൭. സകുലാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

അഗാരസ്മിം വസന്തീതിആദികാ സകുലായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ ആനന്ദസ്സ രഞ്ഞോ ധീതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്താ, സത്ഥു വേമാതികഭഗിനീ നന്ദാതി നാമേന. സാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ ഏകദിവസം സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുണന്തീ സത്ഥാരാ ഏകം ഭിക്ഖുനിം ദിബ്ബചക്ഖുകാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ ഉസ്സാഹജാതാ അധികാരകമ്മം കത്വാ സയമ്പി തം ഠാനന്തരം പത്ഥേന്തീ പണിധാനമകാസി. സാ തത്ഥ യാവജീവം ബഹും ഉളാരം കുസലകമ്മം കത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം സുഗതീസുയേവ സംസരന്തീ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ പരിബ്ബാജകപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഏകചാരിനീ വിചരന്തീ ഏകദിവസം തേലഭിക്ഖായ ആഹിണ്ഡിത്വാ തേലം ലഭിത്വാ തേന തേലേന സത്ഥു ചേതിയേ സബ്ബരത്തിം ദീപപൂജം അകാസി. സാ തതോ ചുതാ താവതിംസേ നിബ്ബത്തിത്വാ സുവിസുദ്ധദിബ്ബചക്ഖുകാ ഹുത്വാ ഏകം ബുദ്ധന്തരം ദേവേസുയേവ സംസരിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തി. സകുലാതിസ്സാ നാമം അഹോസി. സാ വിഞ്ഞുതം പത്താ സത്ഥു ജേതവനപടിഗ്ഗഹണേ പടിലദ്ധസദ്ധാ ഉപാസികാ ഹുത്വാ അപരഭാഗേ അഞ്ഞതരസ്സ ഖീണാസവത്ഥേരസ്സ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ സഞ്ജാതസംവേഗാ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഘടേന്തീ വായമന്തീ ന ചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേരീ ൨.൩.൧൩൧-൧൬൫) –

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;

ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ.

‘‘ഹിതായ സബ്ബസത്താനം, സുഖായ വദതം വരോ;

അത്ഥായ പുരിസാജഞ്ഞോ, പടിപന്നോ സദേവകേ.

‘‘യസഗ്ഗപത്തോ സിരിമാ, കിത്തിവണ്ണഗതോ ജിനോ;

പൂജിതോ സബ്ബലോകസ്സ, ദിസാ സബ്ബാസു വിസ്സുതോ.

‘‘ഉത്തിണ്ണവിചികിച്ഛോ സോ, വീതിവത്തകഥംകഥോ;

സമ്പുണ്ണമനസങ്കപ്പോ, പത്തോ സമ്ബോധിമുത്തമം.

‘‘അനുപ്പന്നസ്സ മഗ്ഗസ്സ, ഉപ്പാദേതാ നരുത്തമോ;

അനക്ഖാതഞ്ച അക്ഖാസി, അസഞ്ജാതഞ്ച സഞ്ജനീ.

‘‘മഗ്ഗഞ്ഞൂ ച മഗ്ഗവിദൂ, മഗ്ഗക്ഖായീ നരാസഭോ;

മഗ്ഗസ്സ കുസലോ സത്ഥാ, സാരഥീനം വരുത്തമോ.

‘‘മഹാകാരുണികോ സത്ഥാ, ധമ്മം ദേസേതി നായകോ;

നിമുഗ്ഗേ കാമപങ്കമ്ഹി, സമുദ്ധരതി പാണിനേ.

‘‘തദാഹം ഹംസവതിയം, ജാതാ ഖത്തിയനന്ദനാ;

സുരൂപാ സധനാ ചാപി, ദയിതാ ച സിരീമതീ.

‘‘ആനന്ദസ്സ മഹാരഞ്ഞോ, ധീതാ പരമസോഭനാ;

വേമാതാ ഭഗിനീ ചാപി, പദുമുത്തരനാമിനോ.

‘‘രാജകഞ്ഞാഹി സഹിതാ, സബ്ബാഭരണഭൂസിതാ;

ഉപാഗമ്മ മഹാവീരം, അസ്സോസിം ധമ്മദേസനം.

‘‘തദാ ഹി സോ ലോകഗരു, ഭിക്ഖുനിം ദിബ്ബചക്ഖുകം;

കിത്തയം പരിസാമജ്ഝേ, അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി തം.

‘‘സുണിത്വാ തമഹം ഹട്ഠാ, ദാനം ദത്വാന സത്ഥുനോ;

പൂജിത്വാന ച സമ്ബുദ്ധം, ദിബ്ബചക്ഖും അപത്ഥയിം.

‘‘തതോ അവോച മം സത്ഥാ, നന്ദേ ലച്ഛസി പത്ഥിതം;

പദീപധമ്മദാനാനം, ഫലമേതം സുനിച്ഛിതം.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദാ, ഓരസാ ധമ്മനിമ്മിതാ;

സകുലാ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവികാ.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘ഇമമ്ഹി ഭദ്ദകേ കപ്പേ, ബ്രഹ്മബന്ധു മഹായസോ;

കസ്സപോ നാമ ഗോത്തേന, ഉപ്പജ്ജി വദതം വരോ.

‘‘പരിബ്ബാജകിനീ ആസിം, തദാഹം ഏകചാരിനീ;

ഭിക്ഖായ വിചരിത്വാന, അലഭിം തേലമത്തകം.

‘‘തേന ദീപം പദീപേത്വാ, ഉപട്ഠിം സബ്ബസംവരിം;

ചേതിയം ദ്വിപദഗ്ഗസ്സ, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘യത്ഥ യത്ഥൂപപജ്ജാമി, തസ്സ കമ്മസ്സ വാഹസാ;

പജ്ജലന്തി മഹാദീപാ, തത്ഥ തത്ഥ ഗതായ മേ.

‘‘തിരോകുട്ടം തിരോസേലം, സമതിഗ്ഗയ്ഹ പബ്ബതം;

പസ്സാമഹം യദിച്ഛാമി, ദീപദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘വിസുദ്ധനയനാ ഹോമി, യസസാ ച ജലാമഹം;

സദ്ധാപഞ്ഞാവതീ ചേവ, ദീപദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘പച്ഛിമേ ച ഭവേ ദാനി, ജാതാ വിപ്പകുലേ അഹം;

പഹൂതധനധഞ്ഞമ്ഹി, മുദിതേ രാജപൂജിതേ.

‘‘അഹം സബ്ബങ്ഗസമ്പന്നാ, സബ്ബാഭരണഭൂസിതാ;

പുരപ്പവേസേ സുഗതം, വാതപാനേ ഠിതാ അഹം.

‘‘ദിസ്വാ ജലന്തം യസസാ, ദേവമനുസ്സസക്കതം;

അനുബ്യഞ്ജനസമ്പന്നം, ലക്ഖണേഹി വിഭൂസിതം.

‘‘ഉദഗ്ഗചിത്താ സുമനാ, പബ്ബജ്ജം സമരോചയിം;

ന ചിരേനേവ കാലേന, അരഹത്തമപാപുണിം.

‘‘ഇദ്ധീസു ച വസീ ഹോമി, ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ;

പരചിത്താനി ജാനാമി, സത്ഥുസാസനകാരികാ.

‘‘പുബ്ബേനിവാസം ജാനാമി, ദിബ്ബചക്ഖു വിസോധിതം;

ഖേപേത്വാ ആസവേ സബ്ബേ, വിസുദ്ധാസിം സുനിമ്മലാ.

‘‘പരിചിണ്ണോ മയാ സത്ഥാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം;

ഓഹിതോ ഗരുകോ ഭാരോ, ഭവനേത്തിസമൂഹതാ.

‘‘യസ്സത്ഥായ പബ്ബജിതാ, അഗാരസ്മാനഗാരിയം;

സോ മേ അത്ഥോ അനുപ്പത്തോ, സബ്ബസംയോജനക്ഖയോ.

‘‘തതോ മഹാകാരുണികോ, ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി മം;

ദിബ്ബചക്ഖുകാനം അഗ്ഗാ, സകുലാതി നരുത്തമോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ കതാധികാരതായ ദിബ്ബചക്ഖുഞാണേ ചിണ്ണവസീ അഹോസി. തേന നം സത്ഥാ ദിബ്ബചക്ഖുകാനം ഭിക്ഖുനീനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി. സാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ഉദാനവസേന –

൯൭. ‘‘അഗാരസ്മിം വസന്തീഹം, ധമ്മം സുത്വാന ഭിക്ഖുനോ;

അദ്ദസം വിരജം ധമ്മം, നിബ്ബാനം പദമച്ചുതം.

൯൮. ‘‘സാഹം പുത്തം ധീതരഞ്ച, ധനധഞ്ഞഞ്ച ഛഡ്ഡിയ;

കേസേ ഛേദാപയിത്വാന, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

൯൯. ‘‘സിക്ഖമാനാ അഹം സന്തീ, ഭാവേന്തീ മഗ്ഗമഞ്ജസം;

പഹാസിം രാഗദോസഞ്ച, തദേകട്ഠേ ച ആസവേ.

൧൦൦. ‘‘ഭിക്ഖുനീ ഉപസമ്പജ്ജ, പുബ്ബജാതിമനുസ്സരിം;

ദിബ്ബചക്ഖു വിസോധിതം, വിമലം സാധുഭാവിതം.

൧൦൧. ‘‘സങ്ഖാരേ പരതോ ദിസ്വാ, ഹേതുജാതേ പലോകിതേ;

പഹാസിം ആസവേ സബ്ബേ, സീതിഭൂതാമ്ഹി നിബ്ബുതാ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ അഗാരസ്മിം വസന്തീഹം, ധമ്മം സുത്വാന ഭിക്ഖുനോതി അഹം പുബ്ബേ അഗാരമജ്ഝേ വസമാനാ അഞ്ഞതരസ്സ ഭിന്നകിലേസസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തികേ ചതുസച്ചഗബ്ഭം ധമ്മകഥം സുത്വാ. അദ്ദസം വിരജം ധമ്മം, നിബ്ബാനം പദമച്ചുതന്തി രാഗരജാദീനം അഭാവേന വിരജം, വാനതോ നിക്ഖന്തത്താ നിബ്ബാനം, ചവനാഭാവതോ അധിഗതാനം അച്ചുതിഹേതുതായ ച നിബ്ബാനം അച്ചുതം, പദന്തി ച ലദ്ധനാമം അസങ്ഖതധമ്മം, സഹസ്സനയപടിമണ്ഡിതേന ദസ്സനസങ്ഖാതേന ധമ്മചക്ഖുനാ അദ്ദസം പസ്സിം.

സാഹന്തി സാ അഹം വുത്തപ്പകാരേന സോതാപന്നാ ഹോമി.

സിക്ഖമാനാ അഹം സന്തീതി അഹം സിക്ഖമാനാവ സമാനാ പബ്ബജിത്വാ വസ്സേ അപരിപുണ്ണേ ഏവ. ഭാവേന്തീ മഗ്ഗമഞ്ജസന്തി മജ്ഝിമപടിപത്തിഭാവതോ അഞ്ജസം ഉപരിമഗ്ഗം ഉപ്പാദേന്തീ. തദേകട്ഠേ ച ആസവേതി രാഗദോസേഹി സഹജേകട്ഠേ പഹാനേകട്ഠേ ച തതിയമഗ്ഗവജ്ഝേ ആസവേ പഹാസിം സമുച്ഛിന്ദിം.

ഭിക്ഖുനീ ഉപസമ്പജ്ജാതി വസ്സേ പരിപുണ്ണേ ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ഭിക്ഖുനീ ഹുത്വാ. വിമലന്തി അവിജ്ജാദീഹി ഉപക്കിലേസേഹി വിമുത്തതായ വിഗതമലം, സാധു സക്കച്ച സമ്മദേവ ഭാവിതം, സാധൂഹി വാ ബുദ്ധാദീഹി ഭാവിതം ഉപ്പാദിതം ദിബ്ബചക്ഖു വിസോധിതന്തി സമ്ബന്ധോ.

സങ്ഖാരേതി തേഭൂമകസങ്ഖാരേ. പരതോതി അനത്തതോ. ഹേതുജാതേതി പച്ചയുപ്പന്നേ. പലോകിതേതി പലുജ്ജനസഭാവേ പഭങ്ഗുനേ പഞ്ഞാചക്ഖുനാ ദിസ്വാ. പഹാസിം ആസവേ സബ്ബേതി അഗ്ഗമഗ്ഗേന അവസിട്ഠേ സബ്ബേപി ആസവേ പജഹിം, ഖേപേസിന്തി അത്ഥോ. സേസം വുത്തനയമേവ.

സകുലാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.