൬. ഛക്കനിപാതോ

൧. പഞ്ചസതമത്താഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ഛക്കനിപാതേ യസ്സ മഗ്ഗം ന ജാനാസീതിആദികാ പഞ്ചസതമത്താനം ഥേരീനം ഗാഥാ. ഇമാപി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തിയോ അനുക്കമേന ഉപചിതവിമോക്ഖസമ്ഭാരാ ഹുത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ തത്ഥ തത്ഥ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്താ മാതാപിതൂഹി പതികുലം ആനീതാ തത്ഥ തത്ഥ പുത്തേ ലഭിത്വാ ഘരാവാസം വസന്തിയോ സമാനജാതികസ്സ താദിസസ്സ കമ്മസ്സ കതത്താ സബ്ബാവ മതപുത്താ ഹുത്വാ, പുത്തസോകേന അഭിഭൂതാ പടാചാരായ ഥേരിയാ സന്തികം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ നിസിന്നാ അത്തനോ സോകകാരണം ആരോചേസും. ഥേരീ താസം സോകം വിനോദേന്തീ –

൧൨൭. ‘‘യസ്സ മഗ്ഗം ന ജാനാസി, ആഗതസ്സ ഗതസ്സ വാ;

തം കുതോ ചാഗതം സത്തം, മമ പുത്തോതി രോദസി.

൧൨൮. ‘‘മഗ്ഗഞ്ച ഖോസ്സ ജാനാസി, ആഗതസ്സ ഗതസ്സ വാ;

ന നം സമനുസോചേസി, ഏവംധമ്മാ ഹി പാണിനോ.

൧൨൯. ‘‘അയാചിതോ തതാഗച്ഛി, നാനുഞ്ഞാതോ ഇതോ ഗതോ;

കുതോചി നൂന ആഗന്ത്വാ, വസിത്വാ കതിപാഹകം;

ഇതോപി അഞ്ഞേന ഗതോ, തതോപഞ്ഞേന ഗച്ഛതി.

൧൩൦. ‘‘പേതോ മനുസ്സരൂപേന, സംസരന്തോ ഗമിസ്സതി;

യഥാഗതോ തഥാ ഗതോ, കാ തത്ഥ പരിദേവനാ’’തി. –

ഇമാഹി ചതൂഹി ഗാഥാഹി ധമ്മം ദേസേസി.

താ തസ്സാ ധമ്മം സുത്വാ സഞ്ജാതസംവേഗാ ഥേരിയാ സന്തികേ പബ്ബജിംസു. പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തിയോ വിമുത്തിപരിപാചനീയാനം ധമ്മാനം പരിപാകം ഗതത്താ ന ചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തേ പതിട്ഠഹിംസു. അഥ താ അധിഗതാരഹത്താ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉദാനവസേന ‘‘യസ്സ മഗ്ഗം ന ജാനാസീ’’തിആദികാഹി ഓവാദഗാഥാഹി സദ്ധിം –

൧൩൧. ‘‘അബ്ബഹീ വത മേ സല്ലം, ദുദ്ദസം ഹദയസ്സിതം;

യാ മേ സോകപരേതായ, പുത്തസോകം ബ്യപാനുദി.

൧൩൨. ‘‘സാജ്ജ അബ്ബൂള്ഹസല്ലാഹം, നിച്ഛാതാ പരിനിബ്ബുതാ;

ബുദ്ധം ധമ്മഞ്ച സങ്ഘഞ്ച, ഉപേമി സരണം മുനി’’ന്തി. –

ഇമാ ഗാഥാ വിസും വിസും അഭാസിംസു.

തത്ഥ യസ്സ മഗ്ഗം ന ജാനാസി, ആഗതസ്സ ഗതസ്സ വാതി യസ്സ സത്തസ്സ ഇധ ആഗതസ്സ ആഗതമഗ്ഗം വാ ഇതോ ഗതസ്സ ഗതമഗ്ഗം വാ ത്വം ന ജാനാസി. അനന്തരാ അതീതാനാഗതഭവൂപപത്തിയോ സന്ധായ വദതി. തം കുതോ ചാഗതം സത്തന്തി തം ഏവം അവിഞ്ഞാതാഗതഗതമഗ്ഗം കുതോചി ഗതിതോ ആഗതമഗ്ഗം ആഗച്ഛന്തേന അന്തരാമഗ്ഗേ സബ്ബേന സബ്ബം അകതപരിചയസമാഗതപുരിസസദിസം സത്തം കേവലം മമത്തം ഉപ്പാദേത്വാ മമ പുത്തോതി കുതോ കേന കാരണേന രോദസി. അപ്പടികാരതോ മമ പുത്തസ്സ ച അകാതബ്ബതോ ന ഏത്ഥ രോദനകാരണം അത്ഥീതി അധിപ്പായോ.

മഗ്ഗഞ്ച ഖോസ്സ ജാനാസീതി അസ്സ തവ പുത്താഭിമതസ്സ സത്തസ്സ ആഗതസ്സ ആഗതമഗ്ഗഞ്ച ഗതസ്സ ഗതമഗ്ഗഞ്ച അഥ ജാനേയ്യാസി. ന നം സമനുസോചേസീതി ഏവമ്പി നം ന സമനുസോചേയ്യാസി. കസ്മാ? ഏവംധമ്മാ ഹി പാണിനോ, ദിട്ഠധമ്മേപി ഹി സത്താനം സബ്ബേഹി പിയേഹി മനാപേഹി നാനാഭാവാ വിനാഭാവാ തത്ഥ വസവത്തിതായ അഭാവതോ, പഗേവ അഭിസമ്പരായം.

അയാചിതോ തതാഗച്ഛീതി തതോ പരലോകതോ കേനചി അയാചിതോ ഇധ ആഗച്ഛി. ‘‘ആഗതോ’’തിപി പാളി, സോ ഏവത്ഥോ. നാനുഞ്ഞാതോ ഇതോ ഗതോതി ഇധലോകതോ കേനചി അനനുഞ്ഞാതോ പരലോകം ഗതോ. കുതോചീതി നിരയാദിതോ യതോ കുതോചി ഗതിതോ. നൂനാതി പരിസങ്കായം. വസിത്വാ കതിപാഹകന്തി കതിപയദിവസമത്തം ഇധ വസിത്വാ. ഇതോപി അഞ്ഞേന ഗതോതി ഇതോപി ഭവതോ അഞ്ഞേന ഗതോ, ഇതോ അഞ്ഞമ്പി ഭവം പടിസന്ധിവസേന ഉപഗതോ. തതോപഞ്ഞേന ഗച്ഛതീതി തതോപി ഭവതോ അഞ്ഞേന ഗമിസ്സതി, അഞ്ഞമേവ ഭവം ഉപഗമിസ്സതി.

പേതോതി അപേതോ തം തം ഭവം ഉപപജ്ജിത്വാ തതോ അപഗതോ. മനുസ്സരൂപേനാതി നിദസ്സനമത്തമേതം, മനുസ്സഭാവേന തിരച്ഛാനാദിഭാവേന ചാതി അത്ഥോ. സംസരന്തോതി അപരാപരം ഉപപത്തിവസേന സംസരന്തോ. യഥാഗതോ തഥാ ഗതോതി യഥാ അവിഞ്ഞാതഗതിതോ ച അനാമന്തേത്വാ ആഗതോ തഥാ അവിഞ്ഞാതഗതികോ അനനുഞ്ഞാതോവ ഗതോ. കാ തത്ഥ പരിദേവനാതി തത്ഥ താദിസേ അവസവത്തിനി യഥാകാമാവചരേ കാ നാമ പരിദേവനാ, കിം പരിദേവിതേന പയോജനന്തി അത്ഥോ. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഏത്ഥ ച ആദിതോ ചതസ്സോ ഗാഥാ പടാചാരായ ഥേരിയാ തേസം പഞ്ചമത്താനം ഇത്ഥിസതാനം സോകവിനോദനവസേന വിസും വിസും ഭാസിതാ. തസ്സാ ഓവാദേ ഠത്വാ പബ്ബജിത്വാ അധിഗതവിസേസാഹി താഹി പഞ്ചസതമത്താഹി ഭിക്ഖുനീഹി ഛപി ഗാഥാ പച്ചേകം ഭാസിതാതി ദട്ഠബ്ബാ.

പഞ്ചസതാ പടാചാരാതി പടാചാരായ ഥേരിയാ സന്തികേ ലദ്ധഓവാദതായ പടാചാരായ വുത്തം അവേദിസുന്തി കത്വാ ‘‘പടാചാരാ’’തി ലദ്ധനാമാ പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖുനിയോ.

പഞ്ചസതമത്താഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. വാസേട്ഠീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

പുത്തസോകേനഹം അട്ടാതിആദികാ വാസേട്ഠിയാ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ അനുക്കമേന സമ്ഭതവിമോക്ഖസമ്ഭാരാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വേസാലിയം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്താ മാതാപിതൂഹി സമാനജാതികസ്സ കുലപുത്തസ്സ ദിന്നാ പതികുലം ഗന്ത്വാ തേന സദ്ധിം സുഖസംവാസം വസന്തീ ഏകം പുത്തം ലഭിത്വാ തസ്മിം ആധാവിത്വാ പരിധാവിത്വാ വിചരണകാലേ കാലം കതേ പുത്തസോകേന അട്ടിതാ ഉമ്മത്തികാ അഹോസി. സാ ഞാതകേസു സാമികേ ച തികിച്ഛം കരോന്തേസു തേസം അജാനന്താനംയേവ പലായിത്വാ യതോ തതോ പരിബ്ഭമന്തീ മിഥിലാനഗരം സമ്പത്താ തത്ഥദ്ദസ ഭഗവന്തം അന്തരവീഥിയം ഗച്ഛന്തം ദന്തം ഗുത്തം സംയതിന്ദ്രിയം നാഗം. ദിസ്വാന സഹ ദസ്സനേന ബുദ്ധാനുഭാവതോ അപഗതുമ്മാദാ പകതിചിത്തം പടിലഭി. അഥസ്സാ സത്ഥാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേസി. സാ തം ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസംവേഗാ സത്ഥാരം പബ്ബജ്ജം യാചിത്വാ സത്ഥു ആണായ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിത്വാ കതപുബ്ബകിച്ചാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഘടേന്തീ വായമന്തീ പരിപക്കഞാണതായ ന ചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉദാനവസേന –

൧൩൩. ‘‘പുത്തസോകേനഹം അട്ടാ, ഖിത്തചിത്താ വിസഞ്ഞിനീ;

നഗ്ഗാ പകിണ്ണകേസീ ച, തേന തേന വിചാരിഹം.

൧൩൪. ‘‘വീഥിസങ്കാരകൂടേസു, സുസാനേ രഥിയാസു ച;

അചരിം തീണി വസ്സാനി, ഖുപ്പിപാസാ സമപ്പിതാ.

൧൩൫. ‘‘അഥദ്ദസാസിം സുഗതം, നഗരം മിഥിലം പതി;

അദന്താനം ദമേതാരം, സമ്ബുദ്ധമകുതോഭയം.

൧൩൬. ‘‘സചിത്തം പടിലദ്ധാന, വന്ദിത്വാന ഉപാവിസിം;

സോ മേ ധമ്മമദേസേസി, അനുകമ്പായ ഗോതമോ.

൧൩൭. ‘‘തസ്സ ധമ്മം സുണിത്വാന, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

യുഞ്ജന്തീ സത്ഥുവചനേ, സച്ഛാകാസിം പദം സിവം.

൧൩൮. ‘‘സബ്ബേ സോകാ സമുച്ഛിന്നാ, പഹീനാ ഏതദന്തികാ;

പരിഞ്ഞാതാ ഹി മേ വത്ഥൂ, യതോ സോകാന സമ്ഭവോ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ അട്ടാതി അട്ടിതാ. അയമേവ വാ പാഠോ, അട്ടിതാ പീളിതാതി അത്ഥോ. ഖിത്തചിത്താതി സോകുമ്മാദേന ഖിത്തഹദയാ. തതോ ഏവ പകതിസഞ്ഞായ വിഗമേന വിസഞ്ഞിനീ. ഹിരോത്തപ്പാഭാവതോ അപഗതവത്ഥതായ നഗ്ഗാ. വിധുതകേസതായ പകിണ്ണകേസീ. തേന തേനാതി ഗാമേന ഗാമം നഗരേന നഗരം വീഥിയാ വീഥിം വിചരിം അഹം.

അഥാതി പച്ഛാ ഉമ്മാദസംവത്തനിയസ്സ കമ്മസ്സ പരിക്ഖയേ. സുഗതന്തി സോഭനഗമനത്താ സുന്ദരം ഠാനം ഗതത്താ സമ്മാ ഗദത്താ സമ്മാ ച ഗതത്താ സുഗതം ഭഗവന്തം. മിഥിലം പതീതി മിഥിലാഭിമുഖം, മിഥിലാനഗരാഭിമുഖം ഗച്ഛന്തന്തി അത്ഥോ.

സചിത്തം പടിലദ്ധാനാതി ബുദ്ധാനുഭാവേന ഉമ്മാദം പഹായ അത്തനോ പകതിചിത്തം പടിലഭിത്വാ.

യുഞ്ജന്തീ സത്ഥുവചനേതി സത്ഥു സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സാസനേ യോഗം കരോന്തീ ഭാവനം അനുയുഞ്ജന്തീ. സച്ഛാകാസിം പദം സിവന്തി സിവം ഖേമം ചതൂഹി യോഗേഹി അനുപദ്ദുതം നിബ്ബാനം പദം സച്ഛിഅകാസിം.

ഏതദന്തികാതി ഏതം ഇദാനി മയാ അധിഗതം അരഹത്തം അന്തോ പരിയോസാനം ഏതേസന്തി ഏതദന്തികാ, സോകാ. ന ദാനി തേസം സമ്ഭവോ അത്ഥീതി അത്ഥോ. യതോ സോകാന സമ്ഭവോതി യതോ അന്തോനിജ്ഝാനലക്ഖണാനം സോകാനം സമ്ഭവോ, തേസം സോകാനം പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധസങ്ഖാതാ വത്ഥൂ അധിട്ഠാനാനി ഞാതതീരണപഹാനപരിഞ്ഞാഹി പരിഞ്ഞാതാ. തസ്മാ സോകാ ഏതദന്തികാതി യോജനാ.

വാസേട്ഠീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഖേമാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ദഹരാ ത്വം രൂപവതീതിആദികാ ഖേമായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ പരാധീനവുത്തികാ പരേസം ദാസീ അഹോസി. സാ പരേസം വേയ്യാവച്ചകരണേന ജീവികം കപ്പേന്തീ ഏകദിവസം പദുമുത്തരസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ അഗ്ഗസാവകം സുജാതത്ഥേരം പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ തയോ മോദകേ ദത്വാ തംദിവസമേവ അത്തനോ കേസേ വിസ്സജ്ജേത്വാ ഥേരസ്സ ദാനം ദത്വാ ‘‘അനാഗതേ മഹാപഞ്ഞാ ബുദ്ധസ്സ സാവികാ ഭവേയ്യ’’ന്തി പത്ഥനം കത്വാ യാവജീവം കുസലകമ്മേ അപ്പമത്താ ഹുത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ അനുക്കമേന ഛകാമസഗ്ഗേ, തേസം തേസം ദേവരാജൂനം മഹേസിഭാവേന ഉപപന്നാ, മനുസ്സലോകേപി അനേകവാരം ചക്കവത്തീനം മണ്ഡലരാജൂനഞ്ച മഹേസിഭാവം ഉപഗതാ മഹാസമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ മനുസ്സലോകേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ, സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസംവേഗാ പബ്ബജിത്വാ ദസവസ്സസഹസ്സാനി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തീ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മകഥികാ ഹുത്വാ ബഹുജനസ്സ ധമ്മകഥനാദിനാ പഞ്ഞാസംവത്തനിയകമ്മം കത്വാ തതോ ചവിത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തീ ഇമസ്മിം കപ്പേ ഭഗവതോ ച കകുസന്ധസ്സ ഭഗവതോ ച കോണാഗമനസ്സ കാലേ വിഭവസമ്പന്നേ കുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ മഹന്തം സങ്ഘാരാമം കാരേത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിയ്യാദേസി.

ഭഗവതോ പന കസ്സപദസബലസ്സ കാലേ കികിസ്സ കാസിരഞ്ഞോ സബ്ബജേട്ഠികാ സമണീ നാമ ധീതാ ഹുത്വാ, സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസംവേഗാ അഗാരേയേവ ഠിതാ, വീസതി വസ്സസഹസ്സാനി കോമാരിബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തീ സമണഗുത്താദീഹി അത്തനോ ഭഗിനീഹി സദ്ധിം രമണീയം പരിവേണം കാരേത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിയ്യാദേസി. ഏവമേവ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ ആയതനഗതം ഉളാരം പുഞ്ഞകമ്മം കത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മദ്ദരട്ഠേ സാകലനഗരേ രാജകുലേ നിബ്ബത്തി. ഖേമാതിസ്സാ നാമം അഹോസി, സുവണ്ണവണ്ണാ കഞ്ചനസന്നിഭത്തചാ. സാ വയപ്പത്താ ബിമ്ബിസാരരഞ്ഞോ ഗേഹം ഗതാ. സത്ഥരി വേളുവനേ വിഹരന്തേ രൂപമത്താ ഹുത്വാ ‘‘രൂപേ ദോസം ദസ്സേതീ’’തി സത്ഥു ദസ്സനായ ന ഗച്ഛതി.

രാജാ മനുസ്സേഹി വേളുവനസ്സ വണ്ണേ പകാസാപേത്വാ ദേവിയാ വിഹാരദസ്സനായ ചിത്തം ഉപ്പാദേസി. അഥ ദേവീ ‘‘വിഹാരം പസ്സിസ്സാമീ’’തി രാജാനം പടിപുച്ഛി. രാജാ ‘‘വിഹാരം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം അദിസ്വാ ആഗന്തും ന ലഭിസ്സസീ’’തി വത്വാ പുരിസാനം സഞ്ഞം അദാസി – ‘‘ബലക്കാരേനപി ദേവിം ദസബലം ദസ്സേഥാ’’തി. ദേവീ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ദിവസഭാഗം ഖേപേത്വാ നിവത്തേന്തീ സത്ഥാരം അദിസ്വാവ ഗന്തും ആരദ്ധാ. അഥ നം രാജപുരിസാ അനിച്ഛന്തിമ്പി സത്ഥു സന്തികം നയിംസു. സത്ഥാ തം ആഗച്ഛന്തിം ദിസ്വാ ഇദ്ധിയാ ദേവച്ഛരാസദിസം ഇത്ഥിം നിമ്മിനിത്വാ താലപണ്ണം ഗഹേത്വാ ബീജയമാനം അകാസി. ഖേമാ ദേവീ തം ദിസ്വാ ചിന്തേസി – ‘‘ഏവരൂപാ നാമ ദേവച്ഛരപടിഭാഗാ ഇത്ഥിയോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ തിട്ഠന്തി, അഹം ഏതാസം പരിചാരികതായപി നപ്പഹോമി, മനമ്പി നിക്കാരണാ പാപചിത്തസ്സ വസേന നട്ഠാ’’തി നിമിത്തം ഗഹേത്വാ തമേവ ഇത്ഥിം ഓലോകയമാനാ അട്ഠാസി. അഥസ്സാ പസ്സന്തിയാവ സത്ഥു അധിട്ഠാനബലേന സാ ഇത്ഥീ പഠമവയം അതിക്കമ്മ മജ്ഝിമവയമ്പി അതിക്കമ്മ പച്ഛിമവയം പത്വാ ഖണ്ഡദന്താ പലിതകേസാ വലിത്തചാ ഹുത്വാ സദ്ധിം താലപണ്ണേന പരിവത്തിത്വാ പതി. തതോ ഖേമാ കതാധികാരത്താ ഏവം ചിന്തേസി – ‘‘ഏവംവിധമ്പി സരീരം ഈദിസം വിപത്തിം പാപുണി, മയ്ഹമ്പി സരീരം ഏവംഗതികമേവ ഭവിസ്സതീ’’തി. അഥസ്സാ ചിത്താചാരം ഞത്വാ സത്ഥാ –

‘‘യേ രാഗരത്താനുപതന്തി സോതം, സയം കതം മക്കടകോവ ജാലം;

ഏതമ്പി ഛേത്വാന പരിബ്ബജന്തി, അനപേക്ഖിനോ കാമസുഖം പഹായാ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. സാ ഗാഥാപരിയോസാനേ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണീതി അട്ഠകഥാസു ആഗതം. അപദാനേ പന ‘‘ഇമം ഗാഥം സുത്വാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠിതാ രാജാനം അനുജാനാപേത്വാ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പാപുണീ’’തി ആഗതം. തത്ഥായം അപദാനപാളി (അപ. ഥേരീ ൨.൨.൨൮൯-൩൮൩) –

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മേസു ചക്ഖുമാ;

ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ.

‘‘തദാഹം ഹംസവതിയം, ജാതാ സേട്ഠികുലേ അഹും;

നാനാരതനപജ്ജോതേ, മഹാസുഖസമപ്പിതാ.

‘‘ഉപേത്വാ തം മഹാവീരം, അസ്സോസിം ധമ്മദേസനം;

തതോ ജാതപ്പസാദാഹം, ഉപേമി സരണം ജിനം.

‘‘മാതരം പിതരം ചാഹം, ആയാചിത്വാ വിനായകം;

നിമന്തയിത്വാ സത്താഹം, ഭോജയിം സഹസാവകം.

‘‘അതിക്കന്തേ ച സത്താഹേ, മഹാപഞ്ഞാനമുത്തമം;

ഭിക്ഖുനിം ഏതദഗ്ഗമ്ഹി, ഠപേസി നരസാരഥി.

‘‘തം സുത്വാ മുദിതാ ഹുത്വാ, പുനോ തസ്സ മഹേസിനോ;

കാരം കത്വാന തം ഠാനം, പണിപച്ച പണീദഹിം.

‘‘തതോ മമ ജിനോ ആഹ, സിജ്ഝതം പണിധീ തവ;

സസങ്ഘേ മേ കതം കാരം, അപ്പമേയ്യഫലം തയാ.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദാ, ഓരസാ ധമ്മനിമ്മിതാ;

ഏതദഗ്ഗമനുപ്പത്താ, ഖേമാ നാമ ഭവിസ്സതി.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസൂപഗാ അഹം.

‘‘തതോ ചുതാ യാമമഗം, തതോഹം തുസിതം ഗതാ;

തതോ ച നിമ്മാനരതിം, വസവത്തിപുരം തതോ.

‘‘യത്ഥ യത്ഥൂപപജ്ജാമി, തസ്സ കമ്മസ്സ വാഹസാ;

തത്ഥ തത്ഥേവ രാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം.

‘‘തതോ ചുതാ മനുസ്സത്തേ, രാജൂനം ചക്കവത്തിനം;

മണ്ഡലീനഞ്ച രാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം.

‘‘സമ്പത്തിം അനുഭോത്വാന, ദേവേസു മനുജേസു ച;

സബ്ബത്ഥ സുഖിതാ ഹുത്വാ, നേകകപ്പേസു സംസരിം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, വിപസ്സീ ലോകനായകോ;

ഉപ്പജ്ജി ചാരുദസ്സനോ, സബ്ബധമ്മവിപസ്സകോ.

‘‘തമഹം ലോകനായകം, ഉപേത്വാ നരസാരഥിം;

ധമ്മം ഭണിതം സുത്വാന, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

‘‘ദസവസ്സസഹസ്സാനി, തസ്സ വീരസ്സ സാസനേ;

ബ്രഹ്മചരിയം ചരിത്വാന, യുത്തയോഗാ ബഹുസ്സുതാ.

‘‘പച്ചയാകാരകുസലാ, ചതുസച്ചവിസാരദാ;

നിപുണാ ചിത്തകഥികാ, സത്ഥുസാസനകാരികാ.

‘‘തതോ ചുതാഹം തുസിതം, ഉപപന്നാ യസസ്സിനീ;

അഭിഭോമി തഹിം അഞ്ഞേ, ബ്രഹ്മചാരീഫലേനഹം.

‘‘യത്ഥ യത്ഥൂപപന്നാഹം, മഹാഭോഗാ മഹദ്ധനാ;

മേധാവിനീ സീലവതീ, വിനീതപരിസാപി ച.

‘‘ഭവാമി തേന കമ്മേന, യോഗേന ജിനസാസനേ;

സബ്ബാ സമ്പത്തിയോ മയ്ഹം, സുലഭാ മനസോ പിയാ.

‘‘യോപി മേ ഭവതേ ഭത്താ, യത്ഥ യത്ഥ ഗതായപി;

വിമാനേതി ന മം കോചി, പടിപത്തിബലേന മേ.

‘‘ഇമമ്ഹി ഭദ്ദകേ കപ്പേ, ബ്രഹ്മബന്ധു മഹായസോ;

നാമേന കോണാഗമനോ, ഉപ്പജ്ജി വദതം വരോ.

‘‘തദാ ഹി ബാരാണസിയം, സുസമിദ്ധകുലപ്പജാ;

ധനഞ്ജാനീ സുമേധാ ച, അഹമ്പി ച തയോ ജനാ.

‘‘സങ്ഘാരാമമദാസിമ്ഹ, ദാനസഹായികാ പുരേ;

സങ്ഘസ്സ ച വിഹാരമ്പി, ഉദ്ദിസ്സ കാരികാ മയം.

‘‘തതോ ചുതാ മയം സബ്ബാ, താവതിംസൂപഗാ അഹും;

യസസാ അഗ്ഗതം പത്താ, മനുസ്സേസു തഥേവ ച.

‘‘ഇമസ്മിംയേവ കപ്പമ്ഹി, ബ്രഹ്മബന്ധു മഹായസോ;

കസ്സപോ നാമ ഗോത്തേന, ഉപ്പജ്ജി വദതം വരോ.

‘‘ഉപട്ഠാകോ മഹേസിസ്സ, തദാ ആസി നരിസ്സരോ;

കാസിരാജാ കികീ നാമ, ബാരാണസിപുരുത്തമേ.

‘‘തസ്സാസിം ജേട്ഠികാ ധീതാ, സമണീ ഇതി വിസ്സുതാ;

ധമ്മം സുത്വാ ജിനഗ്ഗസ്സ, പബ്ബജ്ജം സമരോചയിം.

‘‘അനുജാനി ന നോ താതോ, അഗാരേവ തദാ മയം;

വീസവസ്സസഹസ്സാനി, വിചരിമ്ഹ അതന്ദിതാ.

‘‘കോമാരിബ്രഹ്മചരിയം, രാജകഞ്ഞാ സുഖേധിതാ;

ബുദ്ധോപട്ഠാനനിരതാ, മുദിതാ സത്ത ധീതരോ.

‘‘സമണീ സമണഗുത്താ ച, ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുദായികാ;

ധമ്മാ ചേവ സുധമ്മാ ച, സത്തമീ സങ്ഘദായികാ.

‘‘അഹം ഉപ്പലവണ്ണാ ച, പടാചാരാ ച കുണ്ഡലാ;

കിസാഗോതമീ ധമ്മദിന്നാ, വിസാഖാ ഹോതി സത്തമീ.

‘‘കദാചി സോ നരാദിച്ചോ, ധമ്മം ദേസേസി അബ്ഭുതം;

മഹാനിദാനസുത്തന്തം, സുത്വാ തം പരിയാപുണിം.

‘‘തേഹി കമ്മേഹി സുകതേഹി, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘പച്ഛിമേ ച ഭവേ ദാനി, സാകലായ പുരുത്തമേ;

രഞ്ഞോ മദ്ദസ്സ ധീതാമ്ഹി, മനാപാ ദയിതാ പിയാ.

‘‘സഹ മേ ജാതമത്തമ്ഹി, ഖേമം തമ്ഹി പുരേ അഹു;

തതോ ഖേമാതി നാമം മേ, ഗുണതോ ഉപപജ്ജഥ.

‘‘യദാഹം യോബ്ബനം പത്താ, രൂപലാവഞ്ഞഭൂസിതാ;

തദാ അദാസി മം താതോ, ബിമ്ബിസാരസ്സ രാജിനോ.

‘‘തസ്സാഹം സുപ്പിയാ ആസിം, രൂപകേലായനേ രതാ;

രൂപാനം ദോസവാദീതി, ന ഉപേസിം മഹാദയം.

‘‘ബിമ്ബിസാരോ തദാ രാജാ, മമാനുഗ്ഗഹബുദ്ധിയാ;

വണ്ണയിത്വാ വേളുവനം, ഗായകേ ഗാപയീ മമം.

‘‘രമ്മം വേളുവനം യേന, ന ദിട്ഠം സുഗതാലയം;

ന തേന നന്ദനം ദിട്ഠം, ഇതി മഞ്ഞാമസേ മയം.

‘‘യേന വേളുവനം ദിട്ഠം, നരനന്ദനനന്ദനം;

സുദിട്ഠം നന്ദനം തേന, അമരിന്ദസുനന്ദനം.

‘‘വിഹായ നന്ദനം ദേവാ, ഓതരിത്വാ മഹീതലം;

രമ്മം വേളുവനം ദിസ്വാ, ന തപ്പന്തി സുവിമ്ഹിതാ.

‘‘രാജപുഞ്ഞേന നിബ്ബത്തം, ബുദ്ധപുഞ്ഞേന ഭൂസിതം;

കോ വത്താ തസ്സ നിസ്സേസം, വനസ്സ ഗുണസഞ്ചയം.

‘‘തം സുത്വാ വനസമിദ്ധം, മമ സോതമനോഹരം;

ദട്ഠുകാമാ തമുയ്യാനം, രഞ്ഞോ ആരോചയിം തദാ.

‘‘മഹതാ പരിവാരേന, തദാ ച സോ മഹീപതി;

മം പേസേസി തമുയ്യാനം, ദസ്സനായ സമുസ്സുകം.

‘‘ഗച്ഛ പസ്സ മഹാഭോഗേ, വനം നേത്തരസായനം;

യം സദാ ഭാതി സിരിയാ, സുഗതാഭാനുരഞ്ജിതം.

‘‘യദാ ച പിണ്ഡായ മുനി, ഗിരിബ്ബജപുരുത്തമം;

പവിട്ഠോഹം തദായേവ, വനം ദട്ഠുമുപാഗമിം.