൪. സുന്ദരീനന്ദാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ആതുരം അസുചിന്തിആദികാ സുന്ദരീനന്ദായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ, സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുണന്തീ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖുനിം ഝായിനീനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ അധികാരകമ്മം കത്വാ തം ഠാനന്തരം പത്ഥേത്വാ കുസലം ഉപചിനന്തീ കപ്പസതസഹസ്സം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സക്യരാജകുലേ നിബ്ബത്തി. നന്ദാതിസ്സാ നാമം അകംസു. അപരഭാഗേ രൂപസമ്പത്തിയാ സുന്ദരീനന്ദാ, ജനപദകല്യാണീതി ച പഞ്ഞായിത്ഥ. സാ അമ്ഹാകം ഭഗവതി സബ്ബഞ്ഞുതം പത്വാ അനുപുബ്ബേന കപിലവത്ഥും ഗന്ത്വാ നന്ദകുമാരഞ്ച രാഹുലകുമാരഞ്ച പബ്ബാജേത്വാ ഗതേ സുദ്ധോദനമഹാരാജേ ച പരിനിബ്ബുതേ മഹാപജാപതിഗോതമിയാ രാഹുലമാതായ ച പബ്ബജിതായ ചിന്തേസി – ‘‘മയ്ഹം ജേട്ഠഭാതാ ചക്കവത്തിരജ്ജം പഹായ പബ്ബജിത്വാ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ ബുദ്ധോ ജാതോ, പുത്തോപിസ്സ രാഹുലകുമാരോ പബ്ബജി, ഭത്താപി മേ നന്ദരാജാ, മാതാപി മഹാപജാപതിഗോതമീ, ഭഗിനീപി രാഹുലമാതാ പബ്ബജിതാ, ഇദാനാഹം ഗേഹേ കിം കരിസ്സാമി, പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഗന്ത്വാ ഞാതിസിനേഹേന പബ്ബജി, നോ സദ്ധായ. തസ്മാ പബ്ബജിത്വാപി രൂപം നിസ്സായ ഉപ്പന്നമദാ. ‘‘സത്ഥാ രൂപം വിവണ്ണേതി ഗരഹതി, അനേകപരിയായേന രൂപേ ആദീനവം ദസ്സേതീ’’തി ബുദ്ധുപട്ഠാനം ന ഗച്ഛതീതിആദി സബ്ബം ഹേട്ഠാ അഭിരൂപനന്ദായ വത്ഥുസ്മിം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. അയം പന വിസേസോ – സത്ഥാരാ നിമ്മിതം ഇത്ഥിരൂപം അനുക്കമേന ജരാഭിഭൂതം ദിസ്വാ അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ അനത്തതോ മനസികരോന്തിയാ ഥേരിയാ കമ്മട്ഠാനാഭിമുഖം ചിത്തം അഹോസി. തം ദിസ്വാ സത്ഥാ തസ്സാ സപ്പായവസേന ധമ്മം ദേസേന്തോ –

൮൨. ‘‘ആതുരം അസുചിം പൂതിം, പസ്സ നന്ദേ സമുസ്സയം;

അസുഭായ ചിത്തം ഭാവേഹി, ഏകഗ്ഗം സുസമാഹിതം.

൮൩. ‘‘യഥാ ഇദം തഥാ ഏതം, യഥാ ഏതം തഥാ ഇദം;

ദുഗ്ഗന്ധം പൂതികം വാതി, ബാലാനം അഭിനന്ദിതം.

൮൪. ‘‘ഏവമേതം അവേക്ഖന്തീ, രത്തിന്ദിവമതന്ദിതാ;

തതോ സകായ പഞ്ഞായ, അഭിനിബ്ബിജ്ഝ ദക്ഖിസ’’ന്തി. –

ഇമാ തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

സാ ദേസനാനുസാരേന ഞാണം പേസേത്വാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. തസ്സാ ഉപരിമഗ്ഗത്ഥായ കമ്മട്ഠാനം ആചിക്ഖന്തോ ‘‘നന്ദേ, ഇമസ്മിം സരീരേ അപ്പമത്തകോപി സാരോ നത്ഥി, മംസലോഹിതലേപനോ ജരാദീനം വാസഭൂതോ, അട്ഠിപുഞ്ജമത്തോ ഏവായ’’ന്തി ദസ്സേതും –

‘‘അട്ഠിനം നഗരം കതം, മംസലോഹിതലേപനം;

യത്ഥ ജരാ ച മച്ചു ച, മാനോ മക്ഖോ ച ഓഹിതോ’’തി. (ധ. പ. ൧൫൦) –

ധമ്മപദേ ഇമം ഗാഥമാഹ.

സാ ദേസനാവസാനേ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേരീ ൨.൩.൧൬൬-൨൧൯) –

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;

ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ.

‘‘ഓവാദകോ വിഞ്ഞാപകോ, താരകോ സബ്ബപാണിനം;

ദേസനാകുസലോ ബുദ്ധോ, താരേസി ജനതം ബഹും.

‘‘അനുകമ്പകോ കാരുണികോ, ഹിതേസീ സബ്ബപാണിനം;

സമ്പത്തേ തിത്ഥിയേ സബ്ബേ, പഞ്ചസീലേ പതിട്ഠപി.

‘‘ഏവം നിരാകുലം ആസി, സുഞ്ഞതം തിത്ഥിയേഹി ച;

വിചിത്തം അരഹന്തേഹി, വസീഭൂതേഹി താദിഭി.

‘‘രതനാനട്ഠപഞ്ഞാസം, ഉഗ്ഗതോവ മഹാമുനി;

കഞ്ചനഗ്ഘിയസങ്കാസോ, ബാത്തിംസവരലക്ഖണോ.

‘‘വസ്സസതസഹസ്സാനി, ആയു വിജ്ജതി താവദേ;

താവതാ തിട്ഠമാനോ സോ, താരേസി ജനതം ബഹും.

‘‘തദാഹം ഹംസവതിയം, ജാതാ സേട്ഠികുലേ അഹും;

നാനാരതനപജ്ജോതേ, മഹാസുഖസമപ്പിതാ.

‘‘ഉപേത്വാ തം മഹാവീരം, അസ്സോസിം ധമ്മദേസനം;

അമതം പരമസ്സാദം, പരമത്ഥനിവേദകം.

‘‘തദാ നിമന്തയിത്വാന, സസങ്ഘം ലോകനായകം;

ദത്വാ തസ്സ മഹാദാനം, പസന്നാ സേഹി പാണിഭി.

‘‘ഝായിനീനം ഭിക്ഖുനീനം, അഗ്ഗട്ഠാനമപത്ഥയിം;

നിപച്ച സിരസാ ധീരം, സസങ്ഘം ലോകനായകം.

‘‘തദാ അദന്തദമകോ, തിലോകസരണോ പഭൂ;

ബ്യാകാസി നരസാരഥി, ലച്ഛസേ തം സുപത്ഥിതം.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദാ, ഓരസാ ധമ്മനിമ്മിതാ;

നന്ദാതി നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവികാ.

‘‘തം സുത്വാ മുദിതാ ഹുത്വാ, യാവജീവം തദാ ജിനം;

മേത്തചിത്താ പരിചരിം, പച്ചയേഹി വിനായകം.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘തതോ ചുതാ യാമമഗം, തതോഹം തുസിതം ഗതാ;

തതോ ച നിമ്മാനരതിം, വസവത്തിപുരം തതോ.

‘‘യത്ഥ യത്ഥൂപപജ്ജാമി, തസ്സ കമ്മസ്സ വാഹസാ;

തത്ഥ തത്ഥേവ രാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം.

‘‘തതോ ചുതാ മനുസ്സത്തേ, രാജാനം ചക്കവത്തിനം;

മണ്ഡലീനഞ്ച രാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം.

‘‘സമ്പത്തിം അനുഭോത്വാന, ദേവേസു മനുജേസു ച;

സബ്ബത്ഥ സുഖിതാ ഹുത്വാ, നേകകപ്പേസു സംസരിം.

‘‘പച്ഛിമേ ഭവേ സമ്പത്തേ, സുരമ്മേ കപിലവ്ഹയേ;

രഞ്ഞോ സുദ്ധോദനസ്സാഹം, ധീതാ ആസിം അനിന്ദിതാ.

‘‘സിരിയാ രൂപിനിം ദിസ്വാ, നന്ദിതം ആസി തം കുലം;

തേന നന്ദാതി മേ നാമം, സുന്ദരം പവരം അഹു.

‘‘യുവതീനഞ്ച സബ്ബാസം, കല്യാണീതി ച വിസ്സുതാ;

തസ്മിമ്പി നഗരേ രമ്മേ, ഠപേത്വാ തം യസോധരം.

‘‘ജേട്ഠോ ഭാതാ തിലോകഗ്ഗോ, പച്ഛിമോ അരഹാ തഥാ;

ഏകാകിനീ ഗഹട്ഠാഹം, മാതരാ പരിചോദിതാ.

‘‘സാകിയമ്ഹി കുലേ ജാതാ, പുത്തേ ബുദ്ധാനുജാ തുവം;

നന്ദേനപി വിനാ ഭൂതാ, അഗാരേ കിന്നു അച്ഛസി.

‘‘ജരാവസാനം യോബ്ബഞ്ഞം, രൂപം അസുചിസമ്മതം;

രോഗന്തമപിചാരോഗ്യം, ജീവിതം മരണന്തികം.

‘‘ഇദമ്പി തേ സുഭം രൂപം, സസീകന്തം മനോഹരം;

ഭൂസനാനം അലങ്കാരം, സിരിസങ്ഘാടസംനിഭം.

‘‘പുഞ്ജിതം ലോകസാരംവ, നയനാനം രസായനം;

പുഞ്ഞാനം കിത്തിജനനം, ഉക്കാകകുലനന്ദനം.

‘‘ന ചിരേനേവ കാലേന, ജരാ സമധിസേസ്സതി;

വിഹായ ഗേഹം കാരുഞ്ഞേ, ചര ധമ്മമനിന്ദിതേ.

‘‘സുത്വാഹം മാതു വചനം, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

ദേഹേന നതു ചിത്തേന, രൂപയോബ്ബനലാളിതാ.

‘‘മഹതാ ച പയത്തേന, ഝാനജ്ഝേന പരം മമ;

കാതുഞ്ച വദതേ മാതാ, ന ചാഹം തത്ഥ ഉസ്സുകാ.

‘‘തതോ മഹാകാരുണികോ, ദിസ്വാ മം കാമലാലസം;

നിബ്ബന്ദനത്ഥം രൂപസ്മിം, മമ ചക്ഖുപഥേ ജിനോ.

‘‘സകേന ആനുഭാവേന, ഇത്ഥിം മാപേസി സോഭിനിം;

ദസ്സനീയം സുരുചിരം, മമതോപി സുരൂപിനിം.

‘‘തമഹം വിമ്ഹിതാ ദിസ്വാ, അതിവിമ്ഹിതദേഹിനിം;

ചിന്തയിം സഫലം മേതി, നേത്തലാഭഞ്ച മാനുസം.

‘‘തമഹം ഏഹി സുഭഗേ, യേനത്ഥോ തം വദേഹി മേ;

കുലം തേ നാമഗോത്തഞ്ച, വദ മേ യദി തേ പിയം.

‘‘ന വഞ്ചകാലോ സുഭഗേ, ഉച്ഛങ്ഗേ മം നിവാസയ;

സീദന്തീവ മമങ്ഗാനി, പസുപ്പയമുഹുത്തകം.

‘‘തതോ സീസം മമങ്ഗേ സാ, കത്വാ സയി സുലോചനാ;

തസ്സാ നലാടേ പതിതാ, ലുദ്ധാ പരമദാരുണാ.

‘‘സഹ തസ്സാ നിപാതേന, പിളകാ ഉപപജ്ജഥ;

പഗ്ഘരിംസു പഭിന്നാ ച, കുണപാ പുബ്ബലോഹിതാ.

‘‘പഭിന്നം വദനഞ്ചാപി, കുണപം പൂതിഗന്ധനം;

ഉദ്ധുമാതം വിനിലഞ്ച, പുബ്ബഞ്ചാപി സരീരകം.

‘‘സാ പവേദിതസബ്ബങ്ഗീ, നിസ്സസന്തീ മുഹും മുഹും;

വേദയന്തീ സകം ദുക്ഖം, കരുണം പരിദേവയി.

‘‘ദുക്ഖേന ദുക്ഖിതാ ഹോമി, ഫുസയന്തി ച വേദനാ;

മഹാദുക്ഖേ നിമുഗ്ഗമ്ഹി, സരണം ഹോഹി മേ സഖീ.

‘‘കുഹിം വദനസോതം തേ, കുഹിം തേ തുങ്ഗനാസികാ;

തമ്ബബിമ്ബവരോട്ഠന്തേ, വദനം തേ കുഹിം ഗതം.

‘‘കുഹിം സസീനിഭം വണ്ണം, കമ്ബുഗീവാ കുഹിം ഗതാ;

ദോളാ ലോലാവ തേ കണ്ണാ, വേവണ്ണം സമുപാഗതാ.

‘‘മകുളഖാരകാകാരാ, കലികാവ പയോധരാ;

പഭിന്നാ പൂതികുണപാ, ദുട്ഠഗന്ധിത്തമാഗതാ.

‘‘വേദിമജ്ഝാവ സുസ്സോണീ, സൂനാവ നീതകിബ്ബിസാ;

ജാതാ അമജ്ഝഭരിതാ, അഹോ രൂപമസസ്സതം.

‘‘സബ്ബം സരീരസഞ്ജാതം, പൂതിഗന്ധം ഭയാനകം;

സുസാനമിവ ബീഭച്ഛം, രമന്തേ യത്ഥ ബാലിസാ.

‘‘തദാ മഹാകാരുണികോ, ഭാതാ മേ ലോകനായകോ;

ദിസ്വാ സംവിഗ്ഗചിത്തം മം, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

‘‘ആതുരം കുണപം പൂതിം, പസ്സ നന്ദേ സമുസ്സയം;

അസുഭായ ചിത്തം ഭാവേഹി, ഏകഗ്ഗം സുസമാഹിതം.

‘‘യഥാ ഇദം തഥാ ഏതം, യഥാ ഏതം തഥാ ഇദം;

ദുഗ്ഗന്ധം പൂതികം വാതി, ബാലാനം അഭിനന്ദിതം.

‘‘ഏവമേതം അവേക്ഖന്തീ, രത്തിന്ദിവമതന്ദിതാ;

തതോ സകായ പഞ്ഞായ, അഭിനിബ്ബിജ്ഝ ദക്ഖിസം.

‘‘തതോഹം അതിസംവിഗ്ഗാ, സുത്വാ ഗാഥാ സുഭാസിതാ;

തത്രട്ഠിതാവഹം സന്തീ, അരഹത്തമപാപുണിം.

‘‘യത്ഥ യത്ഥ നിസിന്നാഹം, സദാ ഝാനപരായണാ;

ജിനോ തസ്മിം ഗുണേ തുട്ഠോ, ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി മം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉദാനവസേന ‘‘ആതുരം അസുചി’’ന്തിആദിനാ സത്ഥാരാ ദേസിതാഹി തീഹി ഗാഥാഹി സദ്ധിം –

൮൫. ‘‘തസ്സാ മേ അപ്പമത്തായ, വിചിനന്തിയാ യോനിസോ;

യഥാഭൂതം അയം കായോ, ദിട്ഠോ സന്തരബാഹിരോ.

൮൬. ‘‘അഥ നിബ്ബിന്ദഹം കായേ, അജ്ഝത്തഞ്ച വിരജ്ജഹം;

അപ്പമത്താ വിസംയുത്താ, ഉപസന്താമ്ഹി നിബ്ബുതാ’’തി. –

ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ഏവമേതം അവേക്ഖന്തീ…പേ… ദക്ഖിസന്തി ഏതം ആതുരാദിസഭാവം കായം ഏവം ‘‘യഥാ ഇദം തഥാ ഏത’’ന്തിആദിനാ വുത്തപ്പകാരേന രത്തിന്ദിവം സബ്ബകാലം അതന്ദിതാ ഹുത്വാ പരതോ ഘോസഹേതുകം സുതമയഞാണം മുഞ്ചിത്വാ, തതോ തംനിമിത്തം അത്തനി സമ്ഭൂതത്താ സകായഭാവനാമയായ പഞ്ഞായ യാഥാവതോ ഘനവിനിബ്ഭോഗകരണേന അഭിനിബ്ബിജ്ഝ, കഥം നു ഖോ ദക്ഖിസം പസ്സിസ്സന്തി ആഭോഗപുരേചാരികേന പുബ്ബഭാഗഞാണചക്ഖുനാ അവേക്ഖന്തീ വിചിനന്തീതി അത്ഥോ.

തേനാഹ ‘‘തസ്സാ മേ അപ്പമത്തായാ’’തിആദി. തസ്സത്ഥോ – തസ്സാ മേ സതിഅവിപ്പവാസേന അപ്പമത്തായ യോനിസോ ഉപായേന അനിച്ചാദിവസേന വിപസ്സനാപഞ്ഞായ വിചിനന്തിയാ വീമംസന്തിയാ, അയം ഖന്ധപഞ്ചകസങ്ഖാതോ കായോ സസന്താനപരസന്താനവിഭാഗതോ സന്തരബാഹിരോ യഥാഭൂതം ദിട്ഠോ.

അഥ തഥാ ദസ്സനതോ പച്ഛാ നിബ്ബിന്ദഹം കായേ വിപസ്സനാപഞ്ഞാസഹിതായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ അത്തഭാവേ നിബ്ബിന്ദിം, വിസേസതോവ അജ്ഝത്തസന്താനേ വിരജ്ജി വിരാഗം ആപജ്ജിം, അഹം യഥാഭൂതായ അപ്പമാദപടിപത്തിയാ മത്ഥകപ്പത്തിയാ അപ്പമത്താ സബ്ബസോ സംയോജനാനം സമുച്ഛിന്നത്താ വിസംയുത്താ ഉപസന്താ ച നിബ്ബുതാ ച അമ്ഹീതി.

സുന്ദരീനന്ദാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.