൬. മിത്താകാളീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

സദ്ധായ പബ്ബജിത്വാനാതിആദികാ മിത്താകാളിയാ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുരുരട്ഠേ കമ്മാസധമ്മനിഗമേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്താ മഹാസതിപട്ഠാനദേസനായ പടിലദ്ധസദ്ധാ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിത്വാ സത്ത സംവച്ഛരാനി ലാഭസക്കാരഗിദ്ധികാ ഹുത്വാ സമണധമ്മം കരോന്തീ തത്ഥ തത്ഥ വിചരിത്വാ അപരഭാഗേ യോനിസോ ഉമ്മുജ്ജന്തീ സംവേഗജാതാ ഹുത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ന ചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉദാനവസേന –

൯൨. ‘‘സദ്ധായ പബ്ബജിത്വാന, അഗാരസ്മാനഗാരിയം;

വിചരിംഹം തേന തേന, ലാഭസക്കാരഉസ്സുകാ.

൯൩. ‘‘രിഞ്ചിത്വാ പരമം അത്ഥം, ഹീനമത്ഥം അസേവിഹം;

കിലേസാനം വസം ഗന്ത്വാ, സാമഞ്ഞത്ഥം ന ബുജ്ഝിഹം.

൯൪. ‘‘തസ്സാ മേ അഹു സംവേഗോ, നിസിന്നായ വിഹാരകേ;

ഉമ്മഗ്ഗപടിപന്നാമ്ഹി, തണ്ഹായ വസമാഗതാ.

൯൫. ‘‘അപ്പകം ജീവിതം മയ്ഹം, ജരാ ബ്യാധി ച മദ്ദതി;

പുരായം ഭിജ്ജതി കായോ, ന മേ കാലോ പമജ്ജിതും.

൯൬. ‘‘യഥാഭൂതമവേക്ഖന്തീ, ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം;

വിമുത്തചിത്താ ഉട്ഠാസിം, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ വിചരിംഹം തേന തേന, ലാഭസക്കാരഉസ്സുകാതി ലാഭേ ച സക്കാരേ ച ഉസ്സുകാ യുത്തപ്പയുത്താ ഹുത്വാ തേന തേന ബാഹുസച്ചധമ്മകഥാദിനാ ലാഭുപ്പാദഹേതുനാ വിചരിം അഹം.

രിഞ്ചിത്വാ പരമം അത്ഥന്തി ഝാനവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലാദിം ഉത്തമം അത്ഥം ജഹിത്വാ ഛഡ്ഡേത്വാ. ഹീനമത്ഥം അസേവിഹന്തി ചതുപച്ചയസങ്ഖാതആമിസഭാവതോ ഹീനം ലാമകം അത്ഥം അയോനിസോ പരിയേസനായ പടിസേവിം അഹം. കിലേസാനം വസം ഗന്ത്വാതി മാനമദതണ്ഹാദീനം കിലേസാനം വസം ഉപഗന്ത്വാ സാമഞ്ഞത്ഥം സമണകിച്ചം ന ബുജ്ഝിം ന ജാനിം അഹം.

നിസിന്നായ വിഹാരകേതി മമ വസനകഓവരകേ നിസിന്നായ അഹു സംവേഗോ. കഥന്തി ചേ, ആഹ ‘‘ഉമ്മഗ്ഗപടിപന്നാമ്ഹീ’’തി. തത്ഥ ഉമ്മഗ്ഗപടിപന്നാമ്ഹീതി യാവദേവ അനുപാദായ പരിനിബ്ബാനത്ഥമിദം സാസനം, തത്ഥ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം അമനസികരോന്തീ തസ്സ ഉമ്മഗ്ഗപടിപന്നാ അമ്ഹീതി. തണ്ഹായ വസമാഗതാതി പച്ചയുപ്പാദനതണ്ഹായ വസം ഉപഗതാ.

അപ്പകം ജീവിതം മയ്ഹന്തി പരിച്ഛിന്നകാലാ വജ്ജിതതോ ബഹൂപദ്ദവതോ ച മമ ജീവിതം അപ്പകം പരിത്തം ലഹുകം. ജരാ ബ്യാധി ച മദ്ദതീതി തഞ്ച സമന്തതോ ആപതിത്വാ നിപ്പോഥേന്താ പബ്ബതാ വിയ ജരാ ബ്യാധി ച മദ്ദതി നിമ്മഥതി. ‘‘മദ്ദരേ’’തിപി പാഠോ. പുരായം ഭിജ്ജതി കായോതി അയം കായോ ഭിജ്ജതി പുരാ. യസ്മാ തസ്സ ഏകംസികോ ഭേദോ, തസ്മാ ന മേ കാലോ പമജ്ജിതും അയം കാലോ അട്ഠക്ഖണവജ്ജിതോ നവമോ ഖണോ, സോ പമജ്ജിതും ന യുത്തോതി തസ്സാഹും സംവേഗോതി യോജനാ.

യഥാഭൂതമവേക്ഖന്തീതി ഏവം ജാതസംവേഗാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ അനിച്ചാദിമനസികാരേന യഥാഭൂതമവേക്ഖന്തീ. കിം അവേക്ഖന്തീതി ആഹ ‘‘ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയ’’ന്തി. ‘‘അവിജ്ജാസമുദയാ രൂപസമുദയോ’’തിആദിനാ (പടി. മ. ൧.൫൦) സമപഞ്ഞാസപ്പഭേദാനം പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം ഉപ്പാദനിരോധഞ്ച ഉദയബ്ബയാനുപസ്സനായ അവേക്ഖന്തീ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ മഗ്ഗപടിപാടിയാ സബ്ബസോ കിലേസേഹി ച ഭവേഹി ച വിമുത്തചിത്താ ഉട്ഠാസിം, ഉഭതോ ഉട്ഠാനേന മഗ്ഗേന ഭവത്തയതോ ചാതി വുട്ഠിതാ അഹോസിം. സേസം വുത്തനയമേവ.

മിത്താകാളീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.