം അഭിനേസി.

അപരഭാഗേ അമ്ഹാകം സത്ഥരി ഉപ്പജ്ജിത്വാ പവത്തിതവരധമ്മചക്കേ അനുപുബ്ബേന തത്ഥ തത്ഥ വേനേയ്യാനം അനുഗ്ഗഹം കരോന്തേ വേസാലിം ഉപനിസ്സായ കൂടാഗാരസാലായം വിഹരന്തേ സുദ്ധോദനമഹാരാജാ സേതച്ഛത്തസ്സ ഹേട്ഠാ അരഹത്തം സച്ഛികത്വാ പരിനിബ്ബായി. അഥ മഹാപജാപതിഗോതമീ പബ്ബജിതുകാമാ ഹുത്വാ സത്ഥാരം ഏകവാരം പബ്ബജ്ജം യാചമാനാ അലഭിത്വാ ദുതിയവാരം കേസേ ഛിന്ദാപേത്വാ കാസായാനി അച്ഛാദേത്വാ കലഹവിവാദസുത്തന്തദേസനാപരിയോസാനേ (സു. നി. ൮൬൮ ആദയോ) നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതാനം പഞ്ചന്നം സക്യകുമാരസതാനം പാദപരിചാരികാഹി സദ്ധിം വേസാലിം ഗന്ത്വാ ആനന്ദത്ഥേരം സത്ഥാരം യാചാപേത്വാ അട്ഠഹി ഗരുധമ്മേഹി (അ. നി. ൮.൫൧; ചൂളവ. ൪൦൩) പബ്ബജ്ജഞ്ച ഉപസമ്പദഞ്ച പടിലഭി. ഇതരാ പന സബ്ബാപി ഏകതോഉപസമ്പന്നാ അഹേസും. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരതോ പനേതം വത്ഥു പാളിയം ആഗതമേവ.

ഏവം ഉപസമ്പന്നാ പന മഹാപജാപതിഗോതമീ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. അഥസ്സാ സത്ഥാ ധമ്മം ദേസേസി. സാ സത്ഥു സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ഭാവനമനുയുഞ്ജന്തീ ന ചിരസ്സേവ അഭിഞ്ഞാപടിസമ്ഭിദാപരിവാരം അരഹത്തം പാപുണി. സേസാ പന പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖുനിയോ നന്ദകോവാദപരിയോസാനേ (മ. നി. ൩.൩൯൮ ആദയോ) ഛളഭിഞ്ഞാ അഹേസും. അഥേകദിവസം സത്ഥാ ജേതവനമഹാവിഹാരേ അരിയഗണമജ്ഝേ നിസിന്നോ ഭിക്ഖുനിയോ ഠാനന്തരേ ഠപേന്തോ മഹാപജാപതിഗോതമിം രത്തഞ്ഞൂനം ഭിക്ഖുനീനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി. സാ ഫലസുഖേന നിബ്ബാനസുഖേന ച വീതിനാമേന്തീ കതഞ്ഞുതായ ഠത്വാ ഏകദിവസം സത്ഥു ഗുണാഭിത്ഥവനപുബ്ബകഉപകാരകവിഭാവനാമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തീ –

൧൫൭. ‘‘ബുദ്ധവീര നമോ ത്യത്ഥു, സബ്ബസത്താനമുത്തമ;

യോ മം ദുക്ഖാ പമോചേസി, അഞ്ഞഞ്ച ബഹുകം ജനം.

൧൫൮. ‘‘സബ്ബദുക്ഖം പരിഞ്ഞാതം, ഹേതുതണ്ഹാ വിസോസിതാ;

ഭാവിതോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, നിരോധോ ഫുസിതോ മയാ.

൧൫൯. ‘‘മാതാ പുത്തോ പിതാ ഭാതാ, അയ്യകാ ച പുരേ അഹും;

യഥാഭുച്ചമജാനന്തീ, സംസരിംഹം അനിബ്ബിസം.

൧൬൦. ‘‘ദിട്ഠോ ഹി മേ സോ ഭഗവാ, അന്തിമോയം സമുസ്സയോ;

വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

൧൬൧. ‘‘ആരദ്ധവീരിയേ പഹിതത്തേ, നിച്ചം ദള്ഹപരക്കമേ;

സമഗ്ഗേ സാവകേ പസ്സേ, ഏസാ ബുദ്ധാന വന്ദനാ.

൧൬൨. ‘‘ബഹൂനം വത അത്ഥായ, മായാ ജനയി ഗോതമം;

ബ്യാധിമരണതുന്നാനം, ദുക്ഖക്ഖന്ധം ബ്യപാനുദീ’’തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ ബുദ്ധവീരാതി ചതുസച്ചബുദ്ധേസു വീര, സബ്ബബുദ്ധാ ഹി ഉത്തമവീരിയേഹി ചതുസച്ചബുദ്ധേഹി വാ ചതുബ്ബിധസമ്മപ്പധാനവീരിയനിപ്ഫത്തിയാ വിജിതവിജയത്താ വീരാ നാമ. ഭഗവാ പന വീരിയപാരമിപാരിപൂരിയാ ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതവീരിയാധിട്ഠാനേന സാതിസയചതുബ്ബിധസമ്മപ്പധാനകിച്ചനിപ്ഫത്തിയാ തസ്സാ ച വേനേയ്യസന്താനേ സമ്മദേവ പതിട്ഠാപിതത്താ വിസേസതോ വീരിയയുത്തതായ വീരോതി വത്തബ്ബതം അരഹതി. നമോ ത്യത്ഥൂതി നമോ നമക്കാരോ തേ ഹോതു. സബ്ബസത്താനമുത്തമാതി അപദാദിഭേദേസു സത്തേസു സീലാദിഗുണേഹി ഉത്തമോ ഭഗവാ. തദേകദേസം സത്ഥുപകാരഗുണം ദസ്സേതും, ‘‘യോ മം ദുക്ഖാ പമോചേസി, അഞ്ഞഞ്ച ബഹുകം ജന’’ന്തി വത്വാ അത്തനോ ദുക്ഖാ പമുത്തഭാവം വിഭാവേന്തീ ‘‘സബ്ബദുക്ഖ’’ന്തി ഗാഥമാഹ.

പുന യതോ പമോചേസി, തം വട്ടദുക്ഖം ഏകദേസേന ദസ്സേന്തീ ‘‘മാതാ പുത്തോ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ യഥാഭുച്ചമജാനന്തീതി പവത്തിഹേതുആദിം യഥാഭൂതം അനവബുജ്ഝന്തീ. സംസരിംഹം അനിബ്ബിസന്തി സംസാരസമുദ്ദേ പതിട്ഠം അവിന്ദന്തീ അലഭന്തീ ഭവാദീസു അപരാപരുപ്പത്തിവസേന സംസരിം അഹന്തി കഥേന്തീ ആഹ ‘‘മാതാ പുത്തോ’’തിആദി. യസ്മിം ഭവേ ഏതസ്സ മാതാ അഹോസി, തതോ അഞ്ഞസ്മിം ഭവേ തസ്സേവ പുത്തോ, തതോ അഞ്ഞസ്മിം ഭവേ പിതാ ഭാതാ അഹൂതി അത്ഥോ.

‘‘ദിട്ഠോ ഹി മേ’’തി ഗാഥായപി അത്തനോ ദുക്ഖതോ പമുത്തഭാവമേവ വിഭാവേതി. തത്ഥ ദിട്ഠോ ഹി മേ സോ ഭഗവാതി സോ ഭഗവാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അത്തനാ ദിട്ഠലോകുത്തരധമ്മദസ്സനേന ഞാണചക്ഖുനാ മയാ പച്ചക്ഖതോ ദിട്ഠോ. യോ ഹി ധമ്മം പസ്സതി, സോ ഭഗവന്തം പസ്സതി നാമ. യഥാഹ – ‘‘യോ ഖോ, വക്കലി, ധമ്മം പസ്സതി, സോ മം പസ്സതീ’’തിആദി (സം. നി. ൩.൮൭).

ആരദ്ധവീരിയേതി പഗ്ഗഹിതവീരിയേ. പഹിതത്തേതി നിബ്ബാനം പേസിതചിത്തേ. നിച്ചം ദള്ഹപരക്കമേതി അപത്തസ്സ പത്തിയാ പത്തസ്സ വേപുല്ലത്ഥായ സബ്ബകാലം ഥിരപരക്കമേ. സമഗ്ഗേതി സീലദിട്ഠിസാമഞ്ഞേന സംഹതഭാവേന സമഗ്ഗേ. സത്ഥുദേസനായ സവനന്തേ ജാതത്താ സാവകേ, ‘‘ഇമേ മഗ്ഗട്ഠാ ഇമേ ഫലട്ഠാ’’തി യാഥാവതോ പസ്സതി. ഏസാ ബുദ്ധാന വന്ദനാതി യാ സത്ഥു ധമ്മസരീരഭൂതസ്സ അരിയസാവകാനം അരിയഭാവഭൂതസ്സ ച ലോകുത്തരധമ്മസ്സ അത്തപച്ചക്ഖകിരിയാ, ഏസാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാനം സാവകബുദ്ധാനഞ്ച വന്ദനാ യാഥാവതോ ഗുണനിന്നതാ.

‘‘ബഹൂനം വത അത്ഥായാ’’തി ഓസാനഗാഥായപി സത്ഥു ലോകസ്സ ബഹൂപകാരതംയേവ വിഭാവേതി. യം പനേത്ഥ അത്ഥതോ ന വിഭത്തം, തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

അഥേകദാ മഹാപജാപതിഗോതമീ സത്ഥരി വേസാലിയം വിഹരന്തേ മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം സയം വേസാലിയം ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ വിഹരന്തീ പുബ്ബണ്ഹസമയം വേസാലിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഭത്തം ഭുഞ്ജിത്വാ അത്തനോ ദിവാട്ഠാനേ യഥാപരിച്ഛിന്നകാലം ഫലസമാപത്തിസുഖേന വീതിനാമേത്വാ ഫലസമാപത്തിതോ വുട്ഠായ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ സോമനസ്സജാതാ അത്തനോ ആയുസങ്ഖാരേ ആവജ്ജേന്തീ തേസം ഖീണഭാവം ഞത്വാ ഏവം ചിന്തേസി – ‘‘യംനൂനാഹം വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം അനുജാനാപേത്വാ മനോഭാവനീയേ ച ഥേരേ സബ്ബേവ സബ്രഹ്മചരിയേ ആപുച്ഛിത്വാ ഇധേവ ആഗന്ത്വാ പരിനിബ്ബായേയ്യ’’ന്തി. യഥാ ച ഥേരിയാ, ഏവം തസ്സാ പരിവാരഭൂതാനം പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുനിസതാനം പരിവിതക്കോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേരീ ൨.൨.൯൭-൨൮൮) –

‘‘ഏകദാ ലോകപജ്ജോതോ, വേസാലിയം മഹാവനേ;

കൂടാഗാരേ കുസാലായം, വസതേ നരസാരഥി.

‘‘തദാ ജിനസ്സ മാതുച്ഛാ, മഹാഗോതമി ഭിക്ഖുനീ;

തഹിം കതേ പുരേ രമ്മേ, വസീ ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ.

‘‘ഭിക്ഖുനീഹി വിമുത്താഹി, സതേഹി സഹ പഞ്ചഹി;

രഹോഗതായ തസ്സേവം, ചിതസ്സാസി വിതക്കിതം.

‘‘ബുദ്ധസ്സ പരിനിബ്ബാനം, സാവകഗ്ഗയുഗസ്സ വാ;

രാഹുലാനന്ദനന്ദാനം, നാഹം ലച്ഛാമി പസ്സിതും.

‘‘ബുദ്ധസ്സ പരിനിബ്ബാനാ, സാവകഗ്ഗയുഗസ്സ വാ;

മഹാകസ്സപനന്ദാനം, ആനന്ദരാഹുലാന ച.

‘‘പടികച്ചായുസങ്ഖാരം, ഓസജ്ജിത്വാന നിബ്ബുതിം;

ഗച്ഛേയ്യം ലോകനാഥേന, അനുഞ്ഞാതാ മഹേസിനാ.

‘‘തഥാ പഞ്ചസതാനമ്പി, ഭിക്ഖുനീനം വിതക്കിതം;

ആസി ഖേമാദികാനമ്പി, ഏതദേവ വിതക്കിതം.

‘‘ഭൂമിചാലോ തദാ അസി, നാദിതാ ദേവദുന്ദുഭീ;

ഉപസ്സയാധിവത്ഥായോ, ദേവതാ സോകപീളിതാ.

‘‘വിലപന്താ സുകരുണം, തത്ഥസ്സൂനി പവത്തയും;

മിത്താ ഭിക്ഖുനിയോ താഹി, ഉപഗന്ത്വാന ഗോതമിം.

‘‘നിപച്ച സിരസാ പാദേ, ഇദം വചനമബ്രവും;

തത്ഥ തോയലവാസിത്താ, മയമയ്യേ രഹോഗതാ.

‘‘സാ ചലാ ചലിതാ ഭൂമി, നാദിതാ ദേവദുന്ദുഭീ;

പരിദേവാ ച സുയ്യന്തേ, കിമത്ഥം നൂന ഗോതമീ.

‘‘തദാ അവോച സാ സബ്ബം, യഥാപരിവിതക്കിതം;

തായോപി സബ്ബാ ആഹംസു, യഥാപരിവിതക്കിതം.

‘‘യദി തേ രുചിതം അയ്യേ, നിബ്ബാനം പരമം സിവം;

നിബ്ബായിസ്സാമ സബ്ബാപി, ബുദ്ധാനുഞ്ഞായ സുബ്ബതേ.

‘‘മയം സഹാവ നിക്ഖന്താ, ഘരാപി ച ഭവാപി ച;

സഹായേവ ഗമിസ്സാമ, നിബ്ബാനം പദമുത്തമം.

‘‘നിബ്ബാനായ വജന്തീനം, കിം വക്ഖാമീതി സാ വദം;

സഹ സബ്ബാഹി നിഗ്ഗഞ്ഛി, ഭിക്ഖുനീനിലയാ തദാ.

‘‘ഉപസ്സയേ യാധിവത്ഥാ, ദേവതാ താ ഖമന്തു മേ;

ഭിക്ഖുനീനിലയസ്സേദം, പച്ഛിമം ദസ്സനം മമ.

‘‘ന ജരാ മച്ചു വാ യത്ഥ, അപ്പിയേഹി സമാഗമോ;

പിയേഹി ന വിയോഗോത്ഥി, തം വജിസ്സം അസങ്ഖതം.

‘‘അവീതരാഗാ തം സുത്വാ, വചനം സുഗതോരസാ;

സോകട്ടാ പരിദേവിംസു, അഹോ നോ അപ്പപുഞ്ഞതാ.

‘‘ഭിക്ഖുനീനിലയോ സുഞ്ഞോ, ഭൂതോ താഹി വിനാ അയം;

പഭാതേ വിയ താരായോ, ന ദിസ്സന്തി ജിനോരസാ.

‘‘നിബ്ബാനം ഗോതമീ യാതി, സതേഹി സഹ പഞ്ചഹി;

നദീസതേഹിവ സഹ, ഗങ്ഗാ പഞ്ചഹി സാഗരം.

‘‘രഥിയായ വജന്തിയോ, ദിസ്വാ സദ്ധാ ഉപാസികാ;

ഘരാ നിക്ഖമ്മ പാദേസു, നിപച്ച ഇദമബ്രവും.

‘‘പസീദസ്സു മഹാഭോഗേ, അനാഥായോ വിഹായ നോ;

തയാ ന യുത്താ നിബ്ബാതും, ഇച്ഛട്ടാ വിലപിംസു താ.

‘‘താസം സോകപഹാനത്ഥം, അവോച മധുരം ഗിരം;

രുദിതേന അലം പുത്താ, ഹാസകാലോയമജ്ജ വോ.

‘‘പരിഞ്ഞാതം മയാ ദുക്ഖം, ദുക്ഖഹേതു വിവജ്ജിതോ;

നിരോധോ മേ സച്ഛികതോ, മഗ്ഗോ ചാപി സുഭാവിതോ.

‘‘പരിചിണ്ണോ മയാ സത്ഥാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം;

ഓഹിതോ ഗരുകോ ഭാരോ, ഭവനേത്തി സമൂഹതാ.

‘‘യസ്സത്ഥായ പബ്ബജിതാ, അഗാരസ്മാനഗാരിയം;

സോ മേ അത്ഥോ അനുപ്പത്തോ, സബ്ബസംയോജനക്ഖയോ.

‘‘ബുദ്ധോ തസ്സ ച സദ്ധമ്മോ, അനൂനോ യാവ തിട്ഠതി;

നിബ്ബാതും താവ കാലോ മേ, മാ മം സോചഥ പുത്തികാ.

‘‘കോണ്ഡഞ്ഞാനന്ദനന്ദാദീ, തിട്ഠന്തി രാഹുലോ ജിനോ;

സുഖിതോ സഹിതോ സങ്ഘോ, ഹതദബ്ബാ ച തിത്ഥിയാ.

‘‘ഓക്കാകവംസസ്സ യസോ, ഉസ്സിതോ മാരമദ്ദനോ;

നനു സമ്പതി കാലോ മേ, നിബ്ബാനത്ഥായ പുത്തികാ.

‘‘ചിരപ്പഭുതി യം മയ്ഹം, പത്ഥിതം അജ്ജ സിജ്ഝതേ;

ആനന്ദഭേരികാലോയം, കിം വോ അസ്സൂഹി പുത്തികാ.

‘‘സചേ മയി ദയാ അത്ഥി, യദി ചത്ഥി കതഞ്ഞുതാ;

സദ്ധമ്മട്ഠിതിയാ സബ്ബാ, കരോഥ വീരിയം ദള്ഹം.

‘‘ഥീനം അദാസി പബ്ബജ്ജം, സമ്ബുദ്ധോ യാചിതോ മയാ;

തസ്മാ യഥാഹം നന്ദിസ്സം, തഥാ തമനുതിട്ഠഥ.

‘‘താ ഏവമനുസാസിത്വാ, ഭിക്ഖുനീഹി പുരക്ഖതാ;

ഉപേച്ച ബുദ്ധം വന്ദിത്വാ, ഇദം വചനമബ്രവി.

‘‘അഹം സുഗത തേ മാതാ, ത്വഞ്ച വീര പിതാ മമ;

സദ്ധമ്മസുഖദ നാഥ, തയി ജാതാമ്ഹി ഗോതമ.

‘‘സംവദ്ധിതോയം സുഗത, രൂപകായോ മയാ തവ;

അനിന്ദിതോ ധമ്മകായോ, മമ സംവദ്ധിതോ തയാ.

‘‘മുഹുത്തം തണ്ഹാസമണം, ഖീരം ത്വം പായിതോ മയാ;

തയാഹം സന്തമച്ചന്തം, ധമ്മഖീരഞ്ഹി പായിതാ.

‘‘ബന്ധനാരക്ഖണേ മയ്ഹം, അണണോ ത്വം മഹാമുനേ;

പുത്തകാമാ ഥിയോ യാചം, ലഭന്തി താദിസം സുതം.

‘‘മന്ധാതാദിനരിന്ദാനം, യാ മാതാ സാ ഭവണ്ണവേ;

നിമുഗ്ഗാഹം തയാ പുത്ത, താരിതാ ഭവസാഗരാ.

‘‘രഞ്ഞോ മാതാ മഹേസീതി, സുലഭം നാമമിത്ഥിനം;

ബുദ്ധമാതാതി യം നാമം, ഏതം പരമദുല്ലഭം.

‘‘തഞ്ച ലദ്ധം മഹാവീര, പണിധാനം മമം തയാ;

അണുകം വാ മഹന്തം വാ, തം സബ്ബം പൂരിതം മയാ.

‘‘പരിനിബ്ബാതുമിച്ഛാമി, വിഹായേമം കളേവരം;

അനുജാനാഹി മേ വീര, ദുക്ഖന്തകര നായക.

‘‘ചക്കങ്കുസധജാകിണ്ണേ, പാദേ കമലകോമലേ;

പസാരേഹി പണാമം തേ, കരിസ്സം പുത്തഉത്തമേ.

‘‘സുവണ്ണരാസിസങ്കാസം, സരീരം കുരു പാകടം;

കത്വാ ദേഹം സുദിട്ഠം തേ, സന്തിം ഗച്ഛാമി നായക.

‘‘ദ്വത്തിംസലക്ഖണൂപേതം, സുപ്പഭാലങ്കതം തനും;

സഞ്ഝാഘനാവ ബാലക്കം, മാതുച്ഛം ദസ്സയീ ജിനോ.

‘‘ഫുല്ലാരവിന്ദസംകാസേ, തരുണാദിച്ചസപ്പഭേ;

ചക്കങ്കിതേ പാദതലേ, തതോ സാ സിരസാ പതി.

‘‘പണമാമി നരാദിച്ച, ആദിച്ചകുലകേതുകം;

പച്ഛിമേ മരണേ മയ്ഹം, ന തം ഇക്ഖാമഹം പുനോ.

‘‘ഇത്ഥിയോ നാമ ലോകഗ്ഗ, സബ്ബദോസാകരാ മതാ;

യദി കോ ചത്ഥി ദോസോ മേ, ഖമസ്സു കരുണാകര.

‘‘ഇത്ഥികാനഞ്ച പബ്ബജ്ജം, ഹം തം യാചിം പുനപ്പുനം;

തത്ഥ ചേ അത്ഥി ദോസോ മേ, തം ഖമസ്സു നരാസഭ.

‘‘മയാ ഭിക്ഖുനിയോ വീര, തവാനുഞ്ഞായ സാസിതാ;

തത്ര ചേ അത്ഥി ദുന്നീതം, തം ഖമസ്സു ഖമാധിപ.

‘‘അക്ഖന്തേ നാമ ഖന്തബ്ബം, കിം ഭവേ ഗുണഭൂസനേ;

കിമുത്തരം തേ വത്ഥാമി, നിബ്ബാനായ വജന്തിയാ.

‘‘സുദ്ധേ അനൂനേ മമ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ, ലോകാ ഇതോ നിസ്സരിതും ഖമന്തേ;

പഭാതകാലേ ബ്യസനങ്ഗതാനം, ദിസ്വാന നിയ്യാതിവ ചന്ദലേഖാ.

‘‘തദേതരാ ഭിക്ഖുനിയോ ജിനഗ്ഗം, താരാവ ചന്ദാനുഗതാ സുമേരും;

പദക്ഖിണം കച്ച നിപച്ച പാദേ, ഠിതാ മുഖന്തം സമുദിക്ഖമാനാ.

‘‘ന തിത്തിപുബ്ബം തവ ദസ്സനേന, ചക്ഖും ന സോതം തവ ഭാസിതേന;

ചിത്തം മമം കേവലമേകമേവ, പപ്പുയ്യ തം ധമ്മരസേന തിത്തി.

‘‘നദതോ പരിസായം തേ, വാദിതബ്ബപഹാരിനോ;

യേ തേ ദക്ഖന്തി വദനം, ധഞ്ഞാ തേ നരപുങ്ഗവ.

‘‘ദീഘങ്ഗുലീ തമ്ബനഖേ, സുഭേ ആയതപണ്ഹികേ;

യേ പാദേ പണമിസ്സന്തി, തേപി ധഞ്ഞാ ഗുണന്ധര.

‘‘മധുരാനി പഹട്ഠാനി, ദോസഗ്ഘാനി ഹിതാനി ച;

യേ തേ വാക്യാനി സുയ്യന്തി, തേപി ധഞ്ഞാ നരുത്തമ.

‘‘ധഞ്ഞാഹം തേ മഹാവീര, പാദപൂജനതപ്പരാ;

തിണ്ണസംസാരകന്താരാ, സുവാക്യേന സിരീമതോ.

‘‘തതോ സാ അനുസാവേത്വാ, ഭിക്ഖുസങ്ഘമ്പി സുബ്ബതാ;

രാഹുലാനന്ദനന്ദേ ച, വന്ദിത്വാ ഇദമബ്രവി.

‘‘ആസീവിസാലയസമേ, രോഗാവാസേ കളേവരേ;

നിബ്ബിന്ദാ ദുക്ഖസങ്ഘാടേ, ജരാമരണഗോചരേ.

‘‘നാനാകലിമലാകിണ്ണേ, പരായത്തേ നിരീഹകേ;

തേന നിബ്ബാതുമിച്ഛാമി, അനുമഞ്ഞഥ പുത്തകാ.

‘‘നന്ദോ രാഹുലഭദ്ദോ ച, വീതസോകാ നിരാസവാ;

ഠിതാചലട്ഠിതി ഥിരാ, ധമ്മതമനുചിന്തയും.

‘‘ധിരത്ഥു സങ്ഖതം ലോലം, അസാരം കദലൂപമം;

മായാമരീചിസദിസം, ഇത്തരം അനവട്ഠിതം.

‘‘യത്ഥ നാമ ജിനസ്സായം, മാതുച്ഛാ ബുദ്ധപോസികാ;

ഗോതമീ നിധനം യാതി, അനിച്ചം സബ്ബസങ്ഖതം.

‘‘ആനന്ദോ ച തദാ സേഖോ, സോകട്ടോ ജിനവച്ഛലോ;